Xin chào các bạn yêu thiên nhiên ! Khi chiêm ngưỡng một bông hoa nở rộ hay một cây cao vút, bạn dễ dàng quên mất những gì đang diễn ra dưới lòng đất. Nhưng ngay bên dưới bề mặt là một thế giới rễ cây bận rộn, có cấu trúc - những hệ thống được thiết kế để neo giữ, nuôi dưỡng và thậm chí cứu sống cây khi cần thiết.

Rễ không chỉ có chức năng “giữ mọi thứ cố định” mà còn giúp cây hấp thụ nước, dự trữ chất dinh dưỡng và sống sót trong những điều kiện khắc nghiệt.

Trong hướng dẫn này, chúng ta sẽ đào sâu (chơi chữ có chủ ý!) vào ba loại hệ thống rễ chính: rễ cọc, rễ sợi và rễ bất định. Mỗi loại có mục đích và lợi ích riêng, và cuối cùng, bạn sẽ biết cách cây cối lựa chọn công cụ dưới lòng đất tùy thuộc vào vị trí và cách chúng sinh sống. Dù bạn đang trồng cây trong chậu hay đi dạo trong rừng, bạn sẽ không bao giờ nhìn rễ cây theo cách cũ nữa.

Phần 1: Rễ cọc và Rễ sợi

Hãy bắt đầu với hai loại rễ chính mà bạn thường thấy nhất trong vườn và các lối đi dạo thiên nhiên.

Rễ cọc: Sâu và Mạnh

Rễ cọc giống như những thợ lặn biển sâu của thế giới thực vật. Khi một cây mọc rễ cọc, nó sẽ đưa một rễ trung tâm lớn xuống dưới, thường rất sâu. Xung quanh rễ chính dày đó, các rễ phụ nhỏ hơn mọc ra như những cành cây. Hệ thống này rất tốt cho việc đào sâu để tìm nước hoặc khoáng chất bên dưới bề mặt. Bạn đã thấy nó ở cà rốt, bồ công anh và nhiều loại cây khác.

Bây giờ, hãy tưởng tượng bạn là một cây trồng ở vùng khô hạn. Bạn sẽ muốn rễ của mình chạm tới nguồn nước sâu dưới lòng đất, phải không? Đó chính là siêu năng lực của rễ cọc. Chúng cũng dự trữ thêm chất dinh dưỡng để giúp cây sống sót qua những thời kỳ khó khăn. Thêm vào đó, chúng là những chiếc neo tuyệt vời, giúp cây đứng vững trước gió hoặc đất bị xê dịch.

Rễ xơ: Lan rộng và nhanh

Tiếp theo, hãy xem xét rễ xơ. Thay vì một rễ lớn, những cây này mọc ra rất nhiều rễ mảnh, giống như sợi chỉ, lan rộng ra mọi hướng. Cỏ nổi tiếng với đặc điểm này, nhưng bạn cũng sẽ thấy nó ở lúa mì, hành tây và hoa loa kèn.

Hệ thống rễ lan rộng này giúp rễ xơ hấp thụ chất dinh dưỡng từ các lớp đất mặt rất tốt. Nếu bạn đã từng thấy cỏ bật trở lại sau khi bị giẫm đạp hoặc mưa, hãy cảm ơn rễ xơ của nó. Chúng cũng giúp ngăn ngừa xói mòn đất bằng cách giữ lớp đất mặt lại với nhau. Vì vậy, nếu bạn đang nghĩ đến việc trồng cây che phủ mặt đất hoặc các loại cây phát triển nhanh và bảo vệ đất, thì rễ xơ là thiết kế phù hợp nhất của tự nhiên.

Phần 2: Rễ bất định và những vai trò bất ngờ của chúng

Rễ từ những nơi bất ngờ

Rễ bất định không mọc từ gốc thân như hầu hết các loại rễ khác. Thay vào đó, chúng mọc ra từ thân, lá, hoặc thậm chí là cuống hoa cũ. Nếu bạn đã từng ngâm cành giâm vào nước và thấy những chiếc rễ nhỏ bất ngờ xuất hiện, bạn đã thấy điều kỳ diệu này rồi đấy.

Những chiếc rễ này giúp ích cho cây khi hệ thống rễ thông thường của chúng không đủ. Hãy coi chúng như những phương án dự phòng - giúp một cành cây gãy mọc thành một cây mới hoặc giúp cây leo bám vào tường và cây cối. Bạn sẽ tìm thấy chúng ở cây thường xuân, rừng ngập mặn, và thậm chí cả cây ngô. Trên thực tế, những chiếc rễ dày mà bạn thấy mọc ra từ thân cây ngô ngay trên mặt đất chính là rễ bất định, giúp cây bám chắc hơn.

Hỗ trợ sinh tồn và nhân giống

Cây cối không phải lúc nào cũng được trồng cố định một chỗ. Đôi khi chúng bị cắt, giẫm đạp hoặc bị gió thổi đổ. Đó là lúc rễ phụ lại phát huy tác dụng. Chúng giúp cây tái sinh, giữ thẳng đứng, hoặc thậm chí di chuyển trên mặt đất bằng cách mọc ra từ thân bò hoặc thân cây bị đánh cắp. Dâu tây là một ví dụ điển hình - mỗi thân bò chạm đất sẽ mọc rễ và hình thành một cây mới. Một cách trồng cây không cần hạt của tự nhiên!

Bạn cũng sẽ thấy những chiếc rễ phụ này hỗ trợ ở những vùng ngập lụt. Ví dụ, trong rừng ngập mặn, chúng mọc lên khỏi mặt nước, hút không khí và giữ cho cây đứng vững trên nền đất lầy lội. Vì vậy, lần tới khi bạn nhìn thấy một chiếc rễ lạ nhô ra khỏi thân cây hoặc vươn lên không trung, đó có thể chỉ là một nhà thám hiểm đang làm một công việc quan trọng.

Vậy nên, giờ bạn đã biết về rễ cọc, rễ sợi và rễ phụ, bạn có thể cảm nhận được sự thích nghi tuyệt vời của thực vật. Từ những chiếc neo khoan sâu đến những chiếc neo bám chặt vào đất nông và những vị cứu tinh bất ngờ, hệ thống rễ không hề nhàm chán. Lần tới khi bạn ở trong vườn hoặc trong rừng, hãy quan sát kỹ hơn - hoặc tốt hơn nữa, hãy đào bới một chút. Biết đâu bạn sẽ tìm thấy những kiến trúc sư ẩn mình của thiên nhiên đang miệt mài làm việc ngay dưới chân mình.