Dù là khi chúng ta đang thưởng thức một bản hoà tấu của Bach hay đắm chìm trong giai điệu sôi động của một bản hit mới trên Spotify, bộ não không chỉ đơn thuần tiếp nhận những nốt nhạc một cách thụ động.
Một nghiên cứu mới đây đã thách thức những quan niệm trước đây, cho thấy rằng bộ não con người thực chất dự đoán cách một giai điệu sẽ kết thúc bằng cách phân tích những gì diễn ra trước đó, trái ngược với giả thuyết cũ rằng chúng ta chỉ có thể hiểu được các cụm nhạc sau khi chúng đã hoàn toàn kết thúc.
Theo tác giả chính của nghiên cứu, Niels K. Hansen từ Trường Nghiên cứu Cao cấp Aarhus, bộ não luôn chủ động đoán trước và điều chỉnh kỳ vọng của mình với những gì sắp diễn ra, thay vì chỉ nhận thức sự kết thúc của một câu nhạc sau khi câu tiếp theo đã bắt đầu.
Nghiên cứu này, tập trung vào các cụm nhạc (musical phrases), đã làm sáng tỏ cách người nghe sử dụng những khoảnh khắc bất định – còn gọi là “độ hỗn loạn cao” (high entropy) – để phân biệt các đoạn nhạc. Thông qua việc phân tích phản ứng của những người tham gia khi lắng nghe các bản hợp xướng của Bach, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng người nghe có xu hướng cảm nhận sự kết thúc của một cụm nhạc khi nó đạt đến những nốt có độ hỗn loạn cao.
Haley Kragness, một nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Toronto Scarborough, nhấn mạnh rằng nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa với âm nhạc mà còn giúp chúng ta hiểu rõ hơn cách bộ não con người tiếp nhận tri thức trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ ngôn ngữ đến chuyển động.
Các nhà nghiên cứu hy vọng rằng những phát hiện này có thể được ứng dụng vào việc nâng cao hiệu quả giao tiếp, cải thiện tương tác con người và giúp các nghệ sĩ tạo ra những tác phẩm thu hút khán giả bằng cách khai thác sự mong đợi và bất ngờ trong nghệ thuật.
Nghiên cứu này nhấn mạnh sự tương tác tinh vi giữa bộ não và các quy luật thống kê của môi trường xung quanh, giúp hé mở cách con người tiếp nhận và xử lý dòng chảy liên tục của thông tin trong cuộc sống.
Phát hiện mang tính đột phá này về cách bộ não xử lý âm nhạc đã làm sáng tỏ những cơ chế tinh vi trong trải nghiệm thính giác của chúng ta. Quan điểm truyền thống cho rằng bộ não chỉ phân tích các cụm nhạc một cách thụ động nay đã bị thách thức bởi sự thật rằng bộ não thực chất hoạt động theo cơ chế dự đoán chủ động.
Theo Niels K. Hansen, bộ não không chỉ tiếp nhận âm nhạc mà còn liên tục đoán trước những giai điệu tiếp theo, luôn đi trước một bước và điều chỉnh kỳ vọng theo từng khoảnh khắc.
Nghiên cứu về các cụm nhạc – tương tự như câu văn trong một đoạn nhạc – đã đưa ra khái niệm về sự bất định hoặc "độ hỗn loạn cao" như một yếu tố quan trọng trong việc nhận thức cấu trúc âm nhạc.
Cũng giống như một câu văn tạo nên sự liền mạch trong một câu chuyện, một cụm nhạc góp phần định hình tổng thể bản nhạc, và những khoảnh khắc không chắc chắn chính là các dấu hiệu quan trọng giúp bộ não phân biệt điểm kết thúc của một ý nhạc và sự khởi đầu của một ý tưởng mới.
Những thí nghiệm được thực hiện trên những người tham gia lắng nghe các bản hợp xướng của Bach đã mang đến những hiểu biết rõ ràng về cách bộ não xử lý sự bất định trong âm nhạc.
Những người tham gia, dù không nhận thức được mục đích của nghiên cứu, đã thể hiện xu hướng tự nhiên trong việc cảm nhận sự kết thúc của một đoạn nhạc tại những nốt có độ hỗn loạn cao, nhấn mạnh vai trò của các đặc tính thống kê trong việc giúp não bộ điều hướng và giải mã thông tin âm thanh phức tạp.
Haley Kragness, đồng tác giả của nghiên cứu, nhấn mạnh rằng ý nghĩa của nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở âm nhạc mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác, bao gồm ngôn ngữ và chuyển động.
Việc ứng dụng những phát hiện này để tối ưu hóa giao tiếp và tương tác con người cho thấy những tác động thực tiễn đầy tiềm năng của nghiên cứu này.
Về bản chất, nghiên cứu này không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách bộ não xử lý âm nhạc, mà còn mở ra cánh cửa khám phá ứng dụng trong nhiều lĩnh vực nhận thức khác nhau.
Từ việc giải mã những sắc thái tinh tế của ngôn ngữ đến việc khám phá sự tinh vi trong biểu đạt nghệ thuật, nghiên cứu này là một minh chứng cho tầm quan trọng của việc hiểu được sự tương tác giữa bộ não con người và các quy luật thống kê của thế giới xung quanh.
