Những ngày đua ngựa lớn thu hút đám đông tìm kiếm sự phấn khích, những khoảnh khắc thắng lợi vang dội và những câu chuyện đáng kể. Thị trường chứng khoán cũng thường thu hút mọi người vì những lý do tương tự. Trong cả hai lĩnh vực này, một số người tham gia là những người nghiên cứu rủi ro và phần thưởng một cách kỷ luật, trong khi những người khác chỉ đơn thuần hành động theo linh cảm hoặc chạy theo các trào lưu được thổi phồng.


Điều đáng ngạc nhiên là gì? Nhiều yếu tố giúp những người chuyên nghiệp khác biệt với đám đông tại trường đua cũng chính là những yếu tố phân tách các nhà đầu tư thành công khỏi những người luôn cảm thấy thất vọng. Dưới đây là năm bài học từ môn đua ngựa có thể giúp bạn cải thiện cách thức đầu tư của mình.


Cuộc đua đường dài


Giải đua ngựa Belmont Stakes nổi tiếng với cự ly đầy thách thức. Nhiều chú ngựa khởi đầu với tốc độ cao nhưng lại đuối sức ở chặng nước rút, bởi chúng được tạo ra để bứt phá tốc độ chứ không phải để duy trì sức bền. Để giành chiến thắng trong cuộc đua này, cần phải biết điều tiết nhịp độ, lập kế hoạch kỹ lưỡng và giữ vững phong độ khi các đối thủ khác dần kiệt sức. Đầu tư cũng vậy. Những giai đoạn tăng trưởng bùng nổ trong ngắn hạn trông có vẻ ấn tượng, nhưng đó chưa phải là toàn bộ câu chuyện. Một quỹ đầu tư hay một lĩnh vực nào đó có thể tỏa sáng trong ba năm, rồi lại sa sút nghiêm trọng trong suốt cả thập kỷ. Một danh mục đầu tư trông có vẻ “chậm chạp” ở thời điểm hiện tại lại có thể là người chiến thắng trong cuộc đua đường dài, nhờ khả năng trụ vững qua những giai đoạn suy thoái và âm thầm tích lũy lợi nhuận theo thời gian.


Thay vì quá bận tâm đến những biến động hàng tuần hay các mã cổ phiếu đang “nóng” nhất, hãy tập trung vào việc liệu kế hoạch của bạn có hợp lý trong khoảng thời gian 10, 20 hay 30 năm tới hay không. Tầm nhìn dài hạn giúp giảm bớt tác động từ những trở ngại nhất thời, đồng thời để việc duy trì đóng góp đều đặn cùng lợi nhuận tái đầu tư tạo nên sức bật đáng kể cho tài sản của bạn.


Phân tán rủi ro


Những người hâm mộ đua ngựa dày dạn kinh nghiệm hiếm khi đặt hết hy vọng vào một chú ngựa duy nhất. Dù có thể ưu ái một ứng cử viên sáng giá, họ vẫn chuẩn bị cho nhiều kịch bản khác nhau để một kết quả bất ngờ không làm hỏng cả ngày của mình. Mục tiêu của họ không phải là đưa ra dự đoán hoàn hảo, mà là cải thiện lợi thế thông qua việc chuẩn bị sẵn sàng cho nhiều tình huống có thể xảy ra.


Việc dồn vốn vào một cổ phiếu duy nhất cũng giống như đặt toàn bộ kết quả của bạn vào một chú ngựa trong một cuộc đua đông đúc. Lợi nhuận tiềm năng có thể rất lớn, nhưng nỗi thất vọng cũng sẽ không kém phần nặng nề nếu có điều gì đó không như ý. Đối với hầu hết mọi người, một chiến lược đa dạng hóa sẽ mang lại sự an tâm và đáng tin cậy hơn nhiều.


