Bạn đã bao giờ mở tủ lạnh và phát hiện mùi lạ, chất nhờn trên rau củ, hoặc sữa có mùi chua chưa? Điều đó thật khó chịu—và đôi khi khá khó chịu.

Nhưng tại sao thực phẩm lại bị hỏng ngay từ đầu? Chúng ta có thể làm gì để ngăn chặn điều đó?

Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân khiến thực phẩm không còn phù hợp để tiêu thụ, những gì đang diễn ra ở cấp độ vi mô, và làm thế nào chúng ta có thể làm chậm quá trình này.

Những điều cơ bản về sự hư hỏng thực phẩm

Về bản chất, hư hỏng thực phẩm là một quá trình tự nhiên. Sau khi được thu hoạch, nấu chín hoặc mở ra, thực phẩm bắt đầu bị phân hủy. Sự phân hủy này chủ yếu do hai yếu tố chính: vi sinh vật (như vi khuẩn và nấm) và những thay đổi hóa học trong chính thực phẩm.

Những thay đổi này ảnh hưởng đến hình thức, mùi, vị và kết cấu của thực phẩm. Khi những dấu hiệu này xuất hiện, thực phẩm thường không còn an toàn hoặc ngon miệng để ăn nữa.

Tìm hiểu về vi sinh vật

Thủ phạm lớn nhất gây hư hỏng thực phẩm là vi khuẩn, bao gồm vi khuẩn, nấm men và nấm mốc. Những sinh vật nhỏ bé này có mặt ở khắp mọi nơi: trong không khí, trên tay chúng ta, trên bề mặt bếp và thậm chí trên nông sản tươi sống.

Một số vi khuẩn vô hại hoặc thậm chí hữu ích (như trong sữa chua), nhưng nhiều loại có thể gây hư hỏng. Một khi chúng tìm được đường vào thực phẩm và gặp điều kiện thích hợp - nhiệt độ, độ ẩm và chất dinh dưỡng - chúng bắt đầu phát triển nhanh chóng.

Khi sinh sôi, chúng tạo ra khí, axit và enzyme có thể làm thay đổi hương vị và cấu trúc của thực phẩm. Đây là lý do tại sao thực phẩm hư hỏng có thể có mùi chua, cảm giác nhớt hoặc bị đổi màu.

Phản ứng hóa học trong thực phẩm

Ngay cả khi không có vi khuẩn, thực phẩm vẫn có thể bị hỏng do các phản ứng hóa học. Một ví dụ là quá trình oxy hóa, xảy ra khi thực phẩm tiếp xúc với không khí. Điều này có thể khiến chất béo bị ôi thiu, trái cây như táo bị thâm đen và các chất dinh dưỡng bị phân hủy.

Các enzyme có sẵn trong thực phẩm cũng có thể đẩy nhanh quá trình hư hỏng. Ví dụ, chuối chuyển từ màu vàng sang màu nâu nhanh chóng do phản ứng enzyme được kích hoạt khi vỏ bị bầm dập hoặc vỡ.

Thực phẩm khác nhau, vấn đề khác nhau

Không phải tất cả thực phẩm đều bị hỏng theo cùng một cách. Dưới đây là một vài ví dụ:

• Sữa: Dễ hỏng vì nó tạo ra môi trường hoàn hảo cho vi khuẩn. Những vi khuẩn này tạo ra axit làm cho sữa bị đông lại và có mùi chua.

• Trái cây và rau củ: Thường bị hỏng do nấm mốc và enzyme làm thâm đen. Hàm lượng nước cao cũng đồng nghĩa với việc vi khuẩn phát triển nhanh hơn.

• Bánh mì: Nấm mốc là vấn đề chính ở đây. Các bào tử trong không khí bám vào bánh mì và phát triển, đặc biệt là trong điều kiện ẩm ướt.

• Cơm hoặc thịt chín: Có thể phát triển các vi khuẩn có hại như Bacillus cereus hoặc Listeria nếu không được bảo quản lạnh kịp thời.

