Khi chúng ta đọc một cuốn tiểu thuyết khiến ta cảm thấy như nó có thể đã xảy ra trong đời thực, đó chính là chủ nghĩa hiện thực đang vận hành.

Văn học hiện thực không nói về phép màu hay huyễn tưởng mà xoay quanh con người, vấn đề, và xã hội đúng như bản chất của chúng. Những câu chuyện này thường phản chiếu những cuộc đấu tranh hằng ngày, cuộc sống bình dị và cảm xúc thật.

Chúng cho ta thấy cảm giác sống trong một thời đại hay một vùng đất cụ thể, đồng thời giúp ta hiểu thế giới qua trải nghiệm của người khác. Chúng ta có thể nghĩ đến các tiểu thuyết kinh điển, nhưng hiện thực hiện diện khắp nơi — từ danh mục đọc ở trường học đến những bộ phim chính kịch hiện đại. Và điều làm cho nó trở nên mạnh mẽ chính là khả năng kết nối hư cấu với thực tại.

Phản chiếu xã hội qua nhân vật

Trong văn học hiện thực, nhân vật không chỉ là hư cấu mà còn gợi cảm giác như những người ta có thể thật sự biết. Họ có khuyết điểm, cảm xúc, và bối cảnh hình thành từ chính xã hội quanh mình. Những nhân vật này giúp ta hiểu các vấn đề xã hội từ bên trong.

Ví dụ, khi đọc về một bà mẹ đơn thân chật vật hay một thanh niên đối diện cảnh nghèo khó, ta không chỉ nghe về một vấn đề — mà còn cảm nhận nó. Chủ nghĩa hiện thực giúp ta bước vào đôi giày của người khác và thấy được hệ thống giai cấp, giới tính, hay giáo dục đã tác động thế nào đến đời sống con người.

Hiện thực và lịch sử: kể chuyện trong bối cảnh

Văn học hiện thực không chỉ phản ánh xã hội — mà còn ghi lại bối cảnh thời đại nó ra đời. Nhiều tiểu thuyết hiện thực vĩ đại đồng thời là những “bài học lịch sử”. Chúng miêu tả các thành phố trước khi công nghệ chiếm lĩnh, hay những xung đột đã làm thay đổi số phận gia đình mãi mãi.

Chẳng hạn, một câu chuyện đặt vào thế kỷ 19 có thể theo chân một người công nhân nhà máy, chật vật với đồng lương ít ỏi và điều kiện khắc nghiệt. Qua đó, ta học về đời sống công nghiệp, cuộc đấu tranh của giai cấp lao động, và các cải cách xã hội mà không cần đến sách giáo khoa. Văn học hiện thực cho ta biết lịch sử đã “cảm” thế nào đối với những người từng sống trong nó.

Hiện thực hiện đại: vẫn sống động hôm nay

Chủ nghĩa hiện thực không bị đóng khung trong quá khứ — nó vẫn hiện diện mạnh mẽ. Các tác phẩm hiện thực đương đại nói về những đề tài như sức khỏe tinh thần, áp lực công việc, bất bình đẳng, bản sắc hay vấn đề gia đình. Những câu chuyện ấy cho ta thấy con người đang xoay sở ra sao trong cuộc sống hiện đại.

Các nhà văn như Jhumpa Lahiri, Kazuo Ishiguro, hay Celeste Ng tiếp tục khai thác các chủ đề thực tế với chiều sâu cảm xúc. Thậm chí phim ảnh và truyền hình ngày nay cũng thường lấy cảm hứng từ chủ nghĩa hiện thực, dùng nghệ thuật kể chuyện để phản ánh những thách thức và giá trị xã hội đương thời.

Điều gì khiến văn học hiện thực gần gũi?

Chính là sự trung thực. Truyện hiện thực không màu hồng, không phải lúc nào cũng kết thúc có hậu hay có câu trả lời rõ ràng. Nhưng đó cũng chính là lý do ta đồng cảm. Bởi đời thực vốn không hoàn hảo, và những câu chuyện này nhắc ta rằng ta không đơn độc trong những khó khăn.

Dù là một cuộc trò chuyện nhỏ nhẹ giữa hai nhân vật hay một khung cảnh phố thị đông đúc, hiện thực khiến ta dừng lại và suy ngẫm. Nó làm ta nghĩ: “Mình từng trải qua”, hoặc “Mình biết một người như thế”.

Hãy đọc bằng đôi mắt mới

Lần tới khi cầm một cuốn tiểu thuyết hiện thực, hãy đọc không chỉ để thưởng thức câu chuyện, mà còn để thấy thế giới mà nó phản chiếu. Nó nói gì về xã hội thời đó? Nhân vật đang dạy ta điều gì về cuộc sống, lựa chọn, và giá trị?

Văn học hiện thực không chỉ kể chuyện mà còn giúp ta nhận ra những điều trong chính cuộc đời mình mà có thể ta từng bỏ qua. Nó mang đến sự thấu cảm, ý thức, và đôi khi, cả một động lực để thay đổi.

Bạn nghĩ sao?

Bạn đã bao giờ đọc một cuốn sách khiến mình nhìn cuộc sống khác đi — không phải vì phép màu, mà bởi nó quá thật chưa? Hãy chia sẻ những tiểu thuyết hiện thực yêu thích hoặc khoảnh khắc khiến bạn xúc động. Cùng tiếp tục cuộc trò chuyện nhé — bởi văn học không chỉ giải trí, mà còn kết nối ta với thế giới.