Bạn đã bao giờ thấy mình bị cuốn vào một trò chơi hàng giờ liền, quên cả thời gian, quên cả những người xung quanh, và thậm chí cả trách nhiệm của mình chưa? Nếu có, bạn không phải là người duy nhất.

Nhiều người trong chúng ta cảm thấy thích thú khi chơi trò chơi điện tử, nhưng với một số người, điều này có thể dẫn đến nghiện.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi sâu vào các cơ chế tâm lý khiến trò chơi trở nên hấp dẫn và lý do tại sao chúng có thể dẫn đến hành vi gây nghiện.

Chúng tôi cũng sẽ thảo luận về việc nghiện game có thể ảnh hưởng đến cả thanh thiếu niên và người lớn như thế nào, tác động đến sức khỏe tâm thần và cuộc sống hàng ngày.

Cơ chế phần thưởng: Sự thỏa mãn tức thì

Một trong những lý do cốt lõi khiến chúng ta nghiện game chính là hệ thống phần thưởng mà chúng khai thác. Trò chơi điện tử được thiết kế để kích hoạt trung tâm phần thưởng của não bộ, giải phóng dopamine, một chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác "thỏa mãn". Mỗi khi đạt được điều gì đó trong game, dù là lên cấp, thắng trận hay mở khóa nội dung mới, não bộ sẽ nhận được một luồng dopamine.

Điều này tạo ra cảm giác thành tựu và vui sướng, củng cố mong muốn tiếp tục chơi.

Nguyên lý tâm lý đằng sau điều này tương tự như ý tưởng về "sự thỏa mãn tức thì". Trong thế giới thực, phần thưởng có thể bị trì hoãn hoặc không chắc chắn, nhưng trong game, phần thưởng đến nhanh chóng và thường xuyên. Vòng phản hồi tức thì này giúp chúng ta luôn tập trung, nhanh chóng cải thiện tâm trạng và thúc đẩy chúng ta tiếp tục chơi.

Nghiên cứu của Tiến sĩ Mark Griffiths giải thích rằng việc liên tục củng cố những phần thưởng này có thể dẫn đến một hệ thống phần thưởng hoạt động quá mức, khiến chúng ta khó dừng chơi ngay cả khi biết rằng nó đang ảnh hưởng đến sức khỏe của mình. Về cơ bản, não bộ bắt đầu thèm khát phần thưởng hơn, dẫn đến thời gian chơi tăng lên.

Thoát khỏi thực tại: Sức hấp dẫn của thế giới ảo

Một yếu tố khác góp phần gây nghiện game là sự thoát ly khỏi thế giới thực mà trò chơi mang lại. Đối với nhiều người chơi, trò chơi điện tử là cách để thoát khỏi những căng thẳng, thất vọng hoặc vấn đề cá nhân hàng ngày. Thế giới ảo cho phép người chơi đắm chìm vào những môi trường mới, nơi họ có thể kiểm soát hành động của mình, trở thành anh hùng hoặc sống trong những tưởng tượng mà họ có thể không thể trải nghiệm trong đời thực.

Khía cạnh này của game đặc biệt mạnh mẽ ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi, những người có thể sử dụng game như một hình thức điều chỉnh cảm xúc. Thay vì đối mặt với những thách thức trong thế giới thực, chẳng hạn như áp lực học tập hoặc lo lắng xã hội, game mang đến một nơi ẩn náu tạm thời. Các trò chơi như World of Warcraft, Fortnite hoặc Liên Minh Huyền Thoại được thiết kế để có tính hấp dẫn cao, tạo ra một thế giới nơi người chơi có thể cảm thấy kiểm soát và đạt được cảm giác thành tựu.

Tuy nhiên, mặc dù sự thoát ly này có thể mang tính trị liệu ở mức độ vừa phải, nhưng nó có thể dẫn đến những thói quen không lành mạnh nếu được sử dụng như một cách để tránh né các vấn đề trong thế giới thực. Khi người chơi chọn thế giới ảo thay vì đối mặt với trách nhiệm của mình, ranh giới giữa giải trí và nghiện ngập bắt đầu mờ nhạt.

Kết nối xã hội và ảnh hưởng của bạn bè

Không chỉ là bản thân trò chơi mà còn là khía cạnh xã hội. Các trò chơi nhiều người chơi trực tuyến đã tạo ra cả một cộng đồng người chơi có cùng sở thích, biến việc chơi game thành một hoạt động xã hội. Nhiều người chơi hình thành mối quan hệ gắn bó sâu sắc với những người khác, và mong muốn duy trì những mối quan hệ này có thể trở thành động lực thúc đẩy việc chơi game quá mức.

