Trong những thập kỷ tới, việc khám phá bề mặt sao Hỏa và các khu vực xa hơn có thể chuyển dần sang cho các robot bán tự động, bớt phụ thuộc vào sự hiện diện của con người.

Các công việc kỹ thuật, như các dự án xây dựng, có thể được thực hiện hoàn toàn bởi robot. Tiềm năng khám phá bằng robot còn mở rộng tới các thiên thể như sao Mộc, sao Thổ và mặt trăng.

Chương trình Artemis trị giá hàng tỷ đô la của NASA đang đối mặt với nhiều tranh cãi, làm dấy lên nghi ngờ về tính hợp lý của khoản đầu tư khổng lồ này. Sự hoài nghi xuất phát từ khả năng ngày càng rõ ràng rằng các sứ mệnh thám hiểm vũ trụ ngoài quỹ đạo thấp có thể dần được chuyển giao cho các tổ chức tư nhân, các nguồn vốn sẵn sàng chấp nhận rủi ro của những hành trình mạo hiểm như vậy.

Dù sức hấp dẫn của du hành vũ trụ có con người tham gia luôn vô cùng kích thích, chi phí khổng lồ và những nguy hiểm tiềm tàng của các sứ mệnh có phi hành gia buộc chúng ta phải suy ngẫm lại. Câu hỏi quan trọng đặt ra là: với sự tiến bộ không ngừng của công nghệ robot, liệu những lợi ích của việc đưa con người vào không gian có thực sự vượt trội hơn so với những rủi ro và chi phí liên quan?

Trong cuốn sách “The End of Astronauts”, nhà thiên văn học người Mỹ Donald Goldsmith và Martin Rees, cựu Chủ tịch Hiệp hội Hoàng gia, lập luận rằng việc khám phá không gian vượt ngoài quỹ đạo thấp của Trái Đất nên được thực hiện mà không có sự tham gia của con người.

Rees, giáo sư thiên văn học danh tiếng và cựu giám đốc Viện Thiên văn học tại Đại học Cambridge, gần đây đã nhắc lại quan điểm này trong một bài báo cho tờ The Conversation, với tựa đề mang tính khiêu khích: “Artemis – Tại sao đây có thể là sứ mệnh cuối cùng của các phi hành gia NASA”.

Cuộc đổ bộ lên Mặt Trăng lịch sử năm 1969 của Neil Armstrong đánh dấu đỉnh cao của việc khám phá không gian có người lái. Tuy nhiên, kể từ khi các phi hành gia Apollo cuối cùng rời khỏi Mặt Trăng vào năm 1972, việc khám phá không gian có người lái chủ yếu tập trung quanh Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) trong quỹ đạo Trái Đất.

Chương trình Artemis đầy tham vọng, do Hoa Kỳ dẫn đầu, nỗ lực đưa con người quay trở lại bề mặt Mặt Trăng trong thập kỷ này, với sứ mệnh Artemis 1 đang trong quá trình bay quanh Mặt Trăng và chuẩn bị quay trở lại Trái Đất.

Một sự khác biệt quan trọng giữa kỷ nguyên Apollo và hiện tại nằm ở những tiến bộ đáng kinh ngạc về sức mạnh máy tính và công nghệ robot.

Trong cuốn sách “The End of Astronauts”, Goldsmith và Rees lập luận rằng những thay đổi này đang làm suy yếu cơ sở lý luận cho sự tồn tại của chương trình Artemis.

Chương trình Artemis dựa vào Hệ thống Phóng Không gian (Space Launch System) của NASA, tên lửa mạnh mẽ nhất từng được chế tạo, gợi nhớ đến tên lửa Saturn V đã đưa 12 phi hành gia Apollo tới Mặt Trăng. Tuy nhiên, những bước đột phá gần đây trong công nghệ robot, tiêu biểu là các xe tự hành trên sao Hỏa như Perseverance của NASA, đã minh chứng cho tiềm năng vượt trội của robot trong việc khám phá không gian mà không cần đến sự tham gia trực tiếp của con người.

Được trang bị các cảm biến tiên tiến và trí tuệ nhân tạo, Perseverance có thể tự động điều hướng trên địa hình đá, minh chứng tiềm năng của robot trong việc tự xác định và khám phá các địa điểm thú vị, giảm sự cần thiết của con người trong các sứ mệnh nhất định.

Khi công nghệ tiếp tục phát triển, cuộc tranh luận về vai trò của con người trong việc khám phá không gian ngày càng gay gắt.

Chương trình Artemis, với tham vọng đưa con người trở lại Mặt Trăng, là một bước đi táo bạo, nhưng khả năng ngày càng vượt trội của các robot đặt ra câu hỏi quan trọng về hướng đi tương lai của việc khám phá không gian: Đâu là sự cân bằng tối ưu giữa sự tham gia của con người và robot?

Nhìn về tương lai, sự kết hợp giữa nỗ lực của con người và robot sẽ đóng vai trò trọng tâm. Trong khi Artemis tượng trưng cho khát vọng tái khơi dậy việc khám phá Mặt Trăng của con người, những bước tiến vượt bậc trong công nghệ robot gợi mở về một sự thay đổi mô hình, nơi robot và con người hợp tác để mở rộng biên giới không gian.

Robot, được trang bị khả năng tự chủ và trí tuệ nhân tạo tiên tiến, mang đến triển vọng khám phá các thiên thể xa xôi với chi phí thấp hơn và mức độ rủi ro giảm đáng kể. Sự hợp tác giữa con người và robot có thể tận dụng ưu thế của cả hai, mở ra cơ hội cho những khám phá hiệu quả và đột phá.