Chào bạn! Lupus ban đỏ hệ thống (SLE) không chỉ ảnh hưởng đến da, khớp hay thận như nhiều người vẫn nghĩ. Thực tế, đôi mắt – cửa sổ tâm hồn – cũng có thể bị tổn thương nghiêm trọng bởi căn bệnh tự miễn này.
Dù vậy, biến chứng nhãn khoa trong lupus thường bị bỏ qua trong quá trình điều trị toàn thân, dẫn đến những hậu quả không thể phục hồi nếu không được phát hiện kịp thời.
Biểu hiện ở mắt: Từ khô nhẹ đến đe dọa thị lực
Lupus có thể tác động lên nhiều phần khác nhau của mắt, từ giác mạc đến võng mạc và thần kinh thị giác. Một trong những tình trạng phổ biến nhất là khô mắt (keratoconjunctivitis sicca), thường gặp trong hội chứng Sjögren thứ phát, do tuyến lệ bị tấn công bởi hệ miễn dịch.
Tuy nhiên, nghiêm trọng hơn là viêm mạch máu võng mạc và bệnh lý thần kinh thị giác, có thể gây mù vĩnh viễn nếu không được phát hiện sớm. Theo bác sĩ Arvind S. Patel, chuyên gia nhãn khoa miễn dịch, "Các tổn thương võng mạc ở bệnh nhân lupus không chỉ là dấu hiệu tại mắt mà còn phản ánh mức độ viêm toàn thân và thường liên quan đến tổn thương thần kinh trung ương."
Đồng quan điểm, bác sĩ Rupesh Agrawal nhấn mạnh rằng "viêm mạch võng mạc hay tắc mạch máu trong lupus có thể là dấu hiệu sớm của một đợt bùng phát toàn thân". Thậm chí, bác sĩ Deborah M. Parks còn cho rằng các biểu hiện ở mắt có thể song hành với lupus thể thần kinh – tâm thần, và cần được đánh giá toàn diện cùng hệ thần kinh.
Viêm mạch võng mạc: Cảnh báo đỏ cho toàn thân
Một trong những biến chứng đáng lo ngại nhất là viêm mạch máu ở võng mạc. Đây thường là dấu hiệu cho thấy tình trạng viêm toàn thân đang hoạt động mạnh, và có thể xuất hiện đồng thời với lupus thận hoặc lupus thần kinh trung ương. Kỹ thuật chụp mạch huỳnh quang (fluorescein angiography) thường cho thấy hiện tượng viền mạch, các đốm bông (cotton-wool spots) và hiện tượng tắc mạch – tất cả đều biểu hiện tình trạng thiếu máu cục bộ võng mạc.
Bệnh lý thần kinh thị giác trong lupus: Tình trạng cấp cứu
Dù hiếm gặp, lupus gây tổn thương dây thần kinh thị giác là một biến chứng nghiêm trọng, có thể tiến triển nhanh chóng đến mất thị lực. Cơ chế có thể do viêm mạch máu nuôi thần kinh hoặc sự tấn công trực tiếp của hệ miễn dịch lên sợi thần kinh. Khác với viêm thần kinh thị giác trong đa xơ cứng, lupus thường không gây đau nhức và tiến triển nhanh, đôi khi ảnh hưởng cả hai mắt cùng lúc.
Chụp cộng hưởng từ (MRI) giúp phân biệt các thể viêm thần kinh thị giác. Phác đồ điều trị cấp cứu bao gồm truyền methylprednisolone liều cao, sau đó có thể dùng thêm các thuốc ức chế miễn dịch như cyclophosphamide nếu không đáp ứng.
Thuốc điều trị lupus và nguy cơ tổn thương mắt
Hydroxychloroquine – một trong những thuốc nền trong điều trị lupus – cũng mang theo rủi ro cho mắt. Biến chứng đáng ngại nhất là độc tính võng mạc, đặc biệt là tổn thương "mắt bò" ở vùng hoàng điểm. Nguy cơ này tăng theo liều lượng và thời gian dùng thuốc.
Chuyên gia võng mạc David J. Browning nhấn mạnh: "Việc tuân thủ hướng dẫn sàng lọc mắt định kỳ khi dùng hydroxychloroquine là cực kỳ quan trọng, vì tổn thương khi đã xảy ra là không thể hồi phục".
Liệu pháp sinh học và công nghệ chẩn đoán mới
Các thuốc sinh học mới như belimumab và anifrolumab – nhắm vào tế bào B và interferon – đang mở ra hy vọng kiểm soát tốt hơn tình trạng viêm, bao gồm cả biến chứng ở mắt. Song song, các công nghệ hình ảnh tiên tiến như OCT-angiography và kính hiển vi quang học thích ứng (adaptive optics) đang giúp phát hiện sớm tổn thương vi mạch võng mạc, từ đó can thiệp trước khi quá muộn.
Chăm sóc mắt trong lupus: Phối hợp đa chuyên khoa
Việc theo dõi mắt trong lupus không thể là nhiệm vụ riêng của bác sĩ nhãn khoa. Một mô hình điều trị hiệu quả cần sự phối hợp giữa chuyên ngành thấp khớp, mắt và cả thần kinh học khi cần thiết. Kiểm tra mắt định kỳ nên được lồng ghép vào kế hoạch điều trị tổng thể, đặc biệt khi người bệnh có triệu chứng nhìn mờ hoặc lupus đang bùng phát.
Bạn thân mến! Tổn thương mắt trong lupus không phải là điều hiếm gặp và càng không nên xem nhẹ. Đôi mắt có thể tiết lộ nhiều điều về mức độ viêm trong cơ thể bạn. Nhận diện sớm, theo dõi chặt chẽ và điều trị phối hợp chính là chìa khóa bảo vệ thị lực – và cả sức khỏe toàn diện – cho người sống chung với lupus.
