Kháng histamin từ lâu đã là giải pháp chủ lực trong điều trị các phản ứng dị ứng. Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây cho thấy tác dụng của chúng không chỉ dừng lại ở mề đay hay viêm mũi dị ứng.

Trong bệnh hen suyễn đặc biệt là hen do dị ứng – kháng histamin đang cho thấy tiềm năng điều trị sâu hơn, giúp cải thiện kiểm soát bệnh và giảm viêm đường thở.

Histamin – Tác nhân chính gây phản ứng dị ứng

Histamin là một amin sinh học được phóng thích bởi dưỡng bào và bạch cầu ưa kiềm khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên. Chất này tham gia vào phản ứng miễn dịch, gây viêm, phù nề và co thắt phế quản – các biểu hiện điển hình trong dị ứng. Khi gắn vào thụ thể H1, histamin gây ra các triệu chứng như hắt hơi, ngứa, chảy nước mũi. Thuốc kháng histamin hoạt động bằng cách ức chế các thụ thể này, từ đó làm giảm triệu chứng.

Kháng histamin trong kiểm soát hen: Nhiều hơn một thuốc dị ứng

Trước đây, kháng histamin chủ yếu được sử dụng cho viêm mũi dị ứng hay viêm kết mạc dị ứng. Nhưng hiện nay, bằng chứng mới cho thấy nhóm thuốc này có thể góp phần kiểm soát hen, nhất là ở những bệnh nhân có hen dị ứng. Theo TS. John C. Dykoff, chuyên gia về hen tại Mỹ, “Kháng histamin thế hệ mới đang cho thấy hiệu quả trong việc giảm viêm đường thở và phản ứng co thắt phế quản, từ đó hỗ trợ kiểm soát hen tốt hơn”.

Trong hen dị ứng, hệ miễn dịch phản ứng quá mức với tác nhân vô hại, dẫn đến viêm, tăng tiết dịch nhầy và co thắt phế quản. Histamin góp phần vào quá trình này thông qua tăng tính thấm mạch và kích hoạt các phản ứng viêm. Vì vậy, ức chế histamin là một cách tiếp cận đa hướng trong điều trị hen dị ứng.

Thế hệ kháng histamin mới: Tác dụng kép cho dị ứng và hen

Các thuốc kháng histamin thế hệ hai như fexofenadin, loratadin và cetirizin đang được sử dụng ngày càng rộng rãi vì ít gây buồn ngủ và có độ an toàn cao. Khác với thế hệ đầu, những thuốc này ít xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương nên ít tác dụng phụ.

Một nghiên cứu đăng trên The Journal of Allergy and Clinical Immunology năm 2022 cho thấy loratadin có thể làm giảm viêm phế quản và cải thiện chức năng hô hấp ở bệnh nhân hen dị ứng. Khi kết hợp với corticoid dạng hít và thuốc giãn phế quản, hiệu quả kiểm soát hen càng được nâng cao. Theo BS. Sarah J. Milton (Mayo Clinic), “Kháng histamin có thể kết hợp tốt với corticoid để mang lại hiệu quả toàn diện trong điều trị hen dị ứng.”

Cơ chế tác động của kháng histamin lên đường thở

Kháng histamin tác động chủ yếu vào thụ thể H1 trên tế bào cơ trơn và nội mô mạch máu. Nhờ đó, chúng ngăn chặn quá trình viêm và co thắt phế quản. Một số nghiên cứu còn cho thấy nhóm thuốc này có thể điều chỉnh hoạt động của các cytokine và tế bào ái toan – những thành phần chính trong viêm đường thở.

TS. Leonard D. Hopkins từ Đại học California nhận định: “Kháng histamin có thể điều hòa phản ứng Th2 – cơ chế miễn dịch đặc trưng ở hen dị ứng. Nhờ vậy, nguy cơ bùng phát cơn hen có thể giảm đáng kể”.

Liệu pháp kết hợp: Kháng histamin và sinh học trị liệu

Sự ra đời của các thuốc sinh học như omalizumab, mepolizumab và dupilumab đã thay đổi cục diện điều trị hen nặng. Các thuốc này nhắm vào các phân tử miễn dịch đặc hiệu, giúp giảm viêm mạnh mẽ ở những bệnh nhân khó kiểm soát. Khi kết hợp với kháng histamin, hiệu quả điều trị càng được tăng cường.

Theo một nghiên cứu của Viện Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (NIAID), sự phối hợp giữa omalizumab và kháng histamin giúp giảm viêm ái toan rõ rệt và cải thiện chất lượng sống ở bệnh nhân hen nặng có yếu tố dị ứng.

Hạn chế và lưu ý khi dùng kháng histamin trong hen

Dù có nhiều lợi ích, kháng histamin không phải là thuốc thay thế trong điều trị hen. Chúng hiệu quả nhất khi được sử dụng kết hợp với corticoid, thuốc giãn phế quản hoặc các liệu pháp điều trị nền. Ngoài ra, nhóm thuốc này không có tác dụng với hen do vận động, ô nhiễm không khí hoặc nhiễm virus.

BS. Emily W. Bell cảnh báo: “Kháng histamin chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ trong điều trị hen dị ứng. Chúng không thay thế được các phương pháp điều trị nền đã được chứng minh”.

Hướng tới cá nhân hóa điều trị hen dị ứng

Kháng histamin vẫn là một phần quan trọng trong kiểm soát các bệnh dị ứng. Với ngày càng nhiều bằng chứng về hiệu quả trong hen, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân có viêm mũi dị ứng đi kèm, vai trò của thuốc này đang được nhìn nhận lại trong điều trị hen suyễn.

Sự kết hợp giữa thuốc cổ điển như kháng histamin với các liệu pháp mới mở ra hướng điều trị cá nhân hóa cho từng bệnh nhân. Như TS. Dykoff kết luận: “Tương lai của điều trị hen nằm ở sự phối hợp giữa truyền thống và đột phá. Kháng histamin chắc chắn sẽ tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ quan trọng trong chiến lược điều trị toàn diện”.