Ngày 1 tháng 4 năm 2026, bốn phi hành gia đã được phóng lên từ Cape Canaveral trên tàu vũ trụ Orion của NASA đặt trên tên lửa Hệ thống Phóng Không gian.

Trong mười ngày tiếp theo, phi hành đoàn Artemis II gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và phi hành gia Canada Jeremy Hansen đã bay xa Trái Đất hơn bất kỳ con người nào kể từ khi phi hành đoàn Apollo 17 trở về vào tháng 12 năm 1972.

Họ đặt tên cho khoang tàu của mình là Integrity. Chuyến bay lượn quanh Mặt Trăng này chỉ là nhiệm vụ thử nghiệm chứ chưa thực hiện hạ cánh, nhưng nó đánh dấu sự trở lại của con người với không gian sâu và là bước đi nghiêm túc đầu tiên trong chương trình hướng tới việc xây dựng sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng.

Artemis thực sự là gì?

Chương trình Artemis là kế hoạch của NASA nhằm đưa con người quay trở lại Mặt Trăng và xa hơn nữa là sử dụng Mặt Trăng làm bàn đạp cho các sứ mệnh tới sao Hỏa. Artemis I vào năm 2022 là chuyến bay thử nghiệm không người lái. Artemis II đã hoàn thành chuyến bay có người lái đầu tiên bay quanh Mặt Trăng. Trong khi đó, Artemis III hiện được lên lịch cho quỹ đạo thấp quanh Trái Đất vào năm 2027 nhằm thử nghiệm các tàu đổ bộ thương mại đang được phát triển bởi nhiều công ty tư nhân hàng không vũ trụ.

Vì sao cực Nam Mặt Trăng được chú ý?

Cực Nam của Mặt Trăng đang trở thành mục tiêu lớn cả về khoa học lẫn tài nguyên. Băng nước bị mắc kẹt trong các miệng hố luôn chìm trong bóng tối có thể cung cấp nước uống cho phi hành gia, oxy phục vụ sự sống và hydro để sản xuất nhiên liệu tên lửa giúp giảm đáng kể nhu cầu vận chuyển tài nguyên từ Trái Đất.

Từ năm 2024, chương trình Dịch vụ Tải trọng Thương mại Mặt Trăng của NASA đã liên tục đưa các tàu đổ bộ robot tới khảo sát khu vực này. Nhiệm vụ Blue Ghost của Firefly Aerospace đã hạ cánh thành công vào tháng 3 năm 2025. Những dữ liệu thu thập được đang giúp xác định nơi phù hợp nhất để xây dựng căn cứ lâu dài trên Mặt Trăng. Vào tháng 12 năm 2025, Mỹ đã ký sắc lệnh yêu cầu NASA thiết lập những thành phần đầu tiên của tiền đồn thường trực trên Mặt Trăng trước năm 2030, bao gồm cả một lò phản ứng hạt nhân trên bề mặt.

Khoa học trên Mặt Trăng

NASA mô tả Mặt Trăng như một “hộp thời gian” 4,5 tỷ năm tuổi được bảo tồn gần như nguyên vẹn trong môi trường chân không lạnh giá ngoài không gian. Nó lưu giữ dấu vết của hàng tỷ năm hoạt động Mặt Trời, các vụ va chạm thiên thạch khổng lồ và bức xạ vũ trụ — những dữ liệu mà địa chất Trái Đất đã xóa mờ từ lâu. Các phi hành gia của Artemis IV dự kiến sẽ ở cực Nam Mặt Trăng khoảng một tuần để nghiên cứu địa chất thực địa, thu thập mẫu vật và triển khai thiết bị khoa học. Những nghiên cứu này có ý nghĩa trực tiếp trong việc lý giải sự hình thành của Trái Đất, Hệ Mặt Trời và các điều kiện từng cho phép sự sống xuất hiện.

Ai đang theo dõi cuộc đua này?

Sự cạnh tranh cũng là một phần quan trọng phía sau chương trình Artemis. NASA đang chạy đua để đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng trong bối cảnh nhiều quốc gia khác cũng tăng tốc kế hoạch khám phá không gian và hướng tới mục tiêu hạ cánh có người lái vào khoảng năm 2030. Chương trình Artemis có sự tham gia của nhiều đối tác quốc tế như Cơ quan Vũ trụ châu Âu, Nhật Bản và Canada, đồng thời hoạt động theo mô hình thương mại khi hợp tác với các công ty tư nhân để phát triển tàu đổ bộ, bộ đồ không gian, xe tự hành và dịch vụ vận chuyển hàng hóa.

Tuy nhiên, việc liệu nguồn ngân sách và quyết tâm chính trị có đủ ổn định để đáp ứng mục tiêu năm 2028 hay không vẫn còn là dấu hỏi lớn. Theo Văn phòng Trách nhiệm Chính phủ Mỹ, chương trình hiện đã phát sinh khoảng 6,8 tỷ USD chi phí vượt dự toán trong ba dự án lớn. Điều đó sẽ quyết định liệu lần trở lại Mặt Trăng này có thực sự trở thành bước ngoặt lâu dài của nhân loại hay không.