Cách bảo quản ảnh hưởng đến sự hư hỏng

Nhiệt độ đóng vai trò rất lớn trong việc thực phẩm nhanh hỏng như thế nào. Vi khuẩn và nấm mốc phát triển mạnh trong môi trường ấm áp, ẩm ướt. Đó là lý do tại sao tủ lạnh lại quan trọng đến vậy—nó làm chậm sự phát triển của vi khuẩn và tốc độ biến đổi hóa học.

Một nguyên tắc nhỏ hữu ích? Giữ tủ lạnh dưới 4°C (39°F) và ngăn đá ở -18°C (0°F).

Các mẹo bảo quản khác:

• Đậy kín thực phẩm khô để giảm tiếp xúc với không khí và độ ẩm.

• Sử dụng hộp kín khí cho thức ăn thừa.

• Không để thức ăn bên ngoài quá 2 giờ, đặc biệt là trong thời tiết ấm áp.

Hạn sử dụng: Chúng thực sự có nghĩa là gì?

Bạn đã bao giờ vứt bỏ thực phẩm chỉ vì ngày ghi trên nhãn đã quá hạn chưa? Bạn không phải là người duy nhất. Nhưng những ngày ghi trên nhãn có thể gây nhầm lẫn.

• "Hạn sử dụng tốt nhất trước" ám chỉ chất lượng, không phải độ an toàn.

• "Hạn sử dụng" nghĩa là thực phẩm không nên ăn sau ngày đó.

• "Hạn sử dụng" dành cho cửa hàng, không phải khách hàng.

Hãy tin vào giác quan của bạn, nhưng hãy cẩn thận. Nếu thứ gì đó có mùi khó chịu, cảm giác lạ hoặc trông không ổn—tốt nhất nên giữ an toàn và vứt bỏ nó.

Thực phẩm hư hỏng có thể khiến bạn bị bệnh không?

Có. Không phải tất cả thực phẩm hư hỏng đều nguy hiểm, nhưng một số có thể mang vi khuẩn có hại như Salmonella hoặc Listeria. Những vi khuẩn này có thể gây ra các bệnh do thực phẩm, có thể dẫn đến đau dạ dày, buồn nôn hoặc tệ hơn.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), hàng triệu người bị bệnh do thực phẩm mỗi năm, chỉ riêng tại Hoa Kỳ. Đó là lý do tại sao việc xử lý và bảo quản thực phẩm đúng cách lại quan trọng hơn chúng ta nghĩ.

Làm chậm quá trình hư hỏng

Dưới đây là những điều bạn có thể làm để giữ thực phẩm tươi lâu hơn:

1. Bảo quản lạnh ngay lập tức – đặc biệt là sữa, thịt và thức ăn thừa.

2. Đông lạnh những gì bạn sẽ không ăn sớm – đông lạnh sẽ ngăn chặn hầu hết hoạt động của vi khuẩn.

3. Sấy khô hoặc khử nước – loại bỏ độ ẩm có thể kéo dài thời hạn sử dụng.

4. Sử dụng giấm hoặc muối – cả hai đều giúp bảo quản thực phẩm bằng cách tạo ra một môi trường khó cho vi khuẩn tồn tại.

Các kỹ thuật hiện đại như hút chân không và đóng gói khí quyển biến đổi cũng được sử dụng trong các cửa hàng để làm chậm quá trình hư hỏng.

Suy nghĩ cuối cùng: Đừng lãng phí!

Thực phẩm hư hỏng có thể là một quá trình tự nhiên, nhưng với một chút hiểu biết, chúng ta có thể lãng phí ít hơn, ăn uống an toàn hơn và tiết kiệm tiền. Lần tới khi bạn định vứt bỏ thứ gì đó, hãy tự hỏi: Nó đã thực sự hỏng rồi, hay vẫn còn kịp?