Khi Mondo Duplantis vượt qua xà tại Thế vận hội Paris và lập kỷ lục thế giới, tất cả diễn ra chỉ trong khoảng sáu giây.

Nhưng những gì máy quay không thể ghi lại là hàng tháng trời tập luyện dưới nước, vô số bài chạy nước rút và nhiều năm rèn luyện sự dũng cảm có kiểm soát mà cha kiêm huấn luyện viên của anh, Greg Duplantis, đã dày công xây dựng.

Đó chính là bản chất của điền kinh đỉnh cao: mỗi khoảnh khắc tỏa sáng ngắn ngủi đều được tạo nên từ một quá trình chuẩn bị rất dài và vô cùng tỉ mỉ.

Cơ Thể Trung Tâm Là Nền Tảng Của Mọi Chuyển Động

Dù là đẩy tạ, ném lao hay chạy nước rút 100 mét, các huấn luyện viên đều cho rằng vùng cơ trung tâm là yếu tố kết nối toàn bộ cơ thể. Huấn luyện viên đẩy tạ Paul Wilson ví điều này như một cái cây: nếu thân cây không vững chắc, cả cây sẽ đổ. Các vận động viên của ông tập trung phát triển sức mạnh toàn thân với trọng tâm là sự ổn định khi xoay người, khả năng bùng nổ và những bài tập mang tính chức năng thay vì chỉ phát triển từng nhóm cơ riêng lẻ. Mục tiêu không phải là tăng cơ tối đa, bởi khối lượng cơ quá lớn sẽ khiến cơ thể trở nên cứng nhắc, trong khi sự mềm dẻo lại là yếu tố quyết định để thực hiện cú ra tay dài và mượt mà. Một phần thân trên quá căng cứng sẽ khiến việc giải phóng lực trở nên kém hiệu quả.

Sức Mạnh Đến Từ Đôi Chân, Không Phải Đôi Tay

Một trong những điều khiến người mới tập các môn ném ngạc nhiên là lực không xuất phát từ cánh tay mà từ đôi chân và mặt đất. Đôi chân nâng đỡ cơ thể cả ngày nên vốn dĩ khỏe hơn rất nhiều. Cánh tay chỉ là mắt xích cuối cùng trong chuỗi truyền lực chứ không phải nguồn tạo lực chính. Paul Wilson mô tả động tác ném lý tưởng giống như xoắn một sợi dây cao su: phần thân trên xoay theo một hướng, trong khi đôi chân vẫn tiếp tục xoay theo hướng còn lại để tạo mô-men xoắn trước khi truyền toàn bộ năng lượng vào cú ném. Để làm chủ sự phối hợp này, cùng nhịp chuyển từ tăng tốc đến bùng nổ lực ở thời điểm cuối, các vận động viên phải lặp lại hàng nghìn lần mới có thể thực hiện một cách tự nhiên.

Tốc Độ Chính Xác Quan Trọng Hơn Tốc Độ Tối Đa

Trong môn nhảy sào, chạy đà không đơn thuần là chạy nhanh nhất có thể mà là chạy với tốc độ cao nhưng vẫn phải đạt độ chính xác tuyệt đối. Greg Duplantis chỉ ra sự khác biệt rõ ràng giữa vận động viên chạy nước rút và vận động viên nhảy sào. Người chạy nước rút chỉ cần đạt tốc độ tối đa, còn người nhảy sào phải đặt chân đúng vào một vị trí xác định trên đường chạy. Chỉ cần sai lệch một chút, toàn bộ cú nhảy có thể thất bại. Điều đó đòi hỏi cái mà Greg gọi là "tốc độ tối đa có kiểm soát" — vừa chạy gần hết khả năng, vừa giữ được sự chính xác của một kỹ thuật viên. Đây là kỹ năng khó hơn nhiều so với việc chỉ chạy thật nhanh, đồng thời lý giải vì sao nhảy sào đòi hỏi sự kết hợp hiếm có giữa tốc độ, sức mạnh và lòng dũng cảm được kiểm soát.

Rèn Luyện Những Kỹ Thuật Tưởng Chừng Kỳ Lạ

Huấn luyện viên nội dung bảy môn phối hợp Tiffany Hogan sử dụng các buổi tập dưới nước để giúp vận động viên cảm nhận giai đoạn lộn người của động tác nhảy sào trong trạng thái chuyển động chậm. Những bài tập này trông khá kỳ lạ, nhưng chính sự khác thường đó lại giúp cơ thể làm quen với những tư thế vốn rất khó thực hiện trước khi thử ở tốc độ thật trên đệm tiếp đất. Bên cạnh đó, các bài tập sức bật như nhảy hộp, bật xa liên tục hay chạy cầu thang giúp phát triển khả năng phản xạ và sức mạnh bùng nổ cần thiết cho các nội dung nhảy. Môn nhảy xa và chạy vượt rào cũng có nhiều điểm tương đồng về nhịp điệu và kỹ thuật giậm nhảy, vì vậy các huấn luyện viên thường kết hợp luyện tập hai nội dung này trong cùng một buổi để bổ trợ lẫn nhau.

Thể Hình Cũng Là Một Phần Của Thành Công

Trong suốt sự nghiệp thi đấu, Tiffany Hogan từng thi đấu ở nhiều mức cân nặng khác nhau và nhận thấy thành tích của mình thay đổi rõ rệt theo từng nội dung. Khi nhẹ cân hơn, cô nhảy tốt hơn. Khi nặng hơn, cô ném xa hơn. Đó là thực tế của điền kinh: thể hình có ảnh hưởng lớn đến thành tích, và các huấn luyện viên luôn tìm cách phát huy ưu điểm tự nhiên của từng vận động viên thay vì cố gắng thay đổi chúng. Vận động viên nhảy sào thường có thân hình cao, gọn và linh hoạt. Các vận động viên ném có thể hình vạm vỡ hơn nhưng vẫn phải duy trì khả năng vận động linh hoạt. Theo Hogan, chính sự đa dạng ấy là một trong những điều hấp dẫn nhất của điền kinh, bởi gần như ai cũng có thể tìm thấy nội dung phù hợp với thể chất của mình.

Điền kinh luôn tưởng thưởng cho những người sẵn sàng dành hàng nghìn giờ hoàn thiện những chi tiết mà khán giả trên khán đài hầu như không bao giờ nhận ra. Sáu giây bay qua xà chỉ là phần nổi của tảng băng, còn phía dưới là cả một quá trình tập luyện khổng lồ, bền bỉ và gần như vô hình.