Có điều gì đó rất đặc biệt khi bóng rổ xuất hiện trên màn ảnh. Có thể đó là nhịp độ nhanh, cũng có thể là cảm giác gần gũi khi năm cầu thủ cùng chia sẻ một sân đấu, nơi mọi sai lầm đều hiện rõ và mỗi pha bóng xuất sắc đều lập tức tạo nên cảm xúc.
Dù lý do là gì, những bộ phim về bóng rổ đã mang đến một số câu chuyện thể thao giàu cảm xúc nhất từng xuất hiện trên màn ảnh, bên cạnh đó còn có những tác phẩm hài hước, kỳ quặc nhưng vô cùng thú vị.
Nếu chỉ được chọn một bộ phim bóng rổ mà mọi người hâm mộ thực sự nên xem, đó chắc chắn là “Giấc Mơ Bóng Rổ”. Được ghi hình trong suốt 5 năm, bộ phim tài liệu của đạo diễn Steve James theo chân hai thiếu niên đến từ Chicago là William Gates và Arthur Agee trên hành trình theo đuổi giấc mơ trở thành cầu thủ chuyên nghiệp. Đây không đơn thuần là một bộ phim thể thao. Nhà phê bình điện ảnh Roger Ebert từng đánh giá tác phẩm này là một trong những bộ phim xuất sắc nhất về đời sống nước Mỹ mà ông từng xem. Không có tình tiết nào được cố tình kịch tính hóa hay phóng đại. Những hy sinh của các gia đình, cách hệ thống đào tạo có thể vắt kiệt rồi bỏ lại các vận động viên trẻ, cùng sức nặng của kỳ vọng đè lên vai những đứa trẻ thậm chí còn chưa tốt nghiệp trung học đều được thể hiện trực diện, chân thực và không tô vẽ.
Được xây dựng dựa trên một câu chuyện có thật với một số chi tiết được thay đổi, bộ phim có Gene Hackman thủ vai một huấn luyện viên mới đến dẫn dắt đội bóng rổ của một trường trung học tại thị trấn nhỏ ở bang Indiana, từng bước đưa họ tiến tới chức vô địch toàn bang. Điều khiến tác phẩm vẫn được yêu thích sau nhiều thập kỷ không chỉ nằm ở bóng rổ mà còn ở những nhân vật đầy chiều sâu. Đó là một huấn luyện viên mang theo quá khứ nhiều trắc trở, một ngôi sao miễn cưỡng không muốn gánh chịu áp lực và cả thị trấn đặt mọi hy vọng lên vai một nhóm thiếu niên. Có một cảnh khi các cầu thủ lần đầu bước vào nhà thi đấu tổ chức trận chung kết, huấn luyện viên yêu cầu họ đo chiều cao của rổ và khoảng cách từ vạch ném phạt. Kết quả vẫn giống hệt mọi sân bóng mà họ từng thi đấu. Chỉ là một khoảnh khắc nhỏ, nhưng lại truyền tải thông điệp vô cùng mạnh mẽ: sân đấu có thể lớn hơn, nhưng những điều căn bản vẫn không hề thay đổi.
Không ai xem đây là một kiệt tác điện ảnh nghiêm túc. Michael Jordan vào vai chính mình, hợp sức cùng chú thỏ hoạt hình Bugs Bunny để đối đầu với một nhóm sinh vật ngoài hành tinh trong trận bóng rổ quyết định. Cốt truyện gần như chẳng tuân theo bất kỳ logic thông thường nào, nhưng bộ phim lại phản ánh khá rõ vị thế văn hóa đặc biệt của Michael Jordan trong thập niên 1990. Khi ấy, ông không chỉ là một vận động viên mà đã trở thành biểu tượng có sức ảnh hưởng toàn cầu. Với cả một thế hệ khán giả, bộ phim chính là cánh cửa đầu tiên đưa họ đến với Michael Jordan và môn bóng rổ. Những đôi giày, chiếc áo thi đấu và sự kết hợp giữa hoạt hình với thể thao sau đó đều trở thành một phần đáng nhớ trong quá trình bóng rổ hòa sâu vào văn hóa đại chúng.
Wesley Snipes và Woody Harrelson hóa thân thành hai tay chơi chuyên kiếm tiền bằng những màn thách đấu trên các sân bóng đường phố ở Los Angeles, tạo nên một trong những bộ phim hài sắc sảo nhất về bóng rổ. Tác phẩm tái hiện khá chân thực văn hóa bóng rổ tự phát ngoài trời, từ những màn đấu khẩu, cuộc chiến tâm lý cho đến những quy tắc và trật tự xã hội riêng hình thành trên sân. Bộ phim vừa hài hước vừa thông minh, đồng thời không né tránh những khuyết điểm và sai lầm của cả hai nhân vật chính.
Bộ phim được xây dựng dựa trên câu chuyện có thật về Ken Carter, một huấn luyện viên bóng rổ trung học từng khóa cửa phòng tập giữa mùa giải vì các học trò không đáp ứng yêu cầu về thành tích học tập, dù đội bóng khi ấy vẫn đang duy trì chuỗi trận bất bại. Quyết định này từng gây ra cuộc tranh luận lớn trên toàn nước Mỹ. Bộ phim khai thác rất tốt mâu thuẫn ấy, sử dụng bóng rổ làm nền cho một câu chuyện sâu sắc hơn về trách nhiệm, giáo dục và ý nghĩa thực sự của việc quan tâm đến tương lai của những người trẻ tuổi.
Dù bạn muốn tìm một bộ phim khiến mình xúc động, bật cười hay phải suy ngẫm, thế giới điện ảnh về bóng rổ đều có những lựa chọn đáng xem. Hãy bắt đầu với “Giấc Mơ Bóng Rổ”, rồi lần lượt khám phá những tác phẩm còn lại để cảm nhận cách trái bóng cam có thể kể nên những câu chuyện vượt xa giới hạn của sân đấu.