Nghệ thuật số, còn được gọi là nghệ thuật máy tính hoặc nghệ thuật truyền thông mới, đã phát triển tại giao điểm thú vị giữa khoa học và sáng tạo.

Tương tự như xu hướng Nghệ thuật Tạo sinh hiện nay, nơi các thuật toán trí tuệ nhân tạo được sử dụng để sáng tạo, nghệ thuật số đã mở rộng đáng kể trong thời gian gần đây.

Không có gì ngạc nhiên khi Nghệ thuật Tạo sinh được coi là một nhánh nhỏ của nghệ thuật số. Tuy nhiên, với sự bùng nổ của các phần mềm có khả năng biến văn bản thành hình ảnh và sự xuất hiện của hàng loạt nghệ sĩ số tận dụng các công cụ này, Nghệ thuật Tạo sinh có thể sớm tự định hình là một loại hình nghệ thuật độc lập với những phong cách biểu đạt riêng và các xu hướng phát triển nội tại.

Tiềm năng của các tác phẩm nghệ thuật số

Các tác phẩm nghệ thuật số mang lại nhiều lợi thế cho nghệ sĩ so với các tác phẩm analog truyền thống. Lợi ích lớn nhất nằm ở sự linh hoạt sáng tạo vượt trội mà các công cụ kỹ thuật số mang lại, cho phép nghệ sĩ vượt qua giới hạn của trí tưởng tượng bằng cách chỉnh sửa hoặc kết hợp các hình ảnh một cách sâu sắc hơn. Một yếu tố quan trọng khác đóng góp vào sự thành công của nghệ thuật số là khả năng giúp nghệ sĩ tiếp cận được lượng khán giả rộng lớn hơn thông qua các nền tảng trực tuyến, vượt qua giới hạn của các phòng trưng bày hoặc bảo tàng vật lý và nhận được sự công nhận toàn cầu qua các kênh truyền thông xã hội. Cơ hội này đã gia tăng mạnh mẽ kể từ khi nghệ thuật số ra đời vào những năm 1950.

Một cái nhìn thoáng qua lịch sử

Nguồn gốc của nghệ thuật số có thể được truy nguyên từ giữa thế kỷ 20, khi các nhà toán học và lập trình viên Ben Laposky và Manfred Frank bắt đầu khám phá các thử nghiệm đồ họa thông qua hình ảnh máy tính sơ khai. Lấy cảm hứng từ thẩm mỹ của chủ nghĩa kiến trúc và Bauhaus, họ đã sử dụng một thiết bị dao động – một thiết bị để hình dung các tín hiệu điện trên đồ thị – để tạo ra những thành phần hình ảnh cơ bản được gọi là các dao động đồ họa. Dù trải nghiệm tiên phong này được coi là tiền đề cho nghệ thuật máy tính hiện đại, phải đến cuối thập niên 1980, với sự phổ biến rộng rãi của máy tính cá nhân, nghệ thuật tạo ra thông qua công nghệ số mới thực sự bùng nổ.

Sự phát triển của các nghệ sĩ số

Việc tạo ra các tác phẩm nghệ thuật số ngày càng trở nên dễ tiếp cận không chỉ với những người thành thạo công nghệ mà còn với những người yêu thích tò mò. Nhờ sự dễ dàng tạo hình ảnh bằng trí tuệ nhân tạo và sự nổi lên của NFT (Non-Fungible Token) trong nghệ thuật crypto, các nghệ sĩ có thể khám phá những con đường biểu đạt mới và đảm bảo chứng nhận số cho các tác phẩm của mình thông qua công nghệ blockchain. Hơn nữa, sự quen thuộc với các phần mềm chỉnh sửa âm thanh, video và hình ảnh đã thúc đẩy các nghệ sĩ thử nghiệm trên nhiều phương tiện kỹ thuật số khác nhau, thu hút nhiều tài năng đa dạng như David Hockney, Brian Eno, Refik Anadol, Tyler Hobbs, và Kjetil Golid. Nhìn về tương lai, với sự tiến bộ của máy tính lượng tử, nó hứa hẹn sẽ mở ra những khả năng sáng tạo chưa từng có, không chỉ trong nghệ thuật mà còn trong nhiều lĩnh vực khác.

Bảo tồn và trưng bày nghệ thuật số

Khi nghệ thuật số ngày càng trở nên phổ biến, nhu cầu bảo tồn và chứng nhận nó đã trở thành một mối quan tâm cấp bách. NFT đã nổi lên như một sự đổi mới mang tính cách mạng trong việc đảm bảo nguồn gốc và tính xác thực của các tác phẩm nghệ thuật số trong không gian ảo. Ngoài việc số hóa các tác phẩm vật lý hay thiết lập các bảo tàng kỹ thuật số, đã có những nỗ lực nhằm khai trương Bảo tàng Quốc gia Nghệ thuật Số tại Milan vào năm 2026. Dưới sự lãnh đạo của Bộ Văn hóa, sáng kiến đột phá này sẽ được đặt tại tòa nhà lịch sử ex-Albergo Diurno Venezia, dành riêng để quản lý và trưng bày nội dung và nghệ thuật số, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong cảnh quan văn hóa của Ý.