Bạn đã bao giờ nhìn vào một bức tranh trừu tượng - có thể là một vòng xoáy màu sắc hoặc một mảng hình học - và cảm thấy điều gì đó chưa?

Có thể nó khơi dậy niềm vui, nỗi buồn, hay thậm chí là nỗi buồn. Nhưng làm sao điều đó có thể xảy ra khi không có khuôn mặt, không có phong cảnh, và không có câu chuyện? Nghệ thuật trừu tượng không phản ánh thế giới như nó vốn có; nó bộc lộ cảm nhận của người nghệ sĩ về nó.

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cách các nghệ sĩ trừu tượng sử dụng màu sắc, hình khối và chuyển động để truyền tải cảm xúc thô sơ—mà không cần đến một hình ảnh chân thực nào cả. Vậy điều gì thực sự diễn ra trong những tác phẩm táo bạo, bí ẩn đó? Hãy cùng xem xét kỹ hơn.

Định nghĩa lại cảm xúc: Sứ mệnh của nghệ sĩ trừu tượng

Khác với nghệ thuật truyền thống, thường kể một câu chuyện rõ ràng thông qua những hình ảnh dễ nhận biết, nghệ thuật trừu tượng mời gọi người xem tự diễn giải. Chính sự cởi mở này đã biến nó thành một công cụ cảm xúc mạnh mẽ. Những nghệ sĩ như Wassily Kandinsky tin rằng nghệ thuật thị giác có thể hoạt động như âm nhạc - cảm xúc thuần túy không cần lời kể. Ông từng viết: "Màu sắc là một sức mạnh tác động trực tiếp đến tâm hồn".

Tác phẩm của Kandinsky cho thấy đường nét và tông màu có thể được phối hợp để mô phỏng nhịp điệu cảm xúc của một bản giao hưởng. Ông coi nghệ thuật như một ngôn ngữ của cảm xúc - giao tiếp trực tiếp với trực giác của chúng ta, chứ không chỉ với đôi mắt.

Màu sắc như một Ngôn ngữ của Cảm xúc

Một trong những công cụ cảm xúc trực tiếp nhất trong nghệ thuật trừu tượng chính là màu sắc. Các nghệ sĩ trừu tượng sử dụng màu sắc không phải để tạo nên sự chân thực, mà để tạo nên ấn tượng. Màu đỏ có thể gợi lên sự căng thẳng hoặc phấn khích; màu xanh lam có thể mang đến sự bình tĩnh hoặc buồn bã; màu vàng có thể lan tỏa niềm vui hoặc sự lo lắng, tùy thuộc vào bối cảnh.

Mark Rothko là một ví dụ hoàn hảo. Những bức tranh khổ lớn với các mảng màu mờ ảo của ông trông có vẻ đơn giản, nhưng chúng tạo ra những môi trường cảm xúc sâu lắng. Người xem thường cảm thấy xúc động - thậm chí choáng ngợp - khi đứng trước các tác phẩm của ông. Rothko cố tình hướng đến điều này. Ông tin rằng tranh của mình là những "kịch tính" nhằm khơi gợi chiều sâu tâm linh và tâm lý.

Hình dáng và Chuyển động: Nhịp đập của Cảm xúc

Màu sắc không phải là phương tiện cảm xúc duy nhất trong nghệ thuật trừu tượng. Hình dáng và chuyển động cũng rất quan trọng. Góc cạnh sắc nét có thể tạo ra cảm giác hỗn loạn hoặc hung hăng; đường cong mềm mại gợi lên sự hài hòa hoặc u sầu. Những nét cọ nhanh, hỗn loạn có thể phản ánh sự bồn chồn, trong khi những đường nét mượt mà gợi lên sự yên bình hoặc tĩnh lặng.

Hãy xem xét các tác phẩm vui tươi nhưng sâu sắc của Joan Miró - những hình khối dường như ngẫu nhiên của ông trôi nổi với nhịp điệu, giống như thơ ca thị giác. Hoặc hãy xem xét những bức tranh cử động của Willem de Kooning, nơi mỗi nét cọ mang lại cảm giác như một sự bùng nổ của xung đột nội tâm hoặc năng lượng. Trong nghệ thuật trừu tượng, cảm xúc thường nằm ở chuyển động của bàn tay và ý định đằng sau cử chỉ đó.

Tại sao sự mơ hồ lại mang tính cá nhân

Một trong những lý do nghệ thuật trừu tượng tạo nên sự đồng cảm về mặt cảm xúc là vì nó để lại khoảng trống cho bạn. Không giống như tranh chân dung hay tranh phong cảnh, vốn cho bạn biết bạn đang nhìn thấy gì, các tác phẩm trừu tượng buộc bạn phải phản hồi bằng cách diễn giải riêng. Sự mơ hồ này không phải là một khuyết điểm—mà là sức mạnh của phương tiện.

Mỗi người xem đều mang đến những câu chuyện, tâm trạng và ký ức riêng cho một tác phẩm. Đó là lý do tại sao người này có thể nhìn thấy nỗi buồn trong một tác phẩm, trong khi người khác lại nhìn thấy hy vọng. Nghệ thuật trừu tượng mở ra một không gian nơi cảm xúc được sẻ chia thay vì bị áp đặt.

Khoa học hỗ trợ cảm xúc

Các nghiên cứu về tâm lý học và khoa học thần kinh cho thấy rằng ngay cả khi không có nội dung dễ nhận biết, nghệ thuật trừu tượng vẫn có thể kích hoạt những vùng não liên quan đến sự đồng cảm và cảm xúc. Theo một nghiên cứu năm 2014 được công bố trên tạp chí Frontiers in Human Neuroscience, người xem đã trải qua những phản ứng cảm xúc đáng kể với các bức tranh trừu tượng—ngay cả khi họ không thể "hiểu" chúng.

Tiến sĩ Eric Kandel, một nhà khoa học thần kinh từng đoạt giải Nobel, cũng đã viết rất nhiều về cách não bộ xử lý nghệ thuật trừu tượng. Ông kết luận rằng tính trừu tượng thách thức nhận thức của chúng ta theo cách củng cố sự gắn kết cảm xúc. Nói cách khác, việc không biết chính xác mình đang nhìn thấy gì có thể khiến bạn cảm thấy nhiều hơn, chứ không phải ít hơn.

Kết luận: Cảm xúc không lời

Nghệ thuật trừu tượng có thể không cho ta một bức tranh rõ nét về thế giới, nhưng nó lại mang đến cho ta một điều gì đó gần gũi hơn: một tấm gương phản chiếu cảm xúc. Bằng cách loại bỏ những câu chuyện trần thuật, nó đưa ta đến gần hơn với bản chất của cảm xúc con người – hỗn độn, mạnh mẽ và chân thực.

Vậy nên, lần tới khi bạn đứng trước một bức tranh với những hình khối xoáy tròn hay những mảng màu lơ lửng, hãy tự hỏi bản thân – không phải "Nó có ý nghĩa gì?" – mà là "Nó mang lại cảm giác như thế nào?". Đó chính là câu hỏi mà nghệ thuật trừu tượng ra đời để trả lời.

Tác phẩm trừu tượng nào có sức mạnh cảm xúc mạnh mẽ nhất mà bạn từng thấy? Hãy chia sẻ với chúng tôi – hãy cùng nhau cảm nhận điều gì đó.