Một ví dụ đơn giản là danh mục đầu tư gồm ba quỹ: một quỹ chỉ số cổ phiếu Hoa Kỳ, một quỹ chỉ số cổ phiếu toàn cầu và một quỹ chỉ số trái phiếu cốt lõi. Tổng cộng, các quỹ này nắm giữ hàng nghìn loại chứng khoán trên khắp các khu vực, lĩnh vực và kỳ hạn khác nhau. Bạn vẫn có cơ hội hưởng lợi từ sự tăng trưởng, nhưng tương lai tài chính của bạn sẽ không phụ thuộc vào bất kỳ công ty hay quốc gia đơn lẻ nào. Đa dạng hóa không giúp loại bỏ hoàn toàn các khoản lỗ, nhưng nó làm giảm nguy cơ một lựa chọn sai lầm có thể phá hỏng toàn bộ kế hoạch của bạn—giống như việc đặt cược vào nhiều ứng viên sáng giá thay vì chỉ trông chờ vào một cơ hội mong manh đầy rủi ro.


Hãy chú ý đến các loại chi phí


Tại trường đua, nhà cái sẽ trích một phần từ tổng số tiền đặt cược trước khi chi trả cho những người thắng cuộc. Phần trích này càng lớn thì số tiền thưởng dành cho người đặt cược càng ít đi. Ngay cả khi bạn dự đoán đúng, khoản tiền nhận được vẫn sẽ thấp hơn do sự hao hụt "vô hình" đó. Trong đầu tư, các loại phí quỹ cũng tương tự như phần trích của nhà cái. Tỷ lệ chi phí, chi phí giao dịch và các khoản phí khác sẽ trực tiếp làm giảm lợi nhuận của bạn qua từng năm. Sự chênh lệch giữa 0,10% và 1,00% nghe có vẻ rất nhỏ, nhưng qua nhiều thập kỷ, nó có thể khiến bạn mất đi hàng chục nghìn đơn vị tiền tệ—số tiền lẽ ra đã nằm trong tài khoản của bạn.


Benjamin Graham, một nhà đầu tư kiêm tác giả, từng viết: “Vấn đề lớn nhất của một nhà đầu tư—thậm chí là kẻ thù tồi tệ nhất của chính họ—thường lại chính là bản thân họ.”


Nhiều nghiên cứu đã liên tục chỉ ra rằng các quỹ có chi phí thấp thường mang lại hiệu quả vượt trội so với các quỹ có chi phí cao theo thời gian. Điều này không phải vì các quỹ chi phí thấp “thông minh” hơn, mà bởi chúng giúp bạn giữ lại được phần lớn lợi nhuận từ thị trường. Khi so sánh các quỹ tương hỗ hoặc quỹ ETF, hãy cân nhắc tỷ lệ chi phí một cách nghiêm túc như khi xem xét biểu đồ hiệu suất. Mỗi khoản chi phí mà bạn tránh được cũng giống như việc giảm bớt phần “thuế” bị cắt lại trên đường đua—nhờ đó, những khoản đầu tư thắng lợi của bạn sẽ mang lại giá trị thực tế lớn hơn nhiều.


Đừng chạy theo những người chiến thắng


Lịch sử các cuộc đua đầy rẫy những nhà vô địch từng tỏa sáng rực rỡ ở một sự kiện, nhưng rồi lại thất bại khi điều kiện thay đổi. Một vận động viên chạy nước rút xuất sắc có thể gặp khó khăn trong một cuộc đua đường dài đầy mệt mỏi. Những người đặt cược chỉ biết chọn "người hùng" của ngày hôm qua thường nhận ra quá muộn rằng vinh quang trong quá khứ không đảm bảo cho phong độ ở hiện tại. Các nhà đầu tư cũng thường rơi vào cái bẫy tương tự. Một lĩnh vực, quỹ đầu tư hay phong cách nào đó từng dẫn đầu bảng xếp hạng năm ngoái thường trở nên đặc biệt hấp dẫn. Thật dễ dàng để mặc định rằng đà tăng trưởng mạnh mẽ đó sẽ tiếp tục, từ đó đổ tiền vào bất cứ thứ gì đang là "tâm điểm" ở thời điểm hiện tại.


