Chúng ta từng coi sao Diêm Vương là hành tinh thứ chín trong Hệ Mặt Trời, nhưng mọi chuyện đã thay đổi vào năm 2006.
Được phát hiện vào năm 1930 bởi nhà thiên văn học Clyde Tombaugh tại Đài quan sát Lowell ở Arizona, sao Diêm Vương đã được công nhận là một hành tinh thực thụ trong một thời gian dài.
Tuy nhiên, khi công nghệ ngày càng tiên tiến, chúng ta bắt đầu tìm ra nhiều thiên thể băng giá khác nằm ngoài quỹ đạo của sao Hải Vương, khiến giới khoa học đặt câu hỏi liệu sao Diêm Vương có nên tiếp tục được xếp vào danh sách các hành tinh.
Khủng hoảng danh tính của sao Diêm Vương và vành đai Kuiper
Cuộc tranh luận về tình trạng của sao Diêm Vương trở nên gay gắt hơn sau năm 1992, khi các nhà thiên văn phát hiện ra vật thể đầu tiên thuộc Vành đai Kuiper (KBO). Vành đai Kuiper là một khu vực rộng lớn nằm ngoài quỹ đạo của sao Hải Vương, chứa đầy những thiên thể băng giá tương tự như sao Diêm Vương. Việc phát hiện ra các vật thể như Quaoar vào năm 2002, Sedna vào năm 2003, và đặc biệt là Eris vào năm 2005 là một vật thể có vẻ lớn hơn cả sao Diêm Vương đã buộc các nhà khoa học phải suy nghĩ lại về định nghĩa của một hành tinh.
Quyết định thay đổi tình trạng của sao Diêm Vương
Với việc phát hiện ngày càng nhiều thiên thể giống sao Diêm Vương, các nhà thiên văn cần một định nghĩa rõ ràng về hành tinh. Năm 2006, Liên minh Thiên văn Quốc tế (IAU) đã tổ chức một cuộc họp tại Prague để giải quyết vấn đề này. Sau nhiều tranh luận, họ đã bỏ phiếu thông qua một định nghĩa mới, theo đó một hành tinh phải:
1. Quay quanh Mặt Trời.
2. Có khối lượng đủ lớn để trọng lực định hình nó thành một khối cầu.
3. Làm sạch quỹ đạo của nó khỏi các mảnh vụn khác.
Sao Diêm Vương đáp ứng hai điều kiện đầu tiên nhưng lại không đạt điều kiện thứ ba. Bởi vì sao Diêm Vương chia sẻ quỹ đạo của mình với các vật thể khác trong Vành đai Kuiper, nó chính thức bị xếp vào nhóm hành tinh lùn. Quyết định này đồng nghĩa với việc Hệ Mặt Trời của chúng ta giờ đây chỉ còn tám hành tinh chính thức.
Cuộc tranh luận chưa có hồi kết
Mặc dù IAU đã đưa ra quyết định, nhiều nhà khoa học vẫn không đồng tình. Một số người lập luận rằng ngay cả Trái Đất và sao Mộc cũng chia sẻ quỹ đạo của mình với các thiên thể khác, nên định nghĩa này có thể không công bằng. Alan Stern, nhà khoa học chính của sứ mệnh New Horizons của NASA, gọi việc hạ cấp sao Diêm Vương là một quyết định tồi tệ và tiếp tục đấu tranh để khôi phục danh hiệu hành tinh cho sao Diêm Vương. Cuộc bỏ phiếu này cũng gây nhiều tranh cãi. Chỉ khoảng 10% trong số 2.700 nhà thiên văn tham dự hội nghị tại Prague có mặt khi quyết định cuối cùng được đưa ra. Kể từ đó, cuộc tranh luận này vẫn tiếp diễn qua các cuốn sách, các cuộc thảo luận công khai và thậm chí trên truyền hình.
Liệu sao Diêm Vương có thể lại trở thành hành tinh?
Khi hiểu biết của chúng ta về vũ trụ ngày càng sâu rộng, các định nghĩa có thể một lần nữa thay đổi. Hiện tại, sao Diêm Vương vẫn là một thế giới đầy hấp dẫn dù là hành tinh lùn hay không vẫn xứng đáng được khám phá.
Sứ mệnh New Horizons của NASA trong chuyến bay năm 2015 qua sao Diêm Vương đã tiết lộ những chi tiết đáng kinh ngạc về bề mặt của nó, chứng minh rằng sao Diêm Vương vẫn còn rất nhiều bí ẩn chưa được giải đáp. Ai mà biết được? Một ngày nào đó, chúng ta có thể sẽ xem xét lại câu hỏi liệu sao Diêm Vương có nên được coi là một hành tinh.
