Chào các bạn độc giả! Voi sống theo các nhóm xã hội dựa vào sự tương tác thường xuyên, và một trong những công cụ đáng kinh ngạc nhất của chúng là âm thanh mà hầu hết mọi người không hề để ý tới.

Chúng sử dụng hạ âm – tức là những tiếng kêu có tần số rất thấp, nằm dưới ngưỡng nghe thông thường của con người – để liên lạc với nhau ở khoảng cách xa.

Những tiếng kêu này có thể truyền đi xa hơn nhiều so với các âm thanh có tần số cao hơn khi đi qua không gian thoáng đãng và không khí, giúp voi phối hợp di chuyển, duy trì sự gắn kết gia đình và phản ứng trước những thay đổi xung quanh.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng những tiếng kêu có tần số thấp này đóng vai trò then chốt trong đời sống xã hội của loài voi. Một đàn voi không phải lúc nào cũng di chuyển sát nhau; các thành viên trong đàn có thể tản ra khi tìm kiếm thức ăn, di chuyển qua các vùng đồng cỏ hoặc len lỏi trong những khu rừng.

Trong những tình huống đó, sóng hạ âm cho phép một con voi phát tín hiệu cho những con khác mà không cần phải ở gần nhau. Tiếng kêu từ nhóm này có thể khiến nhóm khác thay đổi hướng đi, giảm tốc độ hoặc tiến lại gần hơn. Hình thức giao tiếp này thúc đẩy sự hợp tác trong môi trường mà tầm nhìn thường bị hạn chế.

Tại sao hạ âm lại hiệu quả

Hạ âm rất hữu ích vì sóng âm tần số thấp ít bị hao hụt năng lượng hơn so với sóng âm tần số cao khi truyền đi xa. Đặc điểm này giúp chúng truyền đi hiệu quả trên quãng đường dài, đặc biệt là trong không gian thoáng đãng. Voi phát ra những âm thanh này từ thanh quản, tương tự như các loại âm thanh khác, nhưng ở tần số thấp đến mức con người thường cảm nhận được sự rung động hơn là nghe thấy một nốt âm rõ ràng.

Các nhà khoa học nghiên cứu về khả năng giao tiếp của loài voi đã ghi lại những âm thanh này và liên kết chúng với các tình huống xã hội cụ thể; kết quả cho thấy đây không phải là những tiếng ồn nền ngẫu nhiên mà là các tín hiệu mang ý nghĩa.

Thông điệp truyền tải qua tiếng gọi

Voi sử dụng các tiếng gọi tầm xa trong nhiều tình huống khác nhau. Chúng có thể dùng âm thanh này để thông báo vị trí, phối hợp di chuyển, báo hiệu sự sẵn sàng gặp gỡ, hoặc bộc lộ sự phấn khích và lo lắng. Các cá thể cái trong đàn gia đình dựa vào những tiếng gọi này để duy trì liên lạc với người thân.

Voi đực cũng có thể phát ra các âm thanh tần số thấp khi di chuyển một mình hoặc tìm kiếm bạn đồng hành. Xét về mặt thực tế, những tiếng gọi này giúp voi kiểm soát khoảng cách giữa các cá thể mà vẫn duy trì được sự gắn kết trong mạng lưới xã hội của đàn.

Cách các nhà khoa học nghiên cứu các tín hiệu âm thanh

Do con người thường không nghe rõ được hạ âm, các nhà nghiên cứu sử dụng thiết bị ghi âm có độ nhạy cao để phát hiện và phân tích loại âm thanh này. Họ so sánh các kiểu tín hiệu, thời điểm phát ra âm thanh và hành vi của voi trong môi trường tự nhiên. Một số nghiên cứu thông qua các thí nghiệm phát lại âm thanh đã cho thấy voi có những phản ứng khác nhau tùy thuộc vào nguồn phát và loại tín hiệu.

Điều này cho thấy chúng có thể tiếp nhận những thông tin chi tiết từ các tín hiệu đó, chứ không chỉ đơn thuần nhận biết sự hiện diện của một con voi khác. Các phản ứng của chúng có thể bao gồm việc quay về hướng có âm thanh, trở nên cảnh giác hoặc di chuyển một cách phối hợp.

Không chỉ là âm thanh truyền trong không khí

Ngoài ra còn có bằng chứng cho thấy voi có thể cảm nhận được rung động truyền qua mặt đất. Ý tưởng này thu hút nhiều sự quan tâm vì các tín hiệu tần số thấp không chỉ truyền được trong không khí mà còn lan truyền qua lòng đất. Voi là loài vật nhạy bén với cấu tạo bàn chân và vòi chuyên biệt; các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu xem liệu chúng có sử dụng những bộ phận cơ thể này để cảm nhận các rung động từ xa hay không.

Mặc dù cơ chế chính xác vẫn đang được nghiên cứu, nhưng một điều rõ ràng là: quá trình giao tiếp của loài voi có thể liên quan đến một hệ thống giác quan phong phú hơn nhiều so với chỉ riêng thính giác.

Xét trên khía cạnh đời sống thường ngày, khả năng phát và nhận hạ âm của voi cho thấy mức độ thích nghi tuyệt vời của chúng với môi trường sống trải rộng trên những vùng lãnh thổ rộng lớn. Những tiếng gọi này giúp các đàn voi duy trì sự gắn kết, tổ chức và khả năng phản hồi lẫn nhau ngay cả khi chúng ở cách xa nhau.

Đối với con người, điều này nhắc nhở chúng ta rằng những hình thức giao tiếp quan trọng không phải lúc nào cũng diễn ra trong phạm vi thính giác của chúng ta. Lần tới khi nghĩ về đời sống xã hội của loài voi, hãy nhìn xa hơn hình ảnh đàn voi hiện hữu trước mắt và cân nhắc đến những tín hiệu sâu xa, kín đáo giúp duy trì sự gắn kết của cả đàn.