Giấc mơ là một phần không thể thiếu trong trải nghiệm của con người. Dù chúng ta có nhớ hay không, nghiên cứu cho thấy hầu như ai cũng thường xuyên mơ.

Những chuyến hành trình tinh thần ban đêm này trải dài từ những điều tầm thường đến siêu thực, nhưng chi tiết của chúng thường biến mất chỉ trong khoảnh khắc thức dậy. Tại sao trí nhớ về giấc mơ lại khó nắm bắt đến vậy, và làm thế nào chúng ta có thể hiểu rõ hơn - và thậm chí cải thiện - khả năng ghi nhớ giấc mơ của mình?

Khoa học về giấc mơ

Giấc mơ chủ yếu xảy ra trong giấc ngủ chuyển động mắt nhanh (REM), một giai đoạn được đánh dấu bằng hoạt động não bộ tăng cao và hình ảnh sống động, thường giống như một câu chuyện.

Mặc dù giấc mơ cũng có thể xảy ra trong giai đoạn không REM, nhưng giấc mơ REM mang nhiều cảm xúc hơn và dễ nhớ hơn, đặc biệt nếu chúng ta thức dậy trong hoặc ngay sau giai đoạn này. Điều thú vị là, những giấc mơ xảy ra muộn hơn trong chu kỳ giấc ngủ - gần sáng - thường sống động hơn và dễ nhớ lại hơn do giấc ngủ nông hơn và hoạt động nhận thức tăng lên.

Tại sao chúng ta quên giấc mơ?

Một lý do chính khiến chúng ta quên giấc mơ nhanh đến vậy là do cách não bộ ưu tiên ký ức. Trong khi ngủ, các chất dẫn truyền thần kinh giúp hình thành trí nhớ dài hạn, chẳng hạn như norepinephrine, ở mức thấp hơn. Điều này khiến não bộ khó "lưu trữ" giấc mơ hơn so với những trải nghiệm khi thức. Trừ khi chúng ta cố gắng nhớ lại giấc mơ khi thức dậy một cách có ý thức, nếu không giấc mơ sẽ nhanh chóng phai mờ.

Cách cải thiện khả năng nhớ lại giấc mơ

Cải thiện khả năng nhớ lại giấc mơ không chỉ là điều có thể—mà còn là một kỹ năng có thể được rèn luyện. Dưới đây là một số chiến lược dựa trên bằng chứng:

- Thức dậy một cách tự nhiên: Việc thức giấc đột ngột bởi tiếng chuông báo thức có thể làm gián đoạn trí nhớ về giấc mơ. Nếu có thể, hãy thử thức dậy mà không cần báo thức hoặc sử dụng âm thanh nhẹ nhàng, từ từ để giảm thiểu sự gián đoạn.

- Giữ yên và suy ngẫm: Khi thức dậy, hãy giữ yên trong vài phút. Chuyển động có thể làm não bộ phân tâm và khiến ký ức về giấc mơ bị mất tập trung. Hãy suy nghĩ về giấc mơ trước khi mở mắt hoặc thay đổi tư thế.

- Viết nhật ký giấc mơ: Viết ra bất cứ điều gì bạn nhớ ngay khi thức dậy có thể giúp củng cố trí nhớ về giấc mơ và cải thiện khả năng nhớ lại theo thời gian.

- Chú ý đến cảm xúc: Những giấc mơ giàu cảm xúc thường dễ được ghi nhớ hơn. Việc suy ngẫm về cảm xúc của bạn trong giấc mơ có thể giúp khơi gợi thêm những chi tiết.

- Đặc điểm tính cách quan trọng: Các nghiên cứu cho thấy những người cởi mở, hướng nội hoặc quan tâm đến sự sáng tạo có xu hướng nhớ lại giấc mơ thường xuyên hơn.

Mối liên hệ giữa giấc mơ và trí nhớ

Giấc mơ có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc củng cố trí nhớ - cách não bộ phân loại và lưu trữ thông tin. Một số nghiên cứu thậm chí còn chỉ ra rằng những người mơ về một nhiệm vụ họ đang học sẽ hoàn thành tốt hơn sau đó. Điều này cho thấy giấc mơ giúp củng cố dấu vết trí nhớ và có thể hỗ trợ giải quyết vấn đề hoặc điều hòa cảm xúc.

Hơn nữa, giấc mơ có thể đóng vai trò như một cánh cửa sổ hé mở thế giới tinh thần và cảm xúc của chúng ta. Mặc dù không phải giấc mơ nào cũng chứa đựng những biểu tượng sâu sắc, nhưng những chủ đề lặp đi lặp lại hoặc sắc thái cảm xúc có thể phản ánh những suy nghĩ hoặc cảm xúc chưa được giải quyết. Mặc dù việc giải mã giấc mơ không đòi hỏi sự phân tích chuyên nghiệp, nhưng việc suy ngẫm về giấc mơ có thể giúp bạn nâng cao nhận thức về bản thân.

Tại sao trí nhớ giấc mơ lại quan trọng?

Hiểu được trí nhớ giấc mơ không chỉ là một sự tò mò—nó có thể mang đến một góc nhìn độc đáo về cách thức hoạt động của tâm trí chúng ta trong khi ngủ. Việc tăng cường khả năng nhớ lại giấc mơ có thể dẫn đến sự cải thiện nhận thức, khả năng xử lý cảm xúc và thậm chí cả khả năng sáng tạo. Mặc dù không có ngôn ngữ chung cho giấc mơ, nhưng việc lắng nghe chúng có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thế giới nội tâm của mình.