Khi xem những đoạn ghi hình Usain Bolt chạy ở tốc độ tối đa bên cạnh các đối thủ, người xem gần như ngay lập tức nhận ra sự khác biệt, ngay cả khi không thể giải thích chính xác điều đó là gì.
Cách anh chạy trông nhẹ nhàng, gần như thoải mái và đầy tự nhiên, trong khi những người còn lại đều tạo cảm giác đang phải gắng sức hết mức.
Khoảng cách giữa Bolt và các đối thủ không chỉ đến từ những tố chất bẩm sinh, dù đó cũng là một lợi thế rất lớn. Thành công của anh còn đến từ kỹ thuật chạy được xây dựng dựa trên cách hiểu khác biệt về cơ chế tạo ra tốc độ của cơ thể con người.
Những Con Số Đằng Sau Kỷ Lục Thế Giới
Trong cuộc đua 100 mét lập kỷ lục thế giới với thời gian 9,58 giây tại Giải vô địch thế giới ở Berlin, Bolt chỉ thực hiện 41 bước chạy để hoàn thành quãng đường. Đối thủ bám đuổi gần nhất, thấp hơn anh gần 15 cm, phải thực hiện tới 45,45 bước. Chiều dài sải chân trung bình của Bolt đạt 2,44 mét mỗi bước, trong khi đối thủ chỉ đạt khoảng 2,20 mét. Tần suất bước chân trung bình của anh là 4,28 bước mỗi giây. Điều đáng chú ý là tần suất bước chân của Bolt thực tế còn thấp hơn một số đối thủ khác. Sự khác biệt không nằm ở việc anh thực hiện nhiều bước hơn mà ở chỗ mỗi bước chân của anh bao phủ quãng đường lớn hơn đáng kể. Tại thời điểm đạt vận tốc cao nhất, trong đoạn từ 60 đến 80 mét, Bolt đạt tốc độ khoảng 12,42 mét mỗi giây, mức nhanh nhất từng được ghi nhận đối với một vận động viên chạy 100 mét vào thời điểm đó.
Trọng Lực Chính Là Động Cơ Tạo Tốc Độ
Phân tích kỹ thuật chạy của Bolt theo phương pháp Pose cho thấy lợi thế lớn nhất của anh nằm ở khả năng tận dụng mô-men xoắn do trọng lực tạo ra. Thay vì cố gắng đạp mạnh xuống mặt đất để tạo lực đẩy tiến về phía trước bằng cơ bắp, Bolt sắp xếp tư thế cơ thể sao cho có thể đổ người về phía trước một cách hiệu quả, sử dụng chính trọng lực như nguồn động lực chính cho chuyển động ngang. Yếu tố quan trọng là duy trì tư thế chạy chuẩn trong giai đoạn chân tiếp xúc với mặt đất, với trọng tâm cơ thể nằm phía trên điểm chống đỡ. Điều này cho phép cơ thể xoay quanh điểm tựa như một hệ thống thống nhất, đồng thời để trọng lực hỗ trợ tăng tốc chuyển động quay thay vì buộc vận động viên phải tự tạo động lượng tiến về phía trước bằng sức mạnh cơ bắp đơn thuần.
Chiều Cao Là Lợi Thế Nhưng Không Phải Tất Cả
Với chiều cao khoảng 1,96 mét, Bolt là một trong những vận động viên chạy nước rút cao nhất lịch sử. Chiều cao giúp anh sở hữu sải chân dài hơn, nhưng các chuyên gia cho rằng chỉ riêng yếu tố này không thể giải thích cho sự thống trị của anh. Đối thủ gần nhất của Bolt cao khoảng 1,80 mét và có sải chân ngắn hơn không chỉ vì chiều cao thấp hơn mà còn bởi góc đổ người về phía trước trong giai đoạn chống đỡ nhỏ hơn một chút. Góc đổ người trung bình của Bolt được tính toán khoảng 18,5 độ, trong khi đối thủ đạt khoảng 18,4 độ. Nghe qua có vẻ là sự khác biệt rất nhỏ, nhưng ở những tốc độ cực cao như vậy, chỉ một phần rất nhỏ về góc nghiêng cũng có thể tạo nên khoảng cách đáng kể về vận tốc.
Điều Gì Giúp Kỹ Thuật Này Hoạt Động Hiệu Quả?
Kết quả dễ nhận thấy nhất trong cách chạy của Bolt là phần đầu gần như không dao động lên xuống quá nhiều. Anh hầu như không lãng phí năng lượng cho những chuyển động thừa theo phương thẳng đứng. Chân chống đỡ vẫn duy trì trạng thái hơi gập trong suốt giai đoạn tiếp xúc mặt đất, điều này trái ngược với quan niệm phổ biến rằng vận động viên cần liên tục đạp mạnh để tạo lực đẩy. Thay vào đó, cơ thể của Bolt dường như chờ đợi để mô-men xoắn từ trọng lực phát huy tác dụng. Chuyển động của cánh tay, sự ổn định của thân người và góc gập hông đều hỗ trợ cùng một nguyên tắc: truyền tải lực hiệu quả thông qua toàn bộ cơ thể như một hệ thống liên kết chặt chẽ, thay vì để từng nhóm cơ riêng lẻ phải gánh vác phần lớn công việc.
Thiên tài của Usain Bolt không chỉ nằm ở tốc độ đáng kinh ngạc. Điều khiến anh trở nên đặc biệt còn là khả năng vận dụng các nguyên lý vật lý một cách tự nhiên và gần như vô thức. Cho đến ngày nay, nhiều huấn luyện viên và nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu để hiểu sâu hơn và tìm cách truyền đạt những nguyên tắc đã giúp Bolt trở thành người đàn ông nhanh nhất hành tinh.
