Nếu bạn từng có dịp quan sát phần thân dưới của một con tàu biển, hẳn bạn sẽ nhận thấy một đặc điểm quen thuộc – đáy tàu được sơn đỏ.
Ngay cả khi chưa từng tận mắt chứng kiến, bạn cũng có thể bắt gặp những chiếc tàu với phần đáy đỏ ấy qua ảnh chụp hay tại các xưởng đóng tàu.
Sự lựa chọn màu sắc kỳ lạ cho phần nằm dưới mực nước này khiến ta không khỏi đặt câu hỏi: liệu nó chỉ đơn thuần là thẩm mỹ, hay ẩn chứa một mục đích đặc biệt nào đó? Từ thế kỷ 15 đến giữa thế kỷ 19, vận tải đường thủy chủ yếu dựa vào những con tàu buồm. Tuy nhiên, do hạn chế công nghệ thời bấy giờ, các tàu này thường có chất lượng kém và tốc độ chậm chạp. Điều đáng nói hơn, chúng lại là “mảnh đất màu mỡ” cho các sinh vật ký sinh dưới nước. Nghiên cứu cho thấy, hàu, hải quỳ cùng nhiều loài sinh vật biển khác bám vào đáy tàu có thể làm giảm hiệu suất di chuyển tới 5–10%.
Khi tính thêm trọng lượng gia tăng do các loài sinh vật này, tàu buộc phải tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn để hoàn thành hành trình. Đặc biệt, những sinh vật như hà bám hay loài “sâu biển” chuyên ăn gỗ còn gây ra nguy cơ nghiêm trọng cho độ an toàn của tàu. Với tàu gỗ, sâu biển có thể xâm nhập vào bên trong, ký sinh và gặm nhấm dần lớp gỗ, khiến kết cấu bị phá hủy.
Sự phát triển của khoa học đã mang đến giải pháp: sơn đáy tàu bằng lớp sơn chống gỉ có pha trộn các chất độc như oxit đồng (cuprous oxide), oxit thủy ngân (mercuric oxide) và hợp chất phenolic. Các thành phần độc hại này ngăn chặn sinh vật bám trụ và phát triển trên thân tàu. Chính những chất này đã tạo nên sắc đỏ đặc trưng, bởi oxit đồng và oxit thủy ngân có màu đỏ tự nhiên. Không chỉ vậy, các nhà sản xuất tàu còn chủ động thêm sắc tố đỏ để tạo thành tín hiệu cảnh báo.
Điều này đặt ra câu hỏi: vì sao lại chọn màu đỏ thay vì những màu khác cho đáy tàu? Một lý do thực tiễn là độ nổi bật của màu đỏ trên nền xanh của biển, giúp dễ dàng quan sát tình trạng tải trọng của tàu. Chỉ cần nhìn vào vạch mớn nước và con số hiển thị, người ta có thể biết được độ chìm của tàu, từ đó suy ra khối lượng hàng hóa mà nó đang chuyên chở.
Tuy nhiên, dù sử dụng bất kỳ loại sơn bảo vệ nào, việc ngăn chặn hoàn toàn bụi bẩn bám vào đáy tàu là điều bất khả thi. Hầu hết các cảng đều ban hành quy định cấm chủ tàu cạo sạch sinh vật bám khi neo đậu, bởi hành động này có thể đưa các loài thủy sinh ngoại lai vào môi trường mới. Những loài “khách lạ” ấy, khi xâm nhập, hoàn toàn có khả năng gây rối loạn sinh thái nghiêm trọng.
Vì thế, màu sắc và lớp phủ của đáy tàu không chỉ phản ánh một câu chuyện thẩm mỹ, mà còn là giao điểm thú vị của lịch sử hàng hải, tiến bộ khoa học và ý thức bảo vệ hệ sinh thái biển.
