Các cố vấn robot được tạo ra để giúp việc đầu tư trở nên dễ dàng hơn: chỉ cần trả lời một vài câu hỏi, nhận danh mục đầu tư đa dạng và để hệ thống tự động xử lý phần còn lại.

Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nhà đầu tư hành động ngược lại với phương châm "cứ để đó và quên đi". Họ rót vốn vào nhiều nền tảng robo-advisor cùng lúc, rồi theo dõi kết quả như trên bảng tỷ số để xem bên nào sẽ "thắng".

Cơn sốt Robo-advisor

Xu hướng này được thúc đẩy bởi sự tò mò và hiệu ứng "bằng chứng xã hội" (social proof). Các nhà sáng tạo nội dung trực tuyến và chuyên gia tư vấn tài chính cá nhân đã phổ biến việc so sánh trực tiếp các nền tảng tư vấn đầu tư tự động (robo-advisor) hàng đầu, thường là với cùng một mức vốn ban đầu và các thiết lập rủi ro tương đương nhau. Ý tưởng này nghe có vẻ hợp lý: thay vì tin vào những lời quảng cáo, hãy thực hiện một bài kiểm tra thực tế và theo dõi hiệu suất đầu tư trong suốt nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Đối với nhiều nhà đầu tư, động lực rất đơn giản: lợi nhuận được xem là minh chứng rõ ràng nhất. Khi cả hai dịch vụ cùng hứa hẹn mang lại danh mục đầu tư đa dạng, nhà đầu tư thường bị thôi thúc mở nhiều tài khoản cùng lúc và chờ xem dịch vụ nào sẽ đạt hiệu suất tốt nhất. Kết quả là một cuộc "so găng giữa các robot tư vấn" diễn ra ngay trên điện thoại và bảng điều khiển của họ, bất chấp việc các tài sản cơ sở bên trong thực tế lại gần như y hệt nhau.

Tại sao cần so sánh?

Một yếu tố then chốt chính là sự minh bạch. Nhiều bài đánh giá thường tập trung vào các loại phí, mức vốn tối thiểu và ưu đãi khi đăng ký, nhưng nhà đầu tư thường mong muốn nhiều hơn thế: một cái nhìn rõ ràng về những gì diễn ra sau khi đã nạp tiền. Khi thiếu đi bề dày lịch sử hoạt động cá nhân, việc đánh giá cách thức vận hành của từng dịch vụ trong các giai đoạn thị trường tăng điểm, điều chỉnh hay biến động mạnh trở nên khó khăn; do đó, việc thử nghiệm thực tế trở thành giải pháp thay thế cho niềm tin.

Ngoài ra còn có một khía cạnh thực tế. Một số người sử dụng đồng thời nhiều dịch vụ robo-advisor như một hình thức thử nghiệm A/B có chủ đích trước khi quyết định đầu tư khoản tiền tiết kiệm chính của mình. Việc thử nghiệm hai hoặc ba nền tảng với số vốn nhỏ có thể giúp nhận ra những khác biệt mà các trang giới thiệu dịch vụ thường không nhấn mạnh, chẳng hạn như tốc độ nạp tiền, chất lượng dịch vụ khách hàng, cách hiển thị các mục tiêu tài chính, và liệu cơ chế tự động hóa có thực sự phù hợp với thói quen của nhà đầu tư hay không.

Kết quả kiểm nghiệm cho thấy điều gì

Các cuộc thử nghiệm so sánh công khai thường dẫn đến một kết quả bất ngờ: hầu hết các danh mục đầu tư đa dạng hóa của dịch vụ quản lý tài sản tự động (robo-advisor) đều biến động theo xu hướng tương tự nhau khi có cùng mức thiết lập rủi ro. Theo thời gian, các tài khoản này có xu hướng cùng tăng hoặc cùng giảm do các thành phần cấu thành bên trong thường là những quỹ đầu tư có cùng đặc điểm chung.

Ngay cả một chỉ số tham chiếu đơn giản cũng có thể cho thấy kết quả tốt hơn trong giai đoạn này và kém hơn ở giai đoạn khác, tùy thuộc vào thời điểm bắt đầu và các doanh nghiệp dẫn đầu thị trường. Chỉ số S&P 500 rộng lớn—một thước đo đơn giản theo dõi 500 công ty lớn của Hoa Kỳ—vẫn đạt hiệu suất vượt trội so với tất cả các chỉ số đó. Bài học quan trọng hơn ở đây là kết quả trong ngắn hạn hiếm khi chứng minh được "kỹ năng", và yếu tố thời điểm có thể lấn át những khác biệt nhỏ về hiệu suất.

Đa dạng hóa ảo

Việc nắm giữ tài khoản tại năm dịch vụ tư vấn đầu tư tự động (robo-advisor) có thể mang lại cảm giác đang đa dạng hóa danh mục, nhưng thực tế thường không phải vậy. Hầu hết các dịch vụ phổ biến này đều xây dựng danh mục đầu tư dựa trên các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) có phạm vi rộng, dẫn đến sự trùng lặp lớn giữa các nhà cung cấp. Việc chia nhỏ vốn cho nhiều nền tảng có thể chỉ đơn thuần là lặp lại cùng một cơ cấu phân bổ cổ phiếu và trái phiếu nhiều lần; điều này làm tăng thêm sự phức tạp mà không thực sự mang lại sự đa dạng về phạm vi đầu tư hay chiến lược.

