Hầu hết mọi người đều nghĩ rằng một bức ảnh trông phẳng là do chủ thể, góc chụp, hoặc có thể là do chính chiếc máy ảnh.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ này: "thủ phạm" thực sự thường là ánh sáng—hay chính xác hơn là việc ánh sáng không phát huy được vai trò của mình. Bạn có thể hướng cùng một ống kính vào cùng một khung cảnh hai lần—một lần dưới bầu trời nhiều mây và một lần vào lúc hoàng hôn—và sẽ thu được hai bức ảnh hoàn toàn khác biệt: một bức trông như một mảng màu xám xịt, còn bức kia lại có sức hút mãnh liệt, lập tức lôi cuốn ánh nhìn của người xem.

Tại sao bóng đổ đóng vai trò chủ chốt

Bộ não của bạn nhận biết chiều sâu thông qua độ tương phản. Khi một bên khuôn mặt hoặc một ngọn núi tối hơn bên còn lại, tâm trí bạn sẽ ngay lập tức tính toán khoảng cách giữa hai bên đó.

Một ví dụ điển hình là kiểu chiếu sáng "Rembrandt" thường dùng trong nhiếp ảnh chân dung, trong đó một mảng sáng nhỏ hình tam giác xuất hiện trên phần má nằm đối diện với nguồn sáng chính. Vùng bóng tối nhỏ bé đó giúp mắt người xem nhận biết được vị trí của mũi và xương gò má, đồng thời cảm nhận được khối tròn trịa của khuôn mặt thay vì vẻ phẳng lì.

Ánh sáng chiếu từ bên cạnh luôn hiệu quả hơn ánh sáng chiếu trực diện

Ánh sáng chiếu trực diện—chẳng hạn như đèn flash trên điện thoại—khiến mọi chi tiết đều sáng đều nhau, làm mất đi các mảng bóng tối vốn giúp định hình khối và hình dáng của chủ thể. Thay vào đó, hãy thử di chuyển nguồn sáng sang vị trí tạo một góc từ 45 đến 90 độ so với chủ thể.

Hãy cầm một chiếc đèn bàn và đi quanh phòng khách, rồi quan sát cách một chiếc cốc cà phê đơn giản hiện lên với hình dáng trụ tròn khi ánh sáng chiếu từ một bên. Vệt sáng nổi bật ở một cạnh kết hợp với sự chuyển tiếp dần dần sang vùng tối ở cạnh đối diện sẽ tạo ra hiệu ứng thị giác về khối hình.

Ánh sáng ngược làm nổi bật đường viền

Khi mặt trời nằm phía sau chủ thể, một đường viền sáng sẽ xuất hiện dọc theo các cạnh của chủ thể. Điều này giúp tách biệt chủ thể khỏi hậu cảnh, tạo nên cách nhanh nhất để làm cho chủ thể trở nên nổi bật.

Khi chụp ảnh chân dung trong công viên vào "giờ vàng", các nhiếp ảnh gia thường bố trí chủ thể sao cho ánh nắng thấp tạo nên đường viền sáng bao quanh mái tóc và bờ vai của họ. Đường viền sáng này đóng vai trò như một đường bao hình khối, giúp mắt bạn nhận biết rằng "vật thể này đang nằm phía trước vật thể kia".

Ánh sáng gắt và ánh sáng mềm trong việc thể hiện hình khối

Ánh sáng gắt – chẳng hạn như ánh nắng trực tiếp giữa trưa hoặc ánh sáng từ bóng đèn trần không có chụp – tạo ra những vùng bóng đổ sắc nét, rõ ràng, giúp làm nổi bật kết cấu bề mặt và hình khối. Ngược lại, ánh sáng mềm – như ánh sáng vào ngày trời nhiều mây hoặc ánh sáng phản chiếu từ bức tường trắng – giúp làm dịu mọi chi tiết và giảm bớt cảm giác về chiều sâu.

Nếu muốn chụp phong cảnh với những thung lũng và sống núi đầy ấn tượng, hãy chờ một ngày trời quang đãng khi mặt trời ở vị trí thấp. Nếu muốn một khung cảnh phẳng lặng, mang sắc thái trầm mặc và thiếu các yếu tố tạo chiều sâu, hãy chụp vào lúc trời nhiều mây dày đặc. Cả hai đều là những phương thức sáng tác, nhưng bạn cần phải lựa chọn một cách có chủ đích.

Nhiệt độ màu tạo cảm giác về khoảng cách

Ánh sáng ấm – chẳng hạn như tông màu hổ phách lúc hoàng hôn – thường tạo cảm giác như đang ở gần người xem hơn. Ngược lại, ánh sáng lạnh – như sắc xanh của những ngọn núi phía xa – lại tạo cảm giác lùi xa. Đây là lý do các nhiếp ảnh gia phong cảnh thích chụp ảnh vào cuối ngày: tiền cảnh rực lên sắc ấm, trong khi những đỉnh núi xa xa lại chìm trong lớp sương mờ mang sắc lạnh.

Bạn có thể tạo cảm giác về chiều sâu một cách tự nhiên chỉ nhờ sự thay đổi màu sắc; lần tới khi chỉnh sửa ảnh, hãy thử tăng tông ấm cho tiền cảnh và giảm tông ấm (tạo cảm giác mát hơn) cho hậu cảnh một chút – hiệu ứng tuy tinh tế nhưng rất rõ rệt.

Vậy nên, hãy cầm máy ảnh hoặc chỉ cần chiếc điện thoại của bạn lên, rồi tìm một chủ thể cùng với một chiếc đèn có thể di chuyển được. Hãy quan sát cách mà hành động đơn giản là thay đổi vị trí nguồn sáng đó biến một khung cảnh phẳng lì trở nên có chiều sâu và độ nổi khối. Bí quyết chỉ có vậy thôi, và bạn chẳng tốn kém gì cả, ngoại trừ vài phút dành cho sự tò mò của mình.