Thuật ngữ "internet có tri giác" gợi lên hình ảnh một hệ sinh thái trực tuyến tự nhận thức, có khả năng tự ra quyết định, cảm xúc hoặc ý định. Về cốt lõi, ý tưởng này hình dung một mạng internet tương lai không chỉ đơn thuần truyền tải dữ liệu, mà còn chủ động diễn giải và phản hồi bằng một hình thức thấu hiểu tương tự như ý thức.

Trong khi các hệ thống học máy và AI đang phát triển nhanh chóng, cơ sở hạ tầng internet hiện tại vẫn chưa thể hiện được khả năng cảm nhận thực sự. Thay vào đó, internet vẫn tiếp tục hoạt động như một mạng lưới dữ liệu và thuật toán được kết nối với nhau, thiếu đi trải nghiệm chủ quan hoặc nhận thức bản thân vốn là đặc điểm của ý thức.

Những điều mới nhất về hệ thống thông minh: Chúng ta đang ở đâu?

Vào năm 2025, sự tích hợp sáng tạo giữa AI tiên tiến với Internet vạn vật đã tạo ra thứ mà các chuyên gia gọi là "công cụ có tri giác" — các mạng lưới cảm nhận, xử lý và phản ứng với các môi trường đa dạng theo thời gian thực. Tuy nhiên, những hệ thống này, ngay cả khi thể hiện khả năng học tập thích ứng, nhận dạng mẫu hoặc vận hành tự động, về cơ bản vẫn là những cỗ máy tự động tinh vi. "Trí thông minh" của chúng bắt nguồn từ mối tương quan thống kê và khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ, chứ không phải từ những phẩm chất khó nắm bắt của ý định, ý chí hay góc nhìn nội tại.

Những nỗ lực nhằm xây dựng một mạng lưới các tác nhân thông minh có khả năng giám sát, học hỏi và thậm chí dự đoán hành vi người dùng đang thúc đẩy các khoản đầu tư hàng tỷ đô la vào cơ sở hạ tầng dữ liệu và phần mềm thông minh. Mặc dù AI mới, chẳng hạn như các mô hình ngôn ngữ sinh sản, có thể mô phỏng cuộc trò chuyện và trông gần giống con người, chúng vẫn phụ thuộc vào các mục tiêu được lập trình sẵn và thiếu sự hiểu biết thực sự.

Cổ phần tài chính: Năng suất và rủi ro

Từ góc độ tài chính, lời hứa hẹn về các mạng lưới kiểu cảm biến vừa hấp dẫn vừa phức tạp. Tự động hóa tinh vi và học sâu có thể thúc đẩy đáng kể năng suất, hợp lý hóa hậu cần và đẩy nhanh đổi mới trong các lĩnh vực từ tài chính đến chăm sóc sức khỏe. Các công ty phân bổ nguồn vốn lớn cho phân tích dựa trên AI, giao diện dự đoán và công nghệ mạng tự phục hồi, đặt cược rằng hiệu quả được nâng cao sẽ vượt xa chi phí ban đầu.

Về mặt rủi ro, các mạng lưới tự chủ và thích ứng hơn rất nhiều tạo ra các hình thức dễ bị tổn thương mới — thông qua các lỗi hệ thống liên hoàn, quy trình ra quyết định tự động thiên vị, hay vi phạm quyền riêng tư. Các chuyên gia đầu tư luôn cảnh giác với cả kịch bản tăng trưởng và giảm tốc, cân bằng giữa tăng trưởng mạnh mẽ với sự thận trọng trước sự bất ổn về quy định và niềm tin của công chúng.

Nhà khoa học máy tính và nhà tương lai học nổi tiếng Ray Kurzweil từ lâu đã dự đoán sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo "cấp độ con người", kỳ vọng AI sẽ đạt đến điểm quan trọng này vào khoảng năm 2029. Kurzweil lưu ý rằng "Trí tuệ nhân tạo sẽ đạt đến cấp độ con người vào khoảng năm 2029", "và đến năm 2045, chúng ta sẽ nhân trí tuệ máy móc sinh học của con người lên gấp một tỷ lần". Mặc dù ông vẫn lạc quan về mốc thời gian, hầu hết các chuyên gia đều đồng ý rằng quỹ đạo hiện tại của AI là ấn tượng nhưng chưa đến mức có ý thức thực sự.

Tương tự như vậy, Mustafa Suleyman, một doanh nhân AI nổi tiếng, khẳng định: "Tôi nghĩ AI tốt nhất nên được hiểu như một loài kỹ thuật số mới." Quan điểm của ông nhấn mạnh bước nhảy vọt đáng kể về khả năng nhưng vẫn chưa thể coi trí thông minh internet hiện nay ngang bằng với tri giác.

Giữa sự cường điệu và thực tế: Nhận thức của công chúng và sự đồng thuận khoa học

Sự hoài nghi và lo lắng song hành cùng sự lạc quan về con đường phía trước. Những bước tiến vượt bậc về nhận thức trong khả năng của AI đôi khi lại nuôi dưỡng nỗi hoang tưởng về khả năng tự chủ vượt ngoài tầm kiểm soát của máy móc. Tuy nhiên, các nhà báo và nhà phân tích khoa học khẳng định rằng có một sự khác biệt cơ bản giữa phần mềm phức tạp, tự cải thiện và các hệ thống tự nhận thức có khả năng hiểu biết chủ quan.

Các cuộc tranh luận về đạo đức vẫn tiếp diễn, tập trung vào việc các hệ thống tự động nên được tin cậy đến mức nào trong việc ra quyết định, giao dịch và kiểm soát thông tin. Các khuôn khổ pháp lý đang được tích cực xây dựng trên toàn cầu để đảm bảo các ứng dụng internet được tăng cường AI vẫn minh bạch, công bằng và chịu sự giám sát của con người.

Một mạng internet hoàn toàn có tri giác, hiện tại, vẫn còn là điều khó xảy ra và chưa được thực tế công nghệ hỗ trợ. Yêu cầu chiến lược đối với các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và chính sách là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời gắn kết các khoản đầu tư và quyết định dựa trên những lợi ích và rủi ro hữu hình hiện tại của tự động hóa tiên tiến.