Sốt không phải là hiện tượng ngẫu nhiên – nhiều bệnh nhân nhận thấy nhiệt độ cơ thể của họ thường tăng cao khi mặt trời lặn.

Hiện tượng này trong y khoa được gọi là "sốt về đêm" (nocturnal pyrexia) và có mối liên hệ chặt chẽ với nhịp sinh học tự nhiên của con người.

Nhịp sinh học này không chỉ điều phối giấc ngủ mà còn kiểm soát nhiều chức năng sinh lý quan trọng khác như điều hòa thân nhiệt và phản ứng miễn dịch. Theo bác sĩ Aric Prather, "Hệ miễn dịch cũng hoạt động theo nhịp sinh học. Các tín hiệu viêm dao động trong ngày và thường đạt đỉnh vào buổi tối hoặc ban đêm".

Lý Do Miễn Dịch Gây Tăng Sốt Lúc Tối

Một trong những yếu tố chính khiến nhiệt độ cơ thể tăng vào chiều tối là do sự gia tăng các chất trung gian viêm như interleukin-6 (IL-6) và TNF-α. Đây là những phân tử góp phần tạo ra phản ứng sốt trong các đợt nhiễm trùng, và chúng có xu hướng tăng mạnh vào ban đêm theo chu kỳ sinh học. Khi hoàng hôn buông xuống, hormone cortisol – vốn có tác dụng kháng viêm – bắt đầu giảm dần. Sự sụt giảm này làm giảm khả năng ức chế của cơ thể đối với các cytokine gây viêm, khiến phản ứng sốt tăng cường đáng kể. Một nghiên cứu gần đây đã khẳng định rằng chính sự thay đổi nội tiết tố này đóng vai trò trọng yếu trong việc sốt tăng vào ban đêm.

Giấc Ngủ và Thân Nhiệt: Sự Tương Phản Thú Vị

Khi con người bắt đầu chìm vào giấc ngủ, cơ thể kích hoạt cơ chế giảm nhiệt thông qua việc giãn mạch ở các chi. Sự giảm nhiệt độ trung tâm này tuy cần thiết để vào giấc, nhưng ở những người đang mắc bệnh, nó lại có thể kích hoạt phản ứng sốt như một cách “cân bằng lại” nhiệt độ bên trong. Hơn nữa, các cảm biến nhiệt của vùng dưới đồi – trung tâm điều hòa nhiệt độ của não – cũng giảm hoạt động trong khi ngủ, khiến cơ thể không nhận ra sự gia tăng bất thường của nhiệt độ cho đến khi nó đạt mức cao.

Vi Sinh Vật và Nhịp Sinh Học: Mối Liên Kết Thầm Lặng

Một số loại tác nhân gây bệnh hoạt động theo thời gian nhất định, làm tăng thêm sự phức tạp. Ví dụ, ký sinh trùng Plasmodium – nguyên nhân gây sốt rét – có chu kỳ nhân bản đồng bộ theo giờ, thường dẫn đến các cơn sốt định kỳ vào ban đêm. Ngoài ra, các virus như SARS-CoV-2 cũng cho thấy sự sao chép phụ thuộc vào đồng hồ sinh học của vật chủ. Một báo cáo gần đây chỉ ra rằng tải lượng virus và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng có thể tăng vào buổi tối do những thay đổi trong biểu hiện gen điều khiển miễn dịch liên quan đến nhịp sinh học.

Không Phải Lúc Nào Cũng Là Do Nhiễm Trùng

Không phải mọi cơn sốt về đêm đều bắt nguồn từ nhiễm khuẩn. Một số bệnh lý tự miễn như bệnh Still khởi phát ở người lớn hoặc ung thư huyết học cũng có biểu hiện sốt tăng về đêm, phản ánh sự thay đổi của phản ứng viêm theo chu kỳ. Ngoài ra, các loại thuốc – đặc biệt là kháng sinh và thuốc chống co giật – cũng có thể gây sốt do phản ứng dị ứng hoặc tích lũy chất chuyển hóa, thường rõ rệt hơn vào buổi tối.

Ứng Dụng Trong Chẩn Đoán và Điều Trị

Việc nắm bắt đặc điểm sốt theo thời gian trong ngày có thể giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn tình trạng bệnh. Ghi lại biểu đồ nhiệt độ theo khung giờ cụ thể là một công cụ quan trọng trong việc chẩn đoán, đặc biệt khi sốt chỉ xảy ra vào buổi tối. Trong điều trị, xu hướng "chronotherapy" – tức điều chỉnh thời gian dùng thuốc theo nhịp sinh học – ngày càng được quan tâm. Việc uống thuốc hạ sốt hoặc chống viêm vào buổi chiều muộn có thể giúp ngăn chặn sự gia tăng nhiệt độ vào ban đêm. Như bác sĩ Roberto Refinetti từng chia sẻ: "Thời điểm điều trị đang trở thành một yếu tố thiết yếu trong y học cá nhân hóa".

Khi Nào Cần Lo Lắng?

Nếu cơn sốt về đêm kéo dài, không đáp ứng thuốc, kèm theo sụt cân, vã mồ hôi đêm hoặc mệt mỏi toàn thân – đó có thể là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, rối loạn miễn dịch hoặc nội tiết. Sốt ban đêm không phải là hiện tượng tình cờ, mà là biểu hiện của một hệ thống sinh học phức tạp đang phản ứng với rối loạn trong cơ thể. Càng hiểu rõ vai trò của thời gian trong sinh lý học, y học hiện đại càng có nhiều công cụ hơn để khám phá nguyên nhân thật sự đằng sau những cơn sốt thầm lặng lúc về đêm.

Kết Luận: Khi Đồng Hồ Sinh Học Lên Cơn Sốt

Sốt về đêm không đơn thuần là một triệu chứng ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa hệ miễn dịch, hormone, nhịp sinh học và cả đặc điểm của mầm bệnh. Việc nhận diện rõ các đặc điểm thời gian của cơn sốt không chỉ giúp chẩn đoán chính xác hơn, mà còn mở ra cơ hội tối ưu hóa điều trị theo nhịp sinh học cá nhân. Khi khoa học ngày càng hiểu sâu về "chiếc đồng hồ bên trong" cơ thể, người bệnh và bác sĩ sẽ có thêm một công cụ mạnh mẽ để ứng phó với những cơn sốt âm thầm nhưng đầy ẩn ý của cơ thể về đêm.