Ngoại lệ chính là khi robot thực hiện theo một cách tiếp cận thực sự khác. Ví dụ: một dịch vụ tập trung vào bất động sản có thể di chuyển khác với danh mục đầu tư chứng khoán và trái phiếu tiêu chuẩn. Ngay cả khi đó, “khác biệt” không tự động có nghĩa là “tốt hơn”. Điều đó có nghĩa là rủi ro sẽ chuyển sang những vị trí mới, bao gồm giới hạn thanh khoản, sự không chắc chắn về định giá và các khoản phí đặc biệt không xuất hiện trong các so sánh cơ bản.

Xung đột trong việc tái cân bằng danh mục

Các cố vấn robot (robo-advisor) tự động tái cân bằng danh mục để duy trì tỷ trọng tài sản mục tiêu—ví dụ: 60% cổ phiếu và 40% trái phiếu. Đây là một lợi ích thực sự khi sử dụng một hệ thống duy nhất. Tuy nhiên, nếu vận hành đồng thời nhiều nền tảng cố vấn robot, mỗi nền tảng sẽ thực hiện tái cân bằng mà không nắm bắt được bức tranh tài chính tổng thể của hộ gia đình nhà đầu tư, trừ khi nhà đầu tư liên kết các tài khoản bên ngoài và cập nhật thông tin một cách chính xác.

Điều này có thể dẫn đến những kết quả kỳ lạ. Một hệ thống đầu tư tự động (robo-advisor) có thể mua cổ phiếu để đưa tỷ trọng tài sản về mức mục tiêu, trong khi một hệ thống khác lại bán ra vì cùng lý do đó; sự khác biệt này phụ thuộc vào cách mỗi hệ thống đo lường độ lệch tỷ trọng và kích hoạt lệnh giao dịch. Xét riêng lẻ, mỗi thuật toán có thể đang "hành động đúng", nhưng khi kết hợp lại, chúng có thể triệt tiêu lẫn nhau và tạo ra cơ cấu phân bổ tài sản tổng thể hoàn toàn khác với ý định ban đầu của nhà đầu tư.

Những rủi ro về thuế

Việc sở hữu nhiều tài khoản đầu tư tự động (robo-advisor) cũng có thể gây ra các vấn đề phức tạp về thuế đối với danh mục đầu tư chịu thuế. Cơ chế tự động bán chứng khoán đang thua lỗ để tối ưu thuế có thể mang lại lợi ích, nhưng tình hình sẽ trở nên rắc rối khi các nền tảng khác nhau thực hiện giao dịch các quỹ tương tự nhau trong cùng một khoảng thời gian. Theo quy định của một số hệ thống thuế, khoản lỗ có thể không được chấp nhận để khấu trừ nếu nhà đầu tư mua lại một tài sản tương đương trong một khoảng thời gian ngắn, ngay cả khi giao dịch được thực hiện trên các tài khoản riêng biệt.

Thủ tục giấy tờ là một gánh ngại khác. Mỗi nền tảng đều có thể tạo ra các loại biểu mẫu thuế, xác nhận giao dịch và báo từ dài nhiều trang riêng. Những gì khởi đầu như một trải nghiệm thú vị có thể biến thành một mùa làm thủ tục đầy mệt mỏi, với khối lượng tài liệu cần xem xét lớn hơn cùng nhiều nguy cơ xảy ra sai sót nhỏ. Xét về mặt thời gian, cái giá phải trả có thể âm thầm vượt xa bất kỳ sự chênh lệch nhỏ nào về hiệu suất đầu tư.

Cách tiếp cận tối ưu hơn

Một chiến lược hiệu quả hơn là thử nghiệm một cách có chủ đích, sau đó mới hợp nhất các khoản đầu tư. Nếu đang cân nhắc giữa một vài nền tảng tư vấn đầu tư tự động (robo-advisor), bạn có thể thực hiện một đợt thử nghiệm nhỏ trong thời gian giới hạn để đánh giá trải nghiệm: sự rõ ràng trong quy trình đăng ký, các công cụ nạp tiền định kỳ, tính năng theo dõi mục tiêu, dịch vụ hỗ trợ khách hàng và mức độ phù hợp của hồ sơ rủi ro. Sau khi thử nghiệm, hãy chuyển phần lớn tài sản sang nền tảng phù hợp nhất và đơn giản hóa danh mục đầu tư.

Lợi nhuận là yếu tố quan trọng, nhưng không nên là thước đo duy nhất để đánh giá hiệu quả đầu tư. Các khoản phí, khía cạnh thuế, quản lý tiền mặt và khả năng duy trì khoản đầu tư trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh thường quan trọng hơn so với sự chênh lệch nhỏ về hiệu suất. Nhà kinh tế học Harry Markowitz từng nhận định: "Đa dạng hóa là 'bữa trưa miễn phí' duy nhất trong đầu tư."

Đối với một số nhà đầu tư, việc trực tiếp mua danh mục đa dạng các quỹ ETF chi phí thấp thông qua công ty môi giới cũng có thể giúp giảm bớt các khoản phí tư vấn định kỳ.

Kết luận

Việc so sánh các dịch vụ quản lý đầu tư tự động (robo-advisor) có thể mang tính giải trí và đôi khi cung cấp thông tin hữu ích; tuy nhiên, hầu hết các danh mục đầu tư của chúng đều biến động theo những mô hình tương tự nhau, do đó việc mở nhiều tài khoản hiếm khi mang lại hiệu quả đa dạng hóa thực sự. Rủi ro lớn hơn nằm ở sự phức tạp không cần thiết: xung đột trong quá trình tái cân bằng danh mục, các vấn đề bất ngờ về thuế và gánh nặng thủ tục giấy tờ. Nếu mục tiêu cốt lõi của tự động hóa là sự đơn giản, tại sao bạn không chọn một giải pháp uy tín và bắt đầu đầu tư ngay từ bây giờ?