Một trong những lỗi phổ biến nhất mà người leo núi mới mắc phải không phải là kỹ thuật kém — mà là nắm mọi điểm bám theo cùng một cách.

Người mới tập mà tiếp cận bức tường với lực ép tối đa sẽ nhanh chóng kiệt sức chỉ sau hai hoặc ba động tác vì cơ cẳng tay sẽ nhanh chóng mỏi dưới sức căng tối đa liên tục.

Bí quyết mà những người leo núi giàu kinh nghiệm phát triển sớm là khả năng nhận biết các điểm bám: xác định loại điểm bám đó là gì trước khi chạm vào, và ngay lập tức áp dụng tư thế nắm và vị trí cơ thể phù hợp thay vì phải tìm hiểu trong khi đang bám.

Đây không phải là kỹ năng nâng cao. Đó là một trong những điều đầu tiên đáng để luyện tập, và có thể luyện tập trên mặt đất cũng như trên vách đá.

Năm loại điểm bám và cách nhận biết chúng

Các điểm bám hình bình là loại điểm bám đầu tiên mà người mới bắt đầu học leo núi sẽ yêu thích. Chúng lớn, sâu và tròn – thường có hình dạng giống như tay cầm của một cái bình, đó chính là nguồn gốc của tên gọi này. Cả bốn ngón tay đều có thể đặt vừa vặn bên trong. Khi bạn nhìn thấy một điểm bám hình bình, cách tiếp cận đúng là thư giãn: chỉ cần siết đủ mạnh để giữ thăng bằng, không cần siết hết sức.

Nhiều người mới bắt đầu siết chặt các điểm bám hình bình vì lo lắng, lãng phí năng lượng vào một điểm bám hầu như không cần nhiều sức lực. Các điểm bám hình bình xuất hiện trên hầu hết các tuyến leo dành cho người mới bắt đầu và đóng vai trò là điểm nghỉ tự nhiên. Khi bạn đến được một điểm bám như vậy, hãy sử dụng nó: thả lỏng một cánh tay, hít thở và nhìn vào phần tiếp theo.

Các mấu bám nhỏ (crimps) là những mấu bám mỏng, hẹp đến mức chỉ có phần đệm ngón tay tiếp xúc. Chúng phổ biến trên các tuyến leo trung cấp và ngoài trời. Đặc điểm nhận dạng chính là mép nông của chúng — không có độ sâu để bạn quấn tay quanh, chỉ có một cạnh ngang mỏng. Các mấu bám nhỏ gây căng thẳng cho gân ngón tay hơn bất kỳ loại mấu bám nào khác, đó là lý do tại sao việc khởi động ngón tay trước khi leo rất quan trọng.

Có ba tư thế nắm: bàn tay mở (đầu ngón tay đặt trên cạnh, phần còn lại của bàn tay buông xuống — an toàn nhất, tốt nhất cho người mới bắt đầu), nửa mấu bám (các ngón tay gập lại thành góc 90 độ), và mấu bám toàn phần (ngón cái gập lên các ngón tay — chắc chắn nhất nhưng nguy cơ chấn thương cao nhất). Cho đến khi gân ngón tay được rèn luyện tốt, việc sử dụng bàn tay mở khi nắm các mấu bám nhỏ là lựa chọn đúng đắn.

Các mỏm đá dốc là loại mỏm đá khiến hầu hết người mới bắt đầu cảm thấy khó nắm: chúng lớn, tròn và không có điểm bám rõ ràng. Nhìn thì có vẻ dễ, nhưng tay lại dễ dàng trượt khỏi chúng. Điều mà người mới bắt đầu thường bỏ qua là mỏm đá dốc hoạt động dựa trên ma sát chứ không phải độ sâu của tay nắm.

Kỹ thuật đúng là tiếp xúc toàn bộ lòng bàn tay — xòe tất cả các ngón tay và giữ cho càng nhiều phần da tiếp xúc với mỏm đá càng tốt. Tư thế cơ thể quyết định tất cả khi leo mỏm đá dốc: trọng tâm phải luôn ở ngay bên dưới hoặc phía sau mỏm đá, và hông phải giữ sát tường. Bước sang một bên và mỏm đá dốc gần như không thể nắm được.

