Tên lửa đẩy Saturn V của Hoa Kỳ là phương tiện phóng cao nhất, nặng nhất và mạnh mẽ nhất từng được con người sử dụng trong lịch sử khám phá không gian.
1. Bối cảnh lịch sử
Saturn V được NASA phát triển vào những năm 1960, trong khuôn khổ chương trình Apollo. Mục tiêu của nó là hiện thực hóa tầm nhìn của Tổng thống John F. Kennedy: đưa con người đặt chân lên Mặt Trăng và trở về an toàn.
Saturn V đã góp phần làm nên thành công của sáu sứ mệnh Apollo, bao gồm Apollo 11 – chuyến bay huyền thoại đưa con người lần đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng vào năm 1969.
2. Thông số kỹ thuật
Với chiều cao ấn tượng 363 feet (tương đương 111 mét) và trọng lượng vượt ngưỡng 6 triệu pound (khoảng 2,8 triệu kg), Saturn V là tên lửa ba tầng sử dụng nhiên liệu lỏng.
Giai đoạn đầu tiên (S-IC) được trang bị năm động cơ F-1, tạo ra tổng lực đẩy lên tới 7,5 triệu pound (tương đương 34 triệu newton).
Tầng thứ hai (S-II) sử dụng năm động cơ J-2 để đẩy tàu vào quỹ đạo Trái Đất. Cuối cùng, tầng ba (S-IVB) mang theo một động cơ J-2 duy nhất, đảm nhận vai trò phóng tàu lên quỹ đạo chuyển tiếp đến Mặt Trăng.
3. Thành tựu và sứ mệnh
Saturn V đã đánh dấu nhiều cột mốc huy hoàng trong lịch sử chinh phục vũ trụ.
Nó là phương tiện đưa các tàu vũ trụ Apollo vượt ra khỏi Trái Đất, giúp thực hiện thao tác kết nối với Mô-đun Mặt Trăng, đồng thời chuyên chở cả Mô-đun Chỉ huy – Dịch vụ và Mô-đun Mặt Trăng đưa phi hành gia tới quỹ đạo Mặt Trăng và trở về.
Chính Saturn V đã đưa Neil Armstrong, Buzz Aldrin và Michael Collins đến với khoảnh khắc “bước đi đầu tiên của nhân loại trên một thế giới khác” – sự kiện thay đổi vĩnh viễn lịch sử loài người.
4. Vì sao Saturn V bị ngừng sử dụng?
Vào những năm 1970, NASA đã dừng việc sử dụng tên lửa Saturn V. Có ba lý do chính cho quyết định này:
1. Kết thúc sứ mệnh lịch sử: Saturn V được thiết kế riêng cho chương trình Apollo – một dự án nhằm đưa người lên Mặt Trăng. Khi chương trình kết thúc vào năm 1972, NASA không còn nhu cầu sử dụng một phương tiện phóng khổng lồ như vậy.
2. Chi phí quá lớn: Chi phí phát triển của Saturn V ước tính khoảng 47 tỷ USD (theo giá trị hiện tại), với mỗi lần phóng tốn khoảng 3,6 tỷ USD. Trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế và cắt giảm ngân sách những năm 1970, NASA không thể tiếp tục duy trì một hệ thống tốn kém như vậy.
3. Chuyển hướng chiến lược: Thay vì tiếp tục sử dụng tên lửa một lần như Saturn V, NASA chuyển sang phát triển các phương tiện phóng linh hoạt hơn, có thể tái sử dụng hoặc phục hồi một phần, như Tàu con thoi (Space Shuttle), tàu Orion hay tên lửa Falcon Heavy. Những phương tiện này phù hợp với các nhiệm vụ gần Trái Đất, Trạm Vũ trụ Quốc tế và thậm chí cả các chuyến bay sâu vào không gian – đồng thời tiết kiệm chi phí và giảm thiểu tác động môi trường.
5. Di sản không thể thay thế
Saturn V mang ý nghĩa lịch sử to lớn và giá trị khoa học sâu sắc đối với các sứ mệnh đổ bộ Mặt Trăng và thám hiểm không gian.
Nó là công cụ then chốt giúp con người lần đầu tiên đặt chân lên một thiên thể khác và an toàn trở về – mở đường cho những sứ mệnh sau này như xây dựng trạm vũ trụ, thăm dò sao Hỏa hay định cư không gian.
Di sản của Saturn V không chỉ nằm ở kích thước hay công suất, mà còn là biểu tượng cho sức mạnh công nghệ, tinh thần chinh phục và khát vọng vươn xa của nhân loại.