Tuy nhiên, thị trường thường có xu hướng luân chuyển vị thế dẫn đầu. Những lĩnh vực đạt hiệu suất vượt trội trong một khoảng thời gian thường sẽ hạ nhiệt, trong khi các tài sản từng bị bỏ quên lại phục hồi. Khuynh hướng quay trở về các mức trung bình dài hạn này đôi khi được gọi là "sự hồi quy về giá trị trung bình" (mean reversion). Thay vì chạy theo những tài sản vừa tăng giá mạnh, bạn nên xây dựng một danh mục đa dạng—bao gồm các tài sản phục vụ mục tiêu tăng trưởng, ổn định và tạo thu nhập—rồi định kỳ tái cân bằng danh mục đó. Quá trình này sẽ thúc đẩy bạn cắt giảm bớt những tài sản đã tăng quá nhanh và bổ sung vào những tài sản đang tạm thời bị thị trường ghẻ lạnh; đây chính là hành động ngược lại với những gì mà các phản ứng cảm tính thường thôi thúc chúng ta thực hiện.


Chỉ đầu tư bằng số tiền dành cho giải trí


Tại các trường đua, những người chơi cá cược dày dạn kinh nghiệm thường đặt ra giới hạn trước khi cuộc đua đầu tiên bắt đầu. Họ xác định số tiền mình sẵn sàng chấp nhận mất, coi đó là chi phí cho hoạt động giải trí và là khoản vốn để tìm kiếm lợi nhuận. Khi số tiền này đã hết, họ sẽ dừng lại. Nguyên tắc tương tự cũng vô cùng quan trọng trong đầu tư. Dù một lời gợi ý hay một xu hướng có vẻ hấp dẫn đến đâu, vẫn luôn tồn tại khả năng kết quả sẽ không như mong đợi. Việc dồn vốn vào một cổ phiếu duy nhất, một quỹ chuyên biệt theo chủ đề hay một ý tưởng mang tính đầu cơ cao chỉ nên thực hiện với số tiền mà bạn có thể chấp nhận biến động mạnh—hoặc thậm chí mất trắng—mà không gây ảnh hưởng đến các mục tiêu tài chính thiết yếu của bản thân.


Một phương pháp thiết thực là chia danh mục đầu tư của bạn thành hai phần. Phần “cốt lõi” bao gồm các khoản đầu tư dài hạn, đa dạng hóa, nhằm mục đích chuẩn bị cho nghỉ hưu, giáo dục và các cột mốc quan trọng khác. Phần “khám phá” – có thể chiếm khoảng 5–15% tổng danh mục tùy thuộc vào mức độ chấp nhận rủi ro và hoàn cảnh cá nhân – là nơi bạn có thể thực hiện các khoản đầu tư táo bạo hơn. Bằng cách giới hạn những thử nghiệm mạo hiểm trong một phạm vi được xác định rõ ràng, bạn vừa bảo vệ được nền tảng tài chính của mình, vừa thỏa mãn mong muốn tìm kiếm cơ hội thắng lớn. Nếu một ý tưởng mang tính đầu cơ thành công, đó sẽ là một khoản lợi nhuận cộng thêm; còn nếu thất bại, kế hoạch tổng thể của bạn vẫn được đảm bảo an toàn.


Kết luận


Đua ngựa và đầu tư tưởng chừng như hoàn toàn khác biệt, nhưng cả hai đều đòi hỏi những thói quen giống nhau: tư duy dài hạn, đa dạng hóa một cách thông minh, chú trọng kiểm soát chi phí, không chạy theo các lựa chọn vừa thắng gần đây, và giới hạn mức độ rủi ro thực tế mà bạn chấp nhận.


Hãy xem danh mục đầu tư của mình không phải là một canh bạc "được ăn cả, ngã về không", mà là một kế hoạch xuyên suốt cả mùa giải, được xây dựng để trụ vững trước những thay đổi của hoàn cảnh.