Bạn có để ý thấy cây cối dường như luôn phát triển theo đúng hướng không - hướng lên trời, vươn lá non, hay đâm xuống đất? Đằng sau sự phát triển thanh lịch này là một điều thú vị: mô phân sinh thực vật. Đây là những vùng nhỏ xíu chứa đầy tế bào không ngừng phân chia, tạo ra thân, rễ và thậm chí cả chu vi mới.
Trong hướng dẫn này, chúng ta sẽ khám phá ba loại mô phân sinh chính: đỉnh, xen kẽ và bên. Dù bạn đang chăm sóc những cây thảo mộc trên bệ cửa sổ hay tò mò về những cây cao vút, bạn sắp được nhìn thấy cây cối theo một cách hoàn toàn mới - từ trong ra ngoài.
Phần 1: Đỉnh và Kẽ – Các bộ phận kéo dài và chạy nước rút
Hãy bắt đầu với những bộ phận đẩy cây lên cao và ra ngoài – nơi cây phát triển nhanh và tươi mới.
Mô phân sinh đỉnh: Chuyên gia về ngọn
Bạn sẽ tìm thấy mô phân sinh đỉnh ở tận cùng của rễ và chồi. Chúng giống như các trung tâm chỉ huy cho sự phát triển theo chiều dọc. Mỗi khi bạn phát hiện một chiếc lá mới nhú hoặc một rễ mọc sâu hơn, chính loại mô phân sinh này đang làm công việc đó.
Ở chồi, mô phân sinh đỉnh giúp cây vươn về phía mặt trời, hỗ trợ lá và nụ hoa mới. Ở bên dưới rễ, chúng đâm sâu hơn vào đất, giúp cây tìm kiếm nước và chất dinh dưỡng. Nếu bạn cắt tỉa cây để kích thích cây phát triển rậm rạp hơn, bạn đang trực tiếp tác động đến nguồn năng lượng nhỏ bé này.
Mô phân sinh xen kẽ: Sự phát triển giữa các dòng
Không giống như mô phân sinh đỉnh, mô phân sinh xen kẽ được tìm thấy giữa các mô trưởng thành—thường ở gốc lá hoặc gần các đốt. Hãy hình dung chúng như những vận động viên chạy nước rút giúp cây phục hồi và phát triển trở lại nhanh chóng.
Những mô phân sinh này phổ biến hơn ở cỏ. Khi bãi cỏ của bạn phục hồi sau khi cắt cỏ, bạn đang thấy mô phân sinh xen kẽ hoạt động. Chúng mang lại lợi thế sinh trưởng cho cây khi các bộ phận bị hư hại hoặc mất đi—giống như việc cây có sẵn bộ dụng cụ sửa chữa.
Thoạt nhìn, bạn có thể không nhận thấy những vùng này, nhưng khi bạn biết cách quan sát, chúng sẽ xuất hiện như những nơi lá dường như phục hồi nhanh nhất.
Phần 2: Mô phân sinh bên
Vậy điều gì làm cho cây phát triển dày hơn, hay mang lại cho thân và rễ sự vững chắc? Đó chính là lúc mô phân sinh bên phát huy tác dụng.
Công dụng của mô phân sinh bên
Trong khi mô phân sinh đỉnh và mô phân sinh xen kẽ tập trung vào chiều cao hoặc khả năng phục hồi nhanh chóng, thì mô phân sinh bên chịu trách nhiệm về chu vi. Chúng nằm trong các ống trụ chạy dọc theo thân và rễ, hình thành các mô như tầng sinh gỗ và tầng sinh bần.
Tần sinh gỗ đặc biệt quan trọng—nó tạo ra mạch gỗ và mạch rây mới (những mô vận chuyển mà chúng ta yêu thích). Điều đó có nghĩa là nó không chỉ giúp cây phát triển mà còn hỗ trợ sự vận chuyển thiết yếu của nước và đường.
Quan sát sự phát triển theo thời gian thực
Bạn đã bao giờ nhìn thấy các vòng cây trên một khúc gỗ chưa? Mỗi vòng gỗ từng được hình thành bởi các mô phân sinh bên. Chúng đánh dấu nhiều năm sinh trưởng, thích nghi với các mùa và thời tiết. Bạn có thể hình dung mô phân sinh bên như những nhà điêu khắc thầm lặng, bổ sung sức mạnh, cấu trúc và khả năng phục hồi mà không cần phải quá cầu kỳ.
Ngay cả ở những cây nhỏ hơn, những mô phân sinh này vẫn hoạt động âm thầm để củng cố thân cây, giúp chúng đứng thẳng và nâng đỡ lá và hoa.
Cách nhận biết tác động
Khi cây trồng trong chậu của bạn bắt đầu phát triển thân cây dày hơn, cứng hơn hoặc nếu bạn nhận thấy một bụi cây ngoài trời cứng lại ở gốc—đó chính là hoạt động của mô phân sinh bên. Nó không hề phô trương, nhưng lại vô cùng quan trọng.
Mô phân sinh thực vật là nơi sự phát triển thực sự bắt đầu. Từ đỉnh ngọn vươn về phía ánh sáng đến các vùng xen kẽ phục hồi nhanh chóng, và sức mạnh thầm lặng của các mô phân sinh bên tạo nên sự hỗ trợ — mỗi mô phân sinh đều đóng một vai trò trong việc định hình sự sống của cây.
Lần tới khi bạn quan sát một cây phát triển, hãy nghĩ về những tế bào nhỏ bé ẩn sâu bên trong, luôn phân chia, luôn sáng tạo. Dù bạn là một người quan sát tò mò hay một người yêu cây cối cuồng nhiệt, việc tìm hiểu về mô phân sinh sẽ giúp bạn hiểu sâu sắc hơn về cách thiên nhiên hình thành, kéo dài và củng cố — từng tế bào một. Hãy tiếp tục khám phá nhé các bạn— luôn có những điều kỳ diệu xanh tươi đang chờ bạn khám phá.
