Initial Coin Offering (ICO) – hình thức gọi vốn bằng tiền mã hóa – từng được ca ngợi là “tấm vé vàng” cho nhà đầu tư muốn tìm kiếm lợi nhuận đột phá.

Với những cụm từ như “đổi đời từ giai đoạn đầu” hay “cách mạng công nghệ mới”, ICO dễ dàng tạo ra hiệu ứng FOMO. Tuy nhiên, đằng sau sự hào nhoáng đó là hàng loạt rủi ro mà phần lớn nhà đầu tư chưa lường trước được.

Như TS. Nouriel Roubini nhận định: “Hơn 75% ICO ra mắt gần đây thất bại hoặc không đạt kỳ vọng do mô hình tài chính thiếu bền vững và lách luật”.

Thiếu Minh Bạch Và Quản Trị Lỏng Lẻo

Khác với cổ phiếu hoặc tài sản tài chính được quản lý, đa số ICO hoạt động trong "vùng xám pháp lý". Họ thường có đội ngũ phát triển ẩn danh, thông tin mơ hồ và không có cơ chế giải trình rõ ràng. Điều này khiến nhà đầu tư gần như không có quyền khi dự án xảy ra gian lận hoặc đổ vỡ.

Theo chuyên gia Nic Carter, "Phần lớn ICO không có chính sách quản lý ngân quỹ dài hạn, dẫn đến tình trạng hỗn loạn khi thị trường đảo chiều". Tình trạng "tiền đổ vào thì tiêu vô tội vạ" là chuyện không hiếm thấy ở các dự án gọi vốn sớm.

Lỗ Hổng Kỹ Thuật Trong Hợp Đồng Thông Minh

Dù công nghệ blockchain đem lại sự minh bạch và tự động hóa, hợp đồng thông minh (smart contract) vẫn có thể bị khai thác nếu không được kiểm tra kỹ lưỡng. Nhiều dự án ICO triển khai mã nguồn mà chưa trải qua kiểm toán bảo mật – thậm chí có khi sao chép lại từ các bộ mã lỗi thời.

Trong đầu năm 2025, hàng loạt ICO sụp giá sau khi bị tấn công flash loan hoặc lợi dụng lỗ hổng trong quản trị phi tập trung. Một nghiên cứu của Viện Bảo mật Crypto Toàn cầu cảnh báo rằng: "Hầu hết hợp đồng ICO mới được xây dựng từ mã nguồn cũ có lỗ hổng tồn tại sẵn". Đáng lo hơn, đa số nhà đầu tư cá nhân không đủ kiến thức kỹ thuật để nhận biết hoặc phân tích các rủi ro dạng này.

Thanh Khoản Ảo: Niềm Tin Sai Lầm Về Việc Niêm Yết

Việc token được niêm yết trên sàn không đồng nghĩa với khả năng thanh khoản cao. Một số dự án tạo cảm giác sôi động bằng cách tự giao dịch nội bộ (wash trade) hoặc "bơm" khối lượng ảo. Kết quả là khi nhà đầu tư muốn bán, thị trường thật lại không có người mua thực sự, khiến giá giảm sâu và khó thoát hàng.

Tình trạng này thường xảy ra sau giai đoạn truyền thông rầm rộ. Khi sức nóng qua đi, dòng tiền rút lui nhanh chóng để lại nhà đầu tư nhỏ lẻ "kẹt hàng" với mức lỗ lớn.

Rủi Ro Pháp Lý: Định Danh Lại Sau Khi Đã Mua

Một trong những mối nguy khó lường là việc token ICO bị cơ quan quản lý xem lại sau khi phát hành. Ban đầu có thể được gọi là "tiện ích", nhưng về sau lại bị coi là chứng khoán không đăng ký. Việc thay đổi định danh này có thể khiến dự án buộc phải hoàn tiền, đóng băng tài sản hoặc ngừng hoạt động.

Đây là cơn ác mộng cho nhà đầu tư, đặc biệt là với những dự án xuyên biên giới – nơi mỗi quốc gia có quy định khác nhau. TS. Kathleen Breitman nhận định: "Các ICO nhắm tới nhà đầu tư cá nhân mà không công bố rõ ràng đang nằm trong tầm ngắm ngày càng chặt của cơ quan chức năng toàn cầu".

Thông Tin Bất Cân Xứng Và Hành Vi Xả Hàng Từ Nội Bộ

Phần lớn các nhà đầu tư cá nhân tham gia ICO không biết rằng có một nhóm nội bộ đã mua token từ sớm với giá rất rẻ. Những người này vừa là người quảng bá dự án, vừa âm thầm bán tháo token khi giá tăng nhờ hiệu ứng cộng đồng.

Chiêu trò "pump and dump" (bơm giá rồi bán tháo) vẫn diễn ra thường xuyên do thiếu cơ chế giám sát. Trong môi trường mà cảm xúc trên mạng xã hội dẫn dắt hành vi đầu tư, việc thao túng tâm lý đám đông càng dễ dàng – và người chịu lỗ luôn là những người vào sau.

ICO mới nghe có vẻ hấp dẫn và đổi mới, nhưng thực tế là một mớ rủi ro đan xen – từ quản trị mờ ám, mã lập trình thiếu an toàn, thanh khoản giả tạo cho tới bất ổn pháp lý. Thay vì mơ đến cơ hội "trúng lớn", nhà đầu tư nên trang bị tư duy kiểm định, kỹ năng đánh giá rủi ro và sự tỉnh táo trước cơn bão truyền thông. Trong thế giới tài chính số, nơi mà lời hứa luôn đi trước thực tế, sự hoài nghi có cơ sở chính là công cụ phòng vệ mạnh mẽ nhất.