Chào các bạn độc giả thân mến, bạn có từng rời khỏi một buổi hòa nhạc, tai vẫn còn ù và âm thanh xung quanh như bị bóp nghẹt? Đó không chỉ là khó chịu tạm thời.

Chấn thương thính giác do tiếng ồn (Noise-Induced Hearing Trauma – NIHT) là một dạng tổn thương sinh học thật sự, ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của tai trong.

Trong thế giới ngày càng ồn ào – từ công trường, tai nghe cá nhân cho đến đường phố đô thị – hiểu rõ về NIHT chính là bước đầu để bảo vệ chính thính giác của bạn.

Tổn thương tế bào: Khi âm thanh vượt ngưỡng an toàn

Khi tai tiếp xúc với âm thanh vượt quá giới hạn an toàn, cấu trúc siêu nhỏ trong ốc tai – đặc biệt là tế bào lông – sẽ bị phá vỡ. Đây là những tế bào chịu trách nhiệm chuyển đổi dao động âm thanh thành tín hiệu điện truyền lên não. Một khi chúng bị hư hại ở người, gần như không thể tái sinh.

Nghiên cứu gần đây đăng trên Tạp chí Thần kinh học The Lancet (năm 2024) cho thấy: chỉ vài phút tiếp xúc với âm thanh trên 100 dB cũng đủ tạo ra các gốc tự do (ROS), kích hoạt quá trình chết tế bào theo lập trình. Không dừng lại ở đó, tình trạng viêm lan tỏa trong ốc tai khiến tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn.

“Mất thính lực tiềm ẩn”: Khi biểu đồ nghe bình thường nhưng bạn vẫn không nghe rõ

Một điều đáng lo ngại: nhiều người có biểu đồ thính lực hoàn toàn bình thường nhưng vẫn gặp khó khăn khi nghe trong môi trường ồn ào. Đây là hiện tượng “ẩn mất thính lực” (synaptopathy) – khi các khớp nối thần kinh giữa tế bào lông trong và dây thần kinh ốc tai bị suy thoái, dù tế bào lông vẫn còn sống.

Tiến sĩ Sharon Kujawa (Trường Y Harvard) cảnh báo rằng hiện tượng này ngày càng phổ biến ở giới trẻ thường xuyên dùng tai nghe với âm lượng cao. Một nghiên cứu tại Đại học Melbourne (năm 2025) phát hiện rằng thanh thiếu niên nghe âm thanh trên 85 dB trong thời gian dài có biểu hiện suy giảm sóng I trong phản xạ thân não – dấu hiệu tổn thương thần kinh.

Yếu tố di truyền và biểu sinh: Tại sao có người nhạy cảm hơn?

Không phải ai cũng bị ảnh hưởng như nhau. Một số người có thể chịu được mức tiếng ồn cao hơn mà không tổn hại rõ rệt, trong khi người khác lại bị tổn thương nhanh chóng. Nguyên nhân phần nào nằm ở gene: các biến thể của HSP70, SOD2 hay CAT – những gene liên quan đến khả năng chống oxy hóa – làm tăng nguy cơ tổn thương tai.

Một nghiên cứu liên kết toàn bộ hệ gen (GWAS) với hơn 12.000 người (năm 2024) cho thấy gene GSTM1 bị đột biến có liên quan đến khả năng phục hồi kém sau khi bị kích thích âm thanh quá mức.

Phân biệt mất thính lực tạm thời (TTS) và vĩnh viễn (PTS): Khi nào tổn thương là vĩnh viễn?

Chấn thương do tiếng ồn không phải lúc nào cũng dẫn đến mất thính lực vĩnh viễn. Mất ngưỡng nghe tạm thời (TTS) thường xảy ra sau những lần tiếp xúc ngắn, gây ù tai hoặc âm thanh bị méo mó, nhưng sẽ hồi phục nếu tai được nghỉ ngơi đầy đủ. Tuy nhiên, nếu tình trạng này tái diễn mà không được ngắt quãng, nó có thể chuyển sang mất ngưỡng nghe vĩnh viễn (PTS).

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2025, hơn 1,1 tỷ người trên thế giới có nguy cơ bị tổn thương thính giác vĩnh viễn chỉ từ các hoạt động giải trí quá ồn.

Chẩn đoán hiện đại: Đừng tin hoàn toàn vào đo thính lực cơ bản

Phép đo thính lực truyền thống không đủ để phát hiện sớm tổn thương, đặc biệt ở tần số cao – vùng nhạy cảm nhất với tiếng ồn. Vì vậy, hiện nay các chuyên gia bổ sung thêm phương pháp như đo phản ứng âm oto biến dạng (DPOAEs) và đo thính lực tần số mở rộng.

Đáng chú ý, chụp cộng hưởng từ chức năng (chụp fMRI) còn phát hiện hiện tượng “tái tổ chức não bộ”, khi vùng não xử lý thính giác bị tiếng ồn phá vỡ sẽ chuyển sang tiếp nhận tín hiệu hình ảnh hoặc cảm giác – một cơ chế bù trừ có thể gây rối loạn cảm nhận.

Điều trị và can thiệp: Cửa sổ thời gian là yếu tố sống còn

Hiện tại chưa có thuốc đặc trị tổn thương thính lực do tiếng ồn (NIHT) được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, nhưng các hoạt chất như D-methionine, ebselen hay coenzyme Q10 đang cho thấy tác dụng bảo vệ tai trên mô hình động vật. Bên cạnh đó, liệu pháp sử dụng yếu tố tăng trưởng thần kinh (BDNF) cũng đang được thử nghiệm nhằm phục hồi các khớp thần kinh bị tổn thương.

Tiến sĩ Colleen Le Prell – chuyên gia dược lý thính giác – nhấn mạnh rằng: “Can thiệp càng sớm sau khi tiếp xúc tiếng ồn, hiệu quả phục hồi càng cao, đặc biệt khi nhắm vào stress oxy hóa và tổn thương do glutamate”.

Bạn có đang lắng nghe tai của chính mình?

Bạn đọc ơi, âm thanh có thể mang lại niềm vui nhưng cũng có thể âm thầm phá hủy khả năng nghe của bạn mãi mãi. Bạn đã bao giờ gặp phải cảm giác tai bị ù, nghe không rõ sau khi tiếp xúc với tiếng ồn lớn chưa?

Hãy chia sẻ trải nghiệm của bạn và nhớ bảo vệ đôi tai quý giá của mình trước khi quá muộn!