Một bảng màu nước đặt cạnh cánh đồng hoa tạo nên một bài toán lý tưởng để học vẽ: màu sắc trong thiên nhiên hiếm khi tuân theo những ô màu có tên gọi rõ ràng.

Một bông hoa có thể được gọi là màu vàng, nhưng trên cánh hoa thực tế lại xuất hiện sắc kem nhạt, vàng ấm, những vùng bóng ngả xanh xỉn và cả màu phản chiếu từ cây cỏ xung quanh.

Vì vậy, học vẽ màu nước không chỉ đơn giản là tìm màu có tên gọi tương ứng. Quan trọng hơn, bạn cần phân biệt giữa những gì thực sự nhìn thấy và những gì bộ não mặc định rằng mình đang thấy.

Đừng chỉ vẽ theo tên màu

Người mới thường nhận diện vật thể trước rồi mới quan sát màu sắc của nó.

“Bông hoa vàng” vốn đã là một cách diễn giải.

Nếu quan sát kỹ một cánh hoa, bạn có thể thấy phần mép mang sắc vàng nhạt, vùng gần nhụy chuyển sang cam đậm hơn, còn nơi bị cánh khác che phủ lại tối đi rõ rệt. Gọi cả bông hoa là “màu vàng” giúp việc mô tả trở nên thuận tiện, nhưng đồng thời cũng gom nhiều khác biệt có thể nhìn thấy vào cùng một nhóm màu. Khi muốn xác định màu chính xác hơn, bạn có thể dùng ngón tay hoặc một mảnh giấy nhỏ che bớt khu vực xung quanh, chỉ để lộ một phần rất nhỏ cần quan sát. Cách này loại bỏ những yếu tố gây xao nhãng và giúp bạn so sánh màu dễ dàng hơn.

So độ sáng tối trước sắc màu

Ngay cả khi đã pha được một màu khá giống mẫu, bức tranh vẫn có thể trông chưa đúng nếu màu đó quá sáng hoặc quá tối.

Độ sáng tối thể hiện mức độ sáng của màu.

Chẳng hạn, bạn đang vẽ một bông hoa đỏ và đã pha được sắc đỏ rất đẹp. Tuy nhiên, cánh hoa thật nằm trong vùng bóng rõ rệt, còn màu trên tranh lại sáng và tươi. Sắc đỏ có thể gần đúng nhưng hình khối vẫn trông phẳng, thiếu chiều sâu. Trước khi tiếp tục điều chỉnh sắc đỏ, hãy kiểm tra xem hỗn hợp màu có đơn giản là cần tối hơn hay không. Một bài tập hữu ích là chụp ảnh mẫu tham khảo và tranh của bạn rồi chuyển cả hai sang thang xám. Nếu những mảng sáng tối chính khác biệt quá nhiều, việc tiếp tục chỉnh màu cho chính xác hơn chưa chắc giải quyết được vấn đề cốt lõi. Điều đó không có nghĩa bức tranh “sai”, mà chỉ là một cách kiểm tra riêng cấu trúc sáng tối.

Tạo bản đồ pha màu

Một bộ màu nước có quá nhiều ô màu đôi khi khiến bạn liên tục đổi màu mà chưa thực sự hiểu chúng có thể kết hợp với nhau ra sao. Thay vào đó, hãy thử khám phá khả năng của chỉ một vài màu.

Chọn ba màu và tạo một bảng ô.

Lấy một màu vàng, một màu đỏ và một màu xanh lam. Tô riêng từng màu, sau đó pha từng cặp theo nhiều tỷ lệ: nhiều vàng với một chút đỏ, hai màu với lượng tương đương, rồi nhiều đỏ với một chút vàng. Mục tiêu không phải tạo ra một vòng tròn màu hoàn hảo mà là hiểu đặc tính của chính những màu bạn đang sử dụng. Hai sắc xanh lam khác nhau khi pha cùng một màu vàng có thể tạo ra những sắc xanh lá rất khác nhau. Đó là đặc tính của sắc tố và công thức màu trong bảng màu, chứ không có nghĩa một hỗn hợp nào luôn “đúng” hơn hỗn hợp khác. Hãy giữ lại bảng pha màu sau khi hoàn thành, bởi nó sẽ trở thành bản đồ thực tế giúp bạn dễ dàng tái tạo những màu mình từng pha.

