Stablecoins – hay còn gọi là “tiền ổn định” – đang nhanh chóng chiếm lĩnh vị trí quan trọng trong hệ sinh thái tài chính số. Chúng thường được giới thiệu như cầu nối giữa tiền tệ truyền thống và thế giới tiền mã hóa.

Nhưng đằng sau vẻ ngoài ổn định ấy là nhiều lớp phức tạp và rủi ro vẫn chưa được nhìn nhận đầy đủ.

Stablecoin là gì và tại sao lại quan trọng?

Về bản chất, stablecoin là loại tiền mã hóa được thiết kế để duy trì giá trị ổn định so với một tài sản hoặc nhóm tài sản cụ thể, thường là các loại tiền pháp định như đô la Mỹ. Mục tiêu chính của stablecoin là mang lại tính thanh khoản và sự ổn định giá trong một thị trường tiền số vốn nhiều biến động.

Không giống các đồng tiền mã hóa truyền thống như Bitcoin hay Ethereum có thể tăng giảm mạnh chỉ trong vài giờ, stablecoin mang đến sự dễ đoán, phù hợp cho thanh toán, chuyển tiền xuyên biên giới, và giao dịch hàng ngày.

Stablecoin đảm nhiệm hai vai trò then chốt: vừa là phương tiện thanh toán nhanh chóng, vừa là công cụ lưu giữ giá trị – mở ra tiềm năng thay đổi toàn bộ cách thức luân chuyển tiền tệ toàn cầu. Tuy nhiên, tốc độ phát triển nhanh chóng cũng đặt ra nhiều dấu hỏi về rủi ro hệ thống, sự minh bạch và khả năng quản lý của các cơ quan chức năng.

Ổn định chỉ là cái tên?

Dù tên gọi là “ổn định”, nhưng sự bảo đảm giá trị của stablecoin lại không hề chắc chắn. Phần lớn stablecoin được duy trì tỷ giá thông qua cơ chế đảm bảo bằng tài sản thế chấp – tức mỗi đồng stablecoin phát hành sẽ có một tài sản tương đương (như tiền mặt, trái phiếu chính phủ hoặc thậm chí là tiền mã hóa khác) đứng sau.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ: thành phần các tài sản đảm bảo này thường không rõ ràng. Một số báo cáo từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã chỉ ra nhiều trường hợp mà dự trữ bị thiếu tính thanh khoản hoặc biến động mạnh theo thị trường, khiến khả năng giữ giá của stablecoin bị lung lay. Nếu người dùng ồ ạt rút tiền trong khi dự trữ không đủ thanh khoản, thì chỉ một cú hoài nghi cũng đủ kéo theo làn sóng mất niềm tin.

Khoảng trống pháp lý và những thách thức

Câu hỏi lớn hiện nay là:

Làm sao để giám sát stablecoin mà không bóp nghẹt đổi mới công nghệ? Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB) cảnh báo rằng nếu stablecoin mở rộng quá nhanh mà thiếu sự giám sát chặt chẽ, hệ thống tài chính toàn cầu có thể bị đe dọa.

Một trong những điểm mấu chốt là chưa có sự đồng thuận về cách phân loại stablecoin: đó là chứng khoán, hàng hóa, hay công cụ thanh toán? Việc thiếu quy định thống nhất khiến cả nhà đầu tư lẫn các công ty phát hành rơi vào vùng xám pháp lý. Ngoài ra, khả năng stablecoin bị lợi dụng để lách kiểm soát vốn hoặc rửa tiền cũng đang làm dấy lên sự cảnh giác của các nhà quản lý.

Ảnh hưởng kinh tế khi stablecoin bùng nổ

Việc tích hợp stablecoin vào hệ thống tài chính truyền thống có thể làm thay đổi cách vận hành của ngân hàng trung ương và các tổ chức tín dụng. Chuyên gia kinh tế Carmen Reinhart từng nhận định rằng stablecoin có thể khiến người dân chuyển sang tiết kiệm và thanh toán bằng tiền số, từ đó làm giảm vai trò của tiền pháp định.

Điều này không chỉ làm suy giảm nguồn tiền gửi vào ngân hàng – vốn là nguồn tạo tín dụng – mà còn ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát chính sách tiền tệ quốc gia. Thêm vào đó, stablecoin có thể khiến dòng vốn xuyên biên giới diễn ra nhanh chóng hơn, gây biến động tỷ giá và làm lung lay chủ quyền tài chính của nhiều nước.

Bài toán công nghệ và minh bạch

Dù hoạt động dựa trên blockchain – vốn được ca ngợi vì tính minh bạch trong ghi nhận giao dịch – nhưng không phải mọi yếu tố của stablecoin đều rõ ràng. Thông tin về tài sản đảm bảo thường chỉ được công bố định kỳ, không có chuẩn mực kiểm toán chung, và chất lượng báo cáo cũng rất khác nhau giữa các dự án.

Một số chuyên gia đề xuất sử dụng công nghệ phân tán để kiểm toán thời gian thực nhằm tăng độ tin cậy, song hiện vẫn chưa được áp dụng rộng rãi. Nếu không thể xác minh được stablecoin thực sự được bảo chứng đầy đủ, niềm tin thị trường có thể dễ dàng sụp đổ khi có biến cố.

Stablecoin rõ ràng là một bước tiến lớn về mặt hiệu quả, tính linh hoạt và khả năng tiếp cận tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, để khai thác tiềm năng ấy một cách an toàn, các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ giữa công nghệ, minh bạch và khung pháp lý.

Tương lai của stablecoin không chỉ nằm ở việc tạo ra một “đồng tiền số ổn định”, mà còn là khả năng giữ vững niềm tin trong một hệ thống tài chính đang thay đổi từng ngày.