Trong các thị trường đầu tư giai đoạn đầu, nhà đầu tư không chỉ tìm cách đánh giá giá trị của sự đổi mới mà còn cạnh tranh để nhận ra tiềm năng của nó nhanh hơn những người khác.

Khi một công ty khởi nghiệp chưa tạo ra doanh thu, lợi thế đầu tư không đến từ những bảng tính tài chính mà nằm ở khả năng phân tích và nhìn nhận cơ hội.

Khi đó, giá trị của một ý tưởng phụ thuộc phần lớn vào cách nhà đầu tư đánh giá triển vọng tương lai của nó. Vậy thị trường định giá những ý tưởng như thế nào khi kết quả còn quá nhiều điều chưa chắc chắn? Những nội dung dưới đây sẽ phân tích các yếu tố chính quyết định giá trị của doanh nghiệp chưa có doanh thu, từ năng lực nhà sáng lập, thời điểm phát triển cho đến những tín hiệu mà các nhà đầu tư truyền tải cho nhau.

1. Định Giá Dựa Trên Những Góc Nhìn Cạnh Tranh

Trong hoạt động đầu tư vào doanh nghiệp chưa có doanh thu, định giá không hoàn toàn mang tính khách quan mà phụ thuộc vào sự so sánh và cách nhìn nhận của từng nhà đầu tư. Những người khác nhau có thể đưa ra mức giá khác nhau cho cùng một ý tưởng, tùy thuộc vào cách họ hình dung triển vọng phát triển của nó. Hai quỹ đầu tư có thể cùng xem xét một công ty khởi nghiệp nhưng lại đi đến những kết luận hoàn toàn trái ngược. Một bên chỉ nhìn thấy sản phẩm phục vụ thị trường ngách, trong khi bên còn lại nhận ra tiềm năng hình thành một nền tảng có khả năng định hình cả lĩnh vực mới. Vì vậy, mức định giá không chỉ phản ánh bản thân ý tưởng mà còn thể hiện mức độ tin tưởng của những người sẵn sàng đầu tư vào nó. Đây cũng là lý do sự kiên định với nhận định đầu tư trong bối cảnh nhiều bất định đôi khi có thể mang lại phần thưởng xứng đáng.

2. Sự Khan Hiếm Của Những Ý Tưởng Đột Phá

Những ý tưởng thực sự có khả năng tạo ra thay đổi mang tính đột phá thường rất hiếm, và chính sự khan hiếm đó góp phần nâng cao giá trị của chúng. Khi nhà đầu tư tin rằng một sáng kiến có thể định hình lại cả ngành công nghiệp, cuộc cạnh tranh giành cơ hội rót vốn sẽ trở nên gay gắt hơn. Điều này thường dẫn đến mức định giá cao hơn, các vòng gọi vốn diễn ra nhanh hơn và tâm lý sẵn sàng chấp nhận hoặc bỏ qua một số rủi ro ngắn hạn. Theo nghĩa này, việc định giá sáng tạo có nhiều điểm tương đồng với định giá tác phẩm nghệ thuật. Tính khan hiếm, sự độc đáo và mức độ ảnh hưởng được kỳ vọng trong tương lai đôi khi quan trọng hơn giá trị sử dụng ở thời điểm hiện tại.

3. Năng Lực Nhà Sáng Lập Là Cơ Sở Định Giá

Khi dữ liệu thực tế còn hạn chế, nhà đầu tư thường lấy năng lực của người sáng lập làm một trong những cơ sở quan trọng để xác định giá trị doanh nghiệp. Nguyên nhân là bởi rủi ro trong quá trình triển khai và hiện thực hóa ý tưởng thường chiếm vị trí nổi bật ở các công ty khởi nghiệp giai đoạn đầu. Một nhà sáng lập có năng lực có thể linh hoạt điều chỉnh chiến lược khi cần thiết, ứng phó với những tình huống bất định và thu hút cả nhân tài lẫn nguồn vốn. Điều này khiến trọng tâm đánh giá chuyển từ câu hỏi ý tưởng đáng giá bao nhiêu sang việc ai là người đang biến ý tưởng đó thành hiện thực. Vì vậy, thành tích trong quá khứ và khả năng tuyển dụng, xây dựng đội ngũ của nhà sáng lập có thể được coi trọng không kém chính sản phẩm mà doanh nghiệp đang phát triển.