Màu hoa chịu ảnh hưởng xung quanh

Những màu nằm cạnh nhau có thể thay đổi cách mắt chúng ta cảm nhận từng màu riêng biệt. Hãy so sánh trước khi pha màu. Thay vì chỉ hỏi “Cánh hoa này màu gì?”, bạn có thể quan sát theo những mối quan hệ cụ thể hơn: nó ấm hay lạnh hơn cánh hoa bên cạnh? Sáng hay tối hơn những chiếc lá xung quanh? Rực rỡ hay trầm hơn bông hoa kế bên? Những phép so sánh tương đối như vậy thường dễ hơn nhiều so với việc cố xác định một màu chính xác khi tách nó khỏi môi trường xung quanh. Một bông hoa màu cam rực giữa những tán lá xanh có thể trông nổi bật hơn vì độ tương phản mạnh. Đó là hiệu ứng thị giác có thể quan sát được. Còn khi nói sắc cam tạo cảm giác “tràn đầy năng lượng”, đó là cách diễn giải mang tính cảm nhận. Cả hai đều có thể hữu ích khi vẽ, nhưng chúng mô tả hai khía cạnh khác nhau.

Không cần pha mọi màu sắc

Màu nước rất dễ trở nên đục nếu bạn liên tục trộn quá nhiều sắc tố với nhau.

Hãy để màu trắng của giấy góp phần vào bức tranh.

Thay vì pha thêm màu trắng để tạo sắc nhạt cho cánh hoa, màu nước trong thường cho phép bạn tận dụng chính nền giấy trắng để thể hiện những vùng sáng nhất. Điều này khiến việc lên kế hoạch trước khi vẽ trở nên quan trọng. Một khi lớp màu tối đã phủ lên vùng sáng, việc lấy lại màu trắng sạch ban đầu của giấy có thể rất khó. Trước khi đặt cọ, hãy xác định hai hoặc ba khu vực bạn muốn giữ đặc biệt sáng rồi vẽ vòng quanh chúng thay vì cố khôi phục vùng trắng về sau.

Chủ động tạo những màu trung tính.

Không phải màu sắc nào trong thiên nhiên cũng cần rực rỡ. Một bông hoa đỏ nằm trong bóng râm có thể cần sắc trầm hơn thay vì thêm nhiều màu đỏ. Kết hợp những màu có xu hướng bổ sung cho nhau, chẳng hạn đỏ với hỗn hợp ngả xanh lá, có thể giúp giảm độ rực. Tuy nhiên, hãy thêm màu đối lập từng chút một. Chỉ một lượng nhỏ đôi khi đã đủ, còn quá nhiều có thể nhanh chóng biến hỗn hợp thành sắc trung tính xỉn.

Vẽ một bông hoa theo ba cách

Cùng một bông hoa có thể dạy bạn nhiều hơn ba chủ thể khác nhau nếu mỗi lần vẽ đều đặt ra một mục tiêu riêng.

Phiên bản thứ nhất: quan sát.

Hãy cố gắng tái hiện hình dạng, độ sáng tối và mối quan hệ màu sắc mà bạn thực sự nhìn thấy một cách sát nhất có thể.

Phiên bản thứ hai: đơn giản hóa.

Giới hạn bức tranh ở khoảng năm hình khối chính, bỏ qua những cánh hoa nhỏ và các chi tiết li ti.

Phiên bản thứ ba: thể hiện theo cảm nhận.

Giữ cho bông hoa vẫn dễ nhận biết nhưng chủ động nhấn mạnh một đặc điểm, chẳng hạn màu ấm hơn, tương phản mạnh hơn, hình khối lớn hơn hoặc đường biên mềm mại và phóng khoáng hơn. Khi đặt ba phiên bản cạnh nhau, sự khác biệt sẽ rất rõ: bài đầu tập trung vào khả năng quan sát, bài thứ hai khám phá cấu trúc thị giác, còn bài thứ ba thể hiện lựa chọn cá nhân. Không cách nào nhất thiết phải thay thế cách nào.

Hoa là chủ đề rất hữu ích để luyện màu nước vì chúng giúp bạn nhận ra sự khác biệt giữa việc biết tên một màu và thực sự nhìn thấy màu đó. Thay vì mải tìm một sắc “vàng” hay “đỏ” hoàn hảo, hãy quan sát độ sáng tối, sắc ấm lạnh, độ rực và ảnh hưởng của những màu nằm bên cạnh. Khi dần nhìn rõ những mối quan hệ này, bảng màu sẽ không còn giống một chiếc hộp chứa sẵn các đáp án cố định, mà trở thành tập hợp của rất nhiều khả năng để bạn tự khám phá và lựa chọn.