Trong các trò chơi như Minecraft hay Among Us, người chơi hợp tác và giao tiếp với nhau theo thời gian thực, xây dựng tình bạn ảo và cùng nhau cạnh tranh. Sự kết nối xã hội này tự nó trở thành một phần thưởng, khi người chơi cảm thấy được coi trọng và là một phần của một điều gì đó lớn lao hơn. Cảm giác thuộc về này vô cùng mạnh mẽ, đặc biệt là đối với những người có thể đang phải vật lộn với sự cô đơn hoặc cô lập xã hội trong cuộc sống thực.

Tuy nhiên, ảnh hưởng của bạn bè cũng có thể làm trầm trọng thêm chứng nghiện game. Nếu một nhóm bạn liên tục chơi, người chơi có thể sẽ khó rời xa nhau hơn. Trong một số trường hợp, nỗi sợ bị bỏ lỡ (FOMO) có thể thúc đẩy người chơi dành nhiều thời gian trực tuyến hơn, bỏ bê các khía cạnh khác của cuộc sống, chẳng hạn như các mối quan hệ, công việc hoặc sức khỏe thể chất.

Tác động tâm lý của nghiện game

Nghiện game có thể gây ra những ảnh hưởng tâm lý nghiêm trọng, đặc biệt nếu nó dẫn đến sự cô lập quá mức, căng thẳng hoặc suy giảm chức năng trong thế giới thực. Theo tổ chức toàn cầu này, rối loạn chơi game được công nhận là một tình trạng sức khỏe tâm thần, đặc trưng bởi việc mất khả năng kiểm soát việc chơi game và ưu tiên chơi game hơn các hoạt động hàng ngày khác.

Đối với thanh thiếu niên, hậu quả có thể còn rõ rệt hơn. Nghiên cứu cho thấy chơi game quá mức có thể dẫn đến gia tăng lo lắng, trầm cảm và thu mình.

Một nghiên cứu cho thấy thanh thiếu niên dành hơn 3 giờ mỗi ngày để chơi game có nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe tâm thần cao hơn, bao gồm trầm cảm và lòng tự trọng thấp.

Đối với cá nhân, nghiện game có thể ảnh hưởng đến sự nghiệp, các mối quan hệ và sức khỏe tổng thể. Khi chơi game trở thành nguồn vui hoặc sự giải tỏa chính, người chơi có thể bỏ bê các trách nhiệm quan trọng, dẫn đến căng thẳng hoặc xung đột trong các mối quan hệ. Hơn nữa, chơi game quá mức có liên quan đến lối sống ít vận động, có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe thể chất như béo phì, tư thế xấu và rối loạn giấc ngủ.

Phá vỡ chu kỳ: Cách quản lý thói quen chơi game

Mặc dù nghiện game có thể nghiêm trọng, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát lại thói quen chơi game của mình. Một trong những bước quan trọng nhất là thừa nhận vấn đề. Nếu bạn thấy mình dành nhiều thời gian chơi game hơn mức mong muốn, điều cần thiết là phải nhận ra các dấu hiệu nghiện và chủ động thực hiện các biện pháp.

Chúng ta có thể bắt đầu bằng cách thiết lập các ranh giới rõ ràng—quyết định trước thời gian chúng ta sẵn sàng dành cho trò chơi mỗi ngày và tuân thủ giới hạn đó. Ngoài ra còn có các ứng dụng và công cụ để theo dõi thời gian sử dụng màn hình và chặn một số ứng dụng chơi game sau một khoảng thời gian nhất định. Tham gia vào các sở thích hoặc hoạt động khác có thể giúp chúng ta tập trung hơn và giảm nhu cầu thoát khỏi thế giới ảo.

Đối với những người cảm thấy thói quen chơi game đang ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần, việc tìm kiếm sự trợ giúp chuyên nghiệp là một bước quan trọng. Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) đã được chứng minh là hiệu quả trong việc điều trị nghiện game bằng cách giải quyết các yếu tố tâm lý tiềm ẩn thúc đẩy hành vi.

Kết luận: Hiểu và quản lý nghiện game

Chơi game có thể là một trải nghiệm thú vị, thư giãn và thậm chí mang tính giáo dục khi được thưởng thức một cách điều độ. Tuy nhiên, đối với một số người, các cơ chế tâm lý đằng sau trò chơi – hệ thống phần thưởng, sự thỏa mãn tức thời và các mối quan hệ xã hội – có thể dẫn đến nghiện. Bằng cách hiểu các yếu tố góp phần gây nghiện game, chúng ta có thể quản lý thói quen chơi game tốt hơn và đảm bảo chúng vẫn là một hình thức giải trí lành mạnh.

Nếu bạn cảm thấy quá tải vì nhu cầu chơi game hoặc lo lắng về việc chơi game đang ảnh hưởng đến cuộc sống của mình như thế nào, đừng ngần ngại tìm kiếm sự hỗ trợ. Nhận thức được vấn đề là bước đầu tiên để giành lại quyền kiểm soát và tìm ra cách tiếp cận cân bằng với trò chơi.