Các kiểu nắm kẹp (pinches) yêu cầu sự tham gia của ngón cái. Hình dạng của chúng đủ hẹp — theo chiều dọc hoặc chiều ngang — để ngón cái và các ngón tay có thể đối lập nhau xung quanh điểm nắm. Dấu hiệu nhận biết là bất kỳ điểm nắm nào nhô ra khỏi tường theo cách cho phép ngón cái vòng sang phía bên kia.

Người mới bắt đầu thường cố gắng nắm kiểu kẹp (crim pinches), hoàn toàn bỏ qua ngón cái, và tự hỏi tại sao họ cứ bị trượt. Sử dụng ngón cái sẽ biến một điểm nắm gần như không thể nắm được thành một điểm nắm dễ kiểm soát hơn.

Các hốc (pockets) là những lỗ trên tường hoặc bề mặt điểm nắm. Chúng có thể vừa một ngón tay ("mono"), hai ngón, hoặc cả bàn tay. Việc nhận biết rất rõ ràng bằng mắt thường, nhưng quyết định về cách nắm rất quan trọng: ngón giữa là mạnh nhất, vì vậy trên hốc hai ngón, hãy sử dụng ngón giữa và ngón áp út thay vì ngón trỏ và ngón giữa. Tiếp cận các hốc một cách thận trọng — việc ấn mạnh các ngón tay vào từ một động tác mạnh có nguy cơ gây chấn thương. Đặt chậm rãi, có kiểm soát là kỹ thuật đúng.

Các chuyển động phụ: Cùng một điểm nắm, hướng khác nhau

Ngoài loại điểm nắm, hướng trên tường cũng thay đổi hoàn toàn cách sử dụng điểm nắm. Một điểm bám kéo ngang là bất kỳ điểm bám nào được đặt thẳng đứng, hướng về phía bên cạnh cơ thể. Bản thân điểm bám có thể là kiểu kẹp hoặc nắm, nhưng để sử dụng nó, bạn cần kéo ngang về phía mình bằng cánh tay song song với mặt đất, đồng thời ấn bàn chân ra ngoài theo hướng ngược lại. Nếu không có lực căng cơ thể đối trọng đó, bạn sẽ bị đu ngay lập tức.

Một điểm bám từ dưới lên là một điểm bám hoặc cạnh hướng xuống dưới chứ không phải hướng lên trên — bạn nắm lấy nó từ bên dưới và kéo lên trên chứ không phải xuống dưới. Chúng xuất hiện ở chân các mỏm đá nhô ra và là điểm bám khởi đầu của các tuyến leo. Kỹ thuật này yêu cầu bạn phải ngả người ra sau khỏi tường để tạo ra một góc mà lực kéo lên trên tạo ra lực hữu ích.

Cách luyện tập nhận diện điểm bám ngoài tường

Phương pháp luyện tập hiệu quả nhất cho người mới bắt đầu rất đơn giản: đi bộ quanh tường trước khi leo và gọi tên từng điểm bám trên tuyến leo mà bạn định thử. Đừng leo ngay — chỉ cần chỉ và nhận diện. "Đó là một điểm bám lớn. Đó là một điểm bám kéo ngang. Đó là một điểm bám trơn. Trông giống như một hốc hai ngón tay." Việc luyện tập quan sát có chủ đích này xây dựng khả năng nhận diện mẫu hình trực quan, cuối cùng sẽ trở nên tự động khi di chuyển.

Khi đã bám vào vách đá, hãy áp dụng kỹ thuật tương ứng ngay lập tức khi tiếp xúc thay vì điều chỉnh sau khi đã nắm chắc. Trình tự này — quan sát loại điểm bám, áp dụng cách nắm — sẽ trở nên bản năng sau vài buổi tập luyện tập trung. Phần thưởng sẽ đến ngay lập tức: ít lãng phí sức nắm hơn, chuyển động hiệu quả hơn và việc leo trèo trở nên dễ dàng hơn đáng kể so với khi mọi điểm bám đều được tiếp cận giống nhau.