Hãy tưởng tượng một thế giới nơi mọi thương nhân, từ một doanh nhân công nghệ tại một trung tâm đổi mới hàng đầu đến một người buôn bán cà phê ở Brazil, đều nói cùng một ngôn ngữ tài chính.
Ngôn ngữ đó chính là đồng tiền dự trữ toàn cầu: đồng đô la. Trong cỗ máy thương mại toàn cầu phức tạp, tính thanh khoản là chất bôi trơn giúp các bánh răng vận hành trơn tru, và không có loại tiền tệ nào khác lưu thông mượt mà và rộng khắp như vậy.
Cho dù bạn đang thanh toán một thỏa thuận năng lượng trị giá hàng tỷ đô la hay chỉ đơn giản là sử dụng thẻ tín dụng khi đi du lịch nước ngoài, đồng đô la Mỹ hầu như luôn là đối tác thầm lặng trong mọi cuộc giao dịch. Sự thống trị vô song của nó không phải là ngẫu nhiên; đó là kết quả của một cơ sở hạ tầng sâu rộng, mang tính lịch sử, khiến nó trở thành tài sản dễ tiếp cận và đáng tin cậy nhất trên hành tinh.
Thị trường sâu rộng nhất trên Trái đất
Về cơ bản, tính thanh khoản có nghĩa là mức độ dễ dàng chuyển đổi một tài sản thành tiền mặt mà không làm mất giá trị của nó. Thị trường đô la Mỹ là thị trường sâu rộng và “thanh khoản” nhất hiện có. Bởi vì rất nhiều người sử dụng nó, luôn có người mua và người bán, bất kể số lượng giao dịch là bao nhiêu.
Độ sâu này được neo giữ bởi thị trường trái phiếu kho bạc. Những trái phiếu này được coi là chuẩn mực “không rủi ro” cho toàn thế giới. Bởi vì thị trường các chứng khoán này rất lớn, các tổ chức lớn và ngân hàng trung ương có thể chuyển hàng trăm tỷ đô la trong một ngày mà không gây ra cú sốc giá. Sự dễ dàng di chuyển này tạo ra một “chu kỳ tích cực”—đồng tiền càng thanh khoản, càng nhiều người muốn nắm giữ nó, điều này lại càng làm tăng tính thanh khoản của nó hơn nữa.
Ngôn ngữ chung của hàng hóa
Một trong những trụ cột vững chắc nhất của tính thanh khoản của đồng đô la là vai trò của nó như đơn vị chính để định giá các nguồn tài nguyên thiết yếu toàn cầu. Nếu một quốc gia muốn mua dầu, vàng, đồng hoặc lúa mì, các hợp đồng đó hầu như đều được định giá bằng đô la.
Tác động của việc định giá hàng hóa trải rộng trên một số khía cạnh chính:
• Sự cần thiết của giao dịch — Mỗi quốc gia phải duy trì một lượng dự trữ đô la đơn giản chỉ để đảm bảo họ có thể cung cấp năng lượng cho các thành phố và nuôi sống người dân của mình.
• Giảm ma sát tỷ giá — Bằng cách sử dụng một loại tiền tệ duy nhất cho thương mại toàn cầu, các công ty tránh được “thuế” của nhiều lần chuyển đổi tỷ giá hối đoái, khiến đồng đô la trở thành con đường ít trở ngại nhất.
• Các hợp đồng được tiêu chuẩn hóa — Khung pháp lý cho vận chuyển và bảo hiểm quốc tế được xây dựng dựa trên đồng đô la, cung cấp một lớp dự đoán cho các doanh nghiệp.
Mạng lưới nơi trú ẩn an toàn
Trong thời điểm căng thẳng quốc tế hoặc bất ổn kinh tế, thế giới trải qua điều mà các chuyên gia gọi là “sự tìm kiếm nơi an toàn”. Khi thị trường trở nên biến động, nhà đầu tư không tìm kiếm tài sản sinh lời nhất; họ tìm kiếm tài sản có tính thanh khoản cao nhất—tài sản mà họ chắc chắn có thể bán nếu mọi thứ diễn ra không suôn sẻ.
Đồng đô la đóng vai trò là nơi trú ẩn tối ưu này. Nhờ hệ thống pháp luật minh bạch, quyền sở hữu mạnh mẽ và sự ổn định lịch sử của quốc gia phát hành, nó được coi là điểm tựa vững chắc trong thời kỳ khủng hoảng. Trong thời kỳ suy thoái toàn cầu, nhu cầu về đô la thực sự tăng vọt, ngay cả khi nền kinh tế trong nước đang đối mặt với những khó khăn riêng. Nhu cầu cao và ổn định này đảm bảo rằng ngay cả trong thời điểm tồi tệ nhất, đô la vẫn dễ dàng giao dịch và chi tiêu.
Cơ sở hạ tầng ngân hàng toàn cầu
Cơ sở hạ tầng của ngành ngân hàng hiện đại được xây dựng dựa trên đồng đô la. Thị trường “Eurodollar”—ám chỉ các khoản tiền gửi bằng đô la được giữ trong các ngân hàng bên ngoài quốc gia xuất xứ—là một hệ sinh thái khổng lồ, trị giá hàng nghìn tỷ đô la, cho phép các công ty và chính phủ vay và cho vay bằng đồng đô la ở bất cứ đâu trên thế giới.
Hơn nữa, các hệ thống thanh toán bù trừ quốc tế chủ yếu được thiết kế để xử lý đô la. “Cơ sở hạ tầng” kỹ thuật này giúp việc chuyển các khoản tiền lớn giữa các trung tâm tài chính lớn nhanh hơn và rẻ hơn nhiều so với việc chuyển các loại tiền tệ ít phổ biến hơn giữa các khu vực lân cận. Lợi thế