4. Tạo Ra Thị Trường Mới Hay Giành Thị Phần?

Không phải mọi sáng kiến đều phù hợp với những thị trường đã tồn tại. Một số ý tưởng có thể tạo ra những thị trường hoàn toàn mới. Giành thị phần là quá trình doanh nghiệp cạnh tranh để chiếm một phần thị trường hiện hữu, trong khi kiến tạo thị trường là việc hình thành và định nghĩa một lĩnh vực kinh doanh mới. Những doanh nghiệp có khả năng tạo ra thị trường mới thường khó định giá hơn, nhưng cũng có thể được đánh giá cao hơn đáng kể vì tiềm năng tăng trưởng của họ ít bị giới hạn bởi quy mô thị trường hiện tại. Nhà đầu tư phải hình dung về một tương lai chưa thực sự tồn tại, đồng nghĩa với việc cả rủi ro lẫn cơ hội thu lợi nhuận đều gia tăng. Trong cuốn sách Từ Không Đến Một, Peter Thiel, đồng sáng lập PayPal và là một trong những nhà đầu tư đầu tiên của Facebook, cho rằng những doanh nghiệp có giá trị nhất là những công ty tạo ra điều mới mẻ thay vì chỉ cạnh tranh trong các thị trường đông đúc. Ông khuyến nghị đầu tư vào những doanh nghiệp có khả năng xây dựng vị thế độc quyền bền vững nhờ công nghệ khác biệt, bởi sự cạnh tranh liên tục thường khiến các công ty tập trung sao chép đối thủ thay vì phát triển những giải pháp thực sự mới.

5. Xác Định Thời Điểm Bước Ngoặt

Một phần quan trọng trong quá trình định giá đổi mới sáng tạo là dự đoán thời điểm ý tưởng bắt đầu phát triển mạnh mẽ. Bước ngoặt này có thể xuất hiện khi sản phẩm thực sự đáp ứng được nhu cầu lớn của thị trường, được đông đảo người dùng chấp nhận, nhận được sự chấp thuận của cơ quan quản lý hoặc đạt được một đột phá công nghệ quan trọng. Mức định giá thường tăng mạnh khi nhà đầu tư tin rằng thời điểm mang tính quyết định này đang đến gần. Trước bước ngoặt, giá trị doanh nghiệp chủ yếu phản ánh những yếu tố chưa chắc chắn. Sau khi bước ngoặt xuất hiện, mức định giá bắt đầu phản ánh đà phát triển và những tín hiệu tăng trưởng rõ ràng hơn.

6. Dòng Vốn Là Tín Hiệu Của Niềm Tin

Trong thị trường đầu tư vào đổi mới sáng tạo, bản thân các quyết định rót vốn cũng truyền tải những thông tin quan trọng. Khi những nhà đầu tư hoặc quỹ đầu tư hàng đầu quyết định cấp vốn cho một doanh nghiệp, những người khác thường xem đó là dấu hiệu cho thấy ý tưởng đã trải qua quá trình thẩm định, rủi ro có vẻ nằm trong phạm vi có thể kiểm soát và tiềm năng sinh lời đủ hấp dẫn. Điều này tạo nên một vòng phản hồi có khả năng tự củng cố. Niềm tin gia tăng thúc đẩy mức định giá tăng lên, từ đó thu hút thêm nhiều nhà đầu tư và tiếp tục hỗ trợ giá trị doanh nghiệp. Như vậy, dòng vốn không chỉ cung cấp nguồn lực phát triển mà còn góp phần hình thành kỳ vọng của thị trường.

7. Tính Mong Manh Của Định Giá Khi Chưa Có Doanh Thu

Những mức định giá chủ yếu dựa trên ý tưởng thường thiếu tính ổn định. Chúng có thể thay đổi nhanh chóng khi xuất hiện đối thủ cạnh tranh mới, quá trình phát triển công nghệ gặp trở ngại hoặc tâm lý thị trường chuyển biến. Khi chưa có doanh thu làm cơ sở tham chiếu, việc định giá phụ thuộc rất lớn vào những kỳ vọng về tương lai, trong khi các kỳ vọng này có thể thay đổi chỉ trong thời gian ngắn.

Vì vậy, định giá một sáng kiến trước khi doanh nghiệp tạo ra doanh thu không đơn thuần là đo lường giá trị, mà còn là quá trình đánh giá và ứng phó với sự bất định. Trước khi quyết định rót vốn vào một công ty khởi nghiệp giai đoạn đầu, nhà đầu tư nên xác định yếu tố nào đang chi phối mức định giá: năng lực nhà sáng lập, thời điểm phát triển hay dòng tiền từ những nhà đầu tư khác. Đồng thời, cần cân nhắc xem giá trị doanh nghiệp có thể duy trì được bao nhiêu nếu một cột mốc quan trọng không đạt được như kỳ vọng.