Xin chào các bạn! Nếu bạn từng cảm thấy giọng nói của mình chẳng thể vang xa giữa một căn phòng đông người, thì hãy chờ đến khi biết về cá voi lưng gù.

Những sinh vật khổng lồ và tuyệt đẹp này có thể tạo ra những âm thanh phức tạp, mê hoặc và đáng kinh ngạc bậc nhất trên Trái Đất. Điều đặc biệt hơn cả là những âm thanh ấy có thể truyền đi khắp các đại dương, vượt quãng đường lên đến hàng nghìn kilômét.

Nói cách khác, phạm vi truyền âm của chúng còn ấn tượng hơn bất kỳ chiếc loa không dây nào mà con người từng tạo ra.

Tiếng hát của cá voi thực chất là gì?

Tiếng hát của cá voi là chuỗi âm thanh do cá voi lưng gù đực phát ra. Việc gọi đó là "bài hát" không chỉ là cách ví von, bởi chúng thực sự có cấu trúc rõ ràng với những đoạn, chủ đề và giai điệu lặp lại giống như điệp khúc trong một bản nhạc.

Các nhà khoa học ghi nhận rằng mỗi "bài hát" có thể kéo dài từ vài phút đến nhiều giờ. Đặc biệt, cá voi sẽ lặp đi lặp lại cùng một chuỗi âm thanh với sự kiên trì đáng kinh ngạc. Nếu sự bền bỉ được đưa vào một cuộc thi, cá voi lưng gù chắc chắn sẽ luôn nằm trong nhóm chiến thắng. Âm thanh của chúng rất đa dạng, từ những tiếng trầm vang như tiếng rền dưới lòng đại dương đến những âm cao réo rắt, tạo nên một bản hòa âm vô cùng phong phú. Đặc biệt, các âm thanh có tần số thấp có khả năng truyền đi rất xa nhờ nước biển có mật độ cao hơn không khí. Môi trường nước giúp âm thanh lan truyền hiệu quả hơn nhiều, giống như việc cá voi sở hữu một "đường truyền tín hiệu" cực mạnh giữa lòng đại dương.

Tiếng hát ấy có thể vang xa đến mức nào?

Đây chính là điều khiến nhiều người không khỏi kinh ngạc. Trong điều kiện đại dương thuận lợi, những âm thanh tần số thấp của cá voi có thể truyền đi tới khoảng 16.000 km. Hiện tượng này được hỗ trợ bởi một lớp nước đặc biệt trong đại dương gọi là kênh SOFAR, nơi nhiệt độ và áp suất tạo điều kiện để âm thanh lan truyền với rất ít năng lượng bị suy giảm. Có thể hình dung đây như một "đường cao tốc dành riêng cho âm thanh" dưới đáy biển, và cá voi đã biết tận dụng nó từ rất lâu trước khi con người phát hiện ra.

Các nhà nghiên cứu thậm chí còn ghi nhận những bài hát được phát ra ở một vùng biển nhưng lại được thu nhận ở khu vực đại dương khác cách đó rất xa. Điều đó đồng nghĩa với việc một con cá voi có thể "gửi thông điệp bằng giọng hát" đến những cá thể ở cách mình hàng nghìn kilômét.

Vì sao cá voi lại cất tiếng hát?

Giả thuyết được nhiều nhà khoa học đồng tình nhất cho rằng cá voi lưng gù đực hát để thu hút bạn tình. Có thể nói, chúng đang cất lên những bản tình ca xuyên đại dương nhằm gây ấn tượng với cá voi cái. Đó có lẽ là một trong những cách "tỏ tình" độc đáo và tham vọng nhất trong thế giới động vật. Tuy nhiên, tiếng hát không chỉ phục vụ mục đích sinh sản. Chúng còn có thể giúp các cá thể đực giao tiếp với nhau, khẳng định sự hiện diện trong khu vực sinh sống hoặc phối hợp trong những hành vi mà giới khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu. Hệ thống giao tiếp của cá voi phức tạp đến mức nhiều nhà nghiên cứu đã dành cả sự nghiệp để giải mã nhưng vẫn liên tục phát hiện thêm những điều mới mẻ.

Hiện tượng "bắt chước" đầy thú vị

Một trong những phát hiện hấp dẫn nhất là tiếng hát của cá voi không hề cố định mà thay đổi theo thời gian. Những giai điệu hoặc chuỗi âm thanh mới có thể xuất hiện ở một quần thể, sau đó dần lan truyền sang những quần thể khác cách xa hàng nghìn kilômét. Các nhà khoa học gọi hiện tượng này là truyền bá văn hóa, bởi nó cho thấy cá voi không chỉ giao tiếp mà còn có khả năng truyền lại những "xu hướng âm nhạc" giữa các nhóm. Giống như một ca khúc nổi tiếng nhanh chóng lan rộng khắp thế giới, những giai điệu mới của cá voi cũng có thể lan truyền khắp Thái Bình Dương chỉ trong vài năm.

Vì sao điều này quan trọng?

Việc nghiên cứu tiếng hát của cá voi mang ý nghĩa rất lớn đối với công tác bảo tồn. Các nhà khoa học sử dụng những thiết bị ghi âm dưới nước để theo dõi số lượng cá voi, xác định tuyến đường di cư cũng như đánh giá tác động của tiếng ồn do con người tạo ra, chẳng hạn như tàu thuyền hay hệ thống định vị bằng sóng âm. Ô nhiễm tiếng ồn dưới đại dương đang trở thành một vấn đề đáng lo ngại vì nó có thể làm gián đoạn quá trình giao tiếp của cá voi. Khi những bài hát của chúng bị che lấp bởi tiếng ồn nhân tạo, không chỉ việc tìm bạn tình bị ảnh hưởng mà cả quá trình kiếm ăn, định hướng và di chuyển cũng gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, nhiều quốc gia cùng các nhà khoa học và ngành hàng hải đang phối hợp nghiên cứu những giải pháp nhằm giảm tiếng ồn dưới nước, trả lại không gian âm thanh tự nhiên cho những "ca sĩ" vĩ đại của đại dương.

Lần tới, nếu bạn cảm thấy tiếng nói của mình chưa được lắng nghe, hãy nhớ rằng ở đâu đó giữa đại dương mênh mông vẫn có một chú cá voi lưng gù đang cất tiếng hát vượt qua hàng nghìn kilômét và chắc chắn sẽ có những cá thể khác lắng nghe được. Thiên nhiên luôn biết cách khiến con người vừa cảm thấy mình thật nhỏ bé, vừa không ngừng kinh ngạc trước những điều kỳ diệu mà Trái Đất đang gìn giữ.