Bước sang năm 2025, cụm từ “suy thoái kinh tế” ngày càng được nhắc đến nhiều hơn trong các cuộc thảo luận giữa giới chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Dù suy thoái là một phần tất yếu trong chu kỳ kinh tế, nhưng làn sóng lo ngại lần này lại bắt nguồn từ sự giao thoa phức tạp giữa lạm phát kéo dài, chính sách tiền tệ thắt chặt, biến động toàn cầu và thay đổi trong hành vi tiêu dùng.
Lạm phát dai dẳng và áp lực từ lãi suất cao
Mặc dù đã có nhiều tiến triển kể từ đỉnh lạm phát năm 2022, chỉ số giá tiêu dùng hiện vẫn neo quanh mức 3% – cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Chính điều này đang giới hạn khả năng nới lỏng chính sách tiền tệ của Fed.
Để kiểm soát giá cả, Fed đã buộc phải duy trì lãi suất ở mức cao nhất trong nhiều năm. Tuy nhiên, chi phí vay tăng đã khiến cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp trở nên thận trọng hơn, làm chậm lại đà tăng trưởng – một hậu quả đã được dự đoán từ trước.
Căng thẳng thương mại và gánh nặng thuế quan
Các biện pháp áp thuế mới – bao gồm mức 25% với một số mặt hàng khu vực và 10% với hàng nhập khẩu quốc tế – đang khiến chi phí sản xuất tăng mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp.
Chuỗi cung ứng toàn cầu một lần nữa bị xáo trộn, khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào thế phòng thủ: hoãn đầu tư, ngừng tuyển dụng và dè chừng trước mọi quyết định chiến lược. Tâm lý lo ngại về bất ổn chính sách ngày càng lan rộng trong cộng đồng doanh nghiệp.
Bất ổn toàn cầu và đứt gãy chuỗi cung ứng
Nhiều diễn biến phức tạp trên trường quốc tế – từ năng lượng đến nguyên liệu thô – tiếp tục tạo áp lực lên giá thành sản xuất và khiến hoạt động logistics trở nên khó lường. Những “nút thắt” mới trong chuỗi cung ứng không chỉ đẩy chi phí lên cao, mà còn làm lung lay khả năng dự báo và hoạch định kinh doanh của các ngành chủ chốt.
Trong bối cảnh này, người tiêu dùng cũng trở nên dè dặt hơn, lo ngại những tác động dây chuyền có thể ảnh hưởng đến việc làm và thu nhập của họ.
Tiêu dùng sụt giảm và gánh nặng nợ hộ gia đình
Niềm tin tiêu dùng – chỉ báo then chốt về sức khỏe nền kinh tế – đang ở mức thấp nhất trong hơn 10 năm qua, theo dữ liệu từ chỉ số kỳ vọng của Conference Board.
Áp lực từ nợ cá nhân tăng cao cộng với lãi suất đi vay ngày một đắt đỏ khiến các hộ gia đình phải cắt giảm chi tiêu không thiết yếu. Hệ quả là nhiều ngành dịch vụ và bán lẻ ghi nhận mức sụt giảm doanh thu, từ đó ảnh hưởng ngược lại đến thị trường lao động.
Chuyên gia kinh tế Mark Zandi từng cảnh báo: “Nếu chính phủ tiếp tục giữ mức thuế quan hiện tại trong vài tháng tới, nguy cơ suy thoái là khó tránh khỏi”.
Tâm lý doanh nghiệp: dè dặt và lo lắng
Một khảo sát mới cho thấy, có tới 60% giám đốc tài chính doanh nghiệp dự báo suy thoái sẽ xảy ra vào cuối năm 2025. Họ viện dẫn ba yếu tố chính: lạm phát kéo dài, sức mua tiêu dùng bấp bênh và chính sách thương mại thiếu ổn định.
Khu vực doanh nghiệp nhỏ – đặc biệt là ngành dịch vụ – cũng không mấy lạc quan. Nhiều cơ sở ngưng mở rộng quy mô và hoãn tuyển thêm nhân lực. Chỉ số niềm tin kinh doanh của Liên đoàn Doanh nghiệp Nhỏ (NFIB) cũng sụt giảm rõ rệt trong quý đầu năm.
Tâm lý thị trường và sự ổn định của hệ thống ngân hàng
Điều đáng chú ý là dù các yếu tố tiêu cực hiện diện, thị trường tài chính lại không phản ứng quá mạnh. Chỉ số điều kiện hiện tại của Đại học Michigan vẫn ở mức thấp, cho thấy nhà đầu tư đang cực kỳ thận trọng – và sự thận trọng này phần nào giúp thị trường tránh được những cú sụp đổ đột ngột.
Đặc biệt, trái ngược với năm 2008, ngành ngân hàng hiện tại vẫn giữ được sự ổn định tương đối, nhờ các quy định khắt khe hơn sau khủng hoảng tài chính toàn cầu.
Năm 2025, nỗi lo suy thoái không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ, mà là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp: lạm phát kéo dài, chi phí vay cao, tiêu dùng suy yếu, căng thẳng thương mại và bất ổn toàn cầu. Tuy nhiên, tình hình không hoàn toàn bi quan – thị trường đã có sự đề phòng, và hệ thống tài chính vẫn giữ được “nền móng” ổn định.
Tương lai có thể vẫn ẩn chứa nhiều rủi ro, nhưng việc hiểu đúng bản chất và phản ứng hợp lý sẽ là chìa khóa để giảm thiểu tác động từ những cơn gió ngược của nền kinh tế.
