Các nhà khoa học từ lâu đã bị cuốn hút bởi tiếng kêu của động vật, từ tiếng chim hót đến âm thanh phức tạp của cá voi.

Nhưng trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã mở ra cánh cửa mới để hiểu những hình thức giao tiếp này.

Dự án Earth Species (ESP) đang đi đầu trong nghiên cứu mang tính đột phá này, hợp tác với các tổ chức như Đại học McGill để giải mã âm thanh của động vật và cải thiện sự hiểu biết của chúng ta về giao tiếp giữa các loài.

Một dự án như vậy liên quan đến việc nghiên cứu chim sẻ vằn, một loài được biết đến với khả năng hót phong phú. Trong một căn phòng cách âm, chim sẻ mái ríu rít, tạo ra một điệp khúc gồm những âm thanh như đồ chơi cót két.

Mục tiêu không chỉ là tạo ra một "người phiên dịch" cho phép con người trò chuyện với động vật, mà còn phát triển các từ điển cơ bản về ngôn ngữ động vật có thể cung cấp thông tin cho các chiến lược bảo tồn và thúc đẩy sự trân trọng hơn đối với động vật hoang dã.

Jane Lawton, Giám đốc Impact tại ESP, nhấn mạnh rằng hiểu được giao tiếp của động vật có thể giúp kết nối lại nhân loại với thiên nhiên. "Bằng cách nhắc nhở mọi người về vẻ đẹp, sự tinh tế, trí thông minh vốn có ở các loài khác và trong toàn bộ thiên nhiên, chúng ta có thể bắt đầu sửa chữa mối quan hệ của mình với hành tinh này", bà nói.

Vai trò của Trí tuệ nhân tạo

Vai trò của AI trong nghiên cứu này không thể bị đánh giá thấp. Với các công cụ học máy tiên tiến, ESP có thể phân tích lượng lớn dữ liệu âm thanh của động vật và phân lập các tiếng gọi cụ thể. Công nghệ này đang đẩy nhanh quá trình thủ công vốn tốn nhiều công sức.

Các nhà nghiên cứu đã có những bước tiến trong việc nghiên cứu các loài và với nguồn tài trợ mới, ESP có kế hoạch mở rộng nỗ lực của mình. Công cụ nghiên cứu AI của tổ chức, NatureLM-audio, đã cho thấy những kết quả đầy hứa hẹn, đếm chính xác số lượng chim sẻ vằn trong một quần thể mà nó chưa được đào tạo.

Khả năng nhận biết các đặc điểm tinh tế của hệ thống AI, như tuổi tác và thậm chí số lượng chim trong một đàn, mang lại cái nhìn sâu sắc mới về cách động vật giao tiếp.

Olivier Pietquin, Giám đốc nghiên cứu AI tại ESP cho biết: "Điều đó chỉ có thể thực hiện được với rất nhiều máy tính, rất nhiều dữ liệu và rất nhiều sự hợp tác với các nhà sinh thái học và sinh vật học". Công trình của nhóm ông cho thấy AI có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu được sự giao tiếp giữa các loài.

Những khám phá mới trên đường chân trời

Mặc dù công nghệ này vẫn đang trong giai đoạn đầu, nhưng tiềm năng cho những khám phá mới là vô cùng lớn. Theo Tiến sĩ Zeb Hogan, một nhà sinh vật học tại Đại học Nevada Reno, AI có thể cung cấp "những hiểu biết thực sự thú vị về cách các loài động vật khác giao tiếp" vào năm 2030.

Với hơn 17 triệu đô la tiền tài trợ mới, ESP đang chuẩn bị mở rộng nhóm nghiên cứu và tinh chỉnh các mô hình của mình. Điều này sẽ cho phép các nhà nghiên cứu tập trung vào các loài có thể có tác động lớn nhất đến sự hiểu biết của chúng ta về thế giới tự nhiên.

Công trình này có ứng dụng thực tế trong bảo tồn. Hiểu được các mô hình giao tiếp của các loài có nguy cơ tuyệt chủng, chẳng hạn như quạ Hawaii và cá voi trắng sông St. Lawrence, có thể hỗ trợ bảo tồn môi trường sống của những loài động vật này. Ví dụ, nếu các nhà khoa học có thể giải mã tiếng gọi của cá voi trắng, họ có thể cảnh báo các tàu gần đó khi có cá voi ở gần, giúp tránh va chạm thường gây hại cho loài.

Những cân nhắc và thách thức về mặt đạo đức

Bất chấp sự phấn khích xung quanh những đột phá này, một số chuyên gia như Gail Patricelli, giáo sư về hành vi động vật tại UC Davis, cảnh báo không nên gán ghép các đặc điểm của con người vào giao tiếp của động vật.

Mặc dù AI có thể giúp các nhà nghiên cứu xác định các mẫu và phân loại âm thanh, vẫn còn nhiều điều chúng ta chưa hiểu về sự phức tạp của hành vi động vật. Ngoài ra, chi phí cao của nghiên cứu này có nghĩa là sự hỗ trợ của chính phủ vẫn rất quan trọng để đảm bảo nghiên cứu nhiều loài.

Kỷ nguyên hiểu biết mới

Sự ra đời của các công cụ AI để nghiên cứu giao tiếp động vật đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới thú vị trong cả khoa học và bảo tồn. Bằng cách phát triển các công cụ để lắng nghe và hiểu âm thanh của động vật, các nhà nghiên cứu đang mở ra những khả năng mới để kết nối với thế giới tự nhiên theo những cách mà trước đây được cho là không thể.

Thông qua những nỗ lực này, Dự án Các loài trên Trái đất không chỉ cung cấp cho chúng ta cái nhìn sâu sắc về giao tiếp của động vật mà còn giúp chúng ta hiểu được vị trí của mình trong thế giới tự nhiên.

How artificial intelligence is helping scientists talk to animals - BBC News

Video by BBC News