Trí tưởng tượng của con người về trí tuệ nhân tạo bắt nguồn từ các truyền thuyết và văn học cổ đại.

Từ người khổng lồ bằng đồng Talos trong thần thoại Hy Lạp, những thực thể nhân tạo trong Liệt Tử, cho đến quái vật trong tiểu thuyết Frankenstein (1818) của Mary Shelley, ý tưởng về những cỗ máy thông minh đã có trong suy nghĩ của con người từ rất lâu về trước.

Xu hướng này được nối tiếp với vở kịch R.U.R. (Rossum's Universal Robots) năm 1921 của nhà văn Séc Karel Čapek, tác phẩm này đã trở thành nguồn cảm hứng cho bộ phim chuyển thể năm 1938. Trước đó, bộ phim Metropolis của Đức vào năm 1927 cũng đã đưa ý tưởng về trí tuệ nhân tạo đến với công chúng.

Qua thời gian, những gì tưởng chừng chỉ tồn tại trong khoa học viễn tưởng nay đã dần trở thành hiện thực. Một cột mốc đáng nhớ là sự ra đời của Eliza vào năm 1966, chatbot đầu tiên trên thế giới do Joseph Weizenbaum phát triển tại MIT. Eliza sử dụng một cơ sở từ vựng đồng nghĩa để phản hồi câu hỏi từ người dùng, tạo cảm giác như đang giao tiếp với một con người. Mặc dù Weizenbaum coi Eliza chỉ là một hình thức giao tiếp hời hợt giữa con người và máy móc nhưng nhiều người lại cảm thấy họ đang trò chuyện với một con người thực sự.

Tên "Eliza" được lấy cảm hứng từ nhân vật Eliza Doolittle trong bộ phim năm 1964 do Audrey Hepburn thủ vai, kể về hành trình từ một cô gái bán hoa trở thành một quý cô thanh lịch. Tựa phim gốc, Pygmalion, gợi nhắc đến thần thoại Hy Lạp về một nhà điêu khắc tạo ra bức tượng được các vị thần ban cho sự sống. Tương tự, các phát minh AI giống như những tác phẩm nghệ thuật, vừa thể hiện sự sáng tạo của con người vừa đặt ra những câu hỏi về mối quan hệ giữa AI và con người, cũng như sự tương đồng giữa chúng.

AI thường được chia thành hai loại: AI yếu (weak AI) chuyên thực hiện các nhiệm vụ cụ thể và AI mạnh (strong AI) hay Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) có khả năng tái hiện tư duy, đưa ra quyết định, tự nhận thức và hành động độc lập giống như con người. Mặc dù AI mạnh vẫn còn xa vời và thuộc về khoa học viễn tưởng, những tiến bộ gần đây trong AI yếu đã vượt xa khả năng của con người trong nhiều lĩnh vực như trò chơi, chứng minh các định lý toán học, phân tích dữ liệu, nhận diện giọng nói và khuôn mặt, lái xe tự động, cũng như tự động hóa trong khâu sản xuất và logistics.

Robot ngày nay không chỉ nhận diện mà còn tái tạo được cảm xúc con người, trở thành bạn đồng hành và người chăm sóc. Với sự phổ biến của các ứng dụng AI, chúng len lỏi vào mọi mặt của đời sống, cách mạng hóa cả ngành công nghiệp lẫn đời sống hàng ngày. Sự phát triển vượt bậc của học sâu (deep learning) và học tăng cường (reinforcement learning) đã đưa AI trở thành tâm điểm của đổi mới công nghệ. Cuộc thi ImageNet Challenge năm 2012 là cột mốc khởi đầu cho việc kết hợp học sâu với dữ liệu lớn, đồng thời thu hút được lượng lớn các nguồn đầu tư mạnh mẽ. Được khởi xướng vào năm 2007 bởi nhà khoa học AI Fei-Fei Li, cơ sở dữ liệu ImageNet đã cách mạng hóa lĩnh vực nghiên cứu phần mềm nhận thức thị giác.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo là minh chứng cho niềm đam mê bất tận của nhân loại với trí tuệ máy móc. Từ những thần thoại cổ đại cho đến công nghệ hiện đại, AI không ngừng định hình nhận thức của chúng ta về công nghệ và tầm ảnh hưởng của nó đối với xã hội. Kỷ nguyên AI đặt ra nhiều câu hỏi chưa có lời giải về đạo đức trong mối quan hệ giữa con người và máy móc.

Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng ảnh hưởng sâu rộng vào đời sống thì tác động của nó đối với xã hội cũng trở nên rõ rệt hơn. Dù AI mang đến tiềm năng to lớn về sáng tạo và hiệu suất, nó cũng đặt ra nhiều lo ngại về đạo đức và xã hội. Những vấn đề như mất việc làm do tự động hóa, thiên vị thuật toán, vi phạm quyền riêng tư và sự tập trung quyền lực vào các tập đoàn công nghệ lớn đòi hỏi các quy định và quy chuẩn đạo đức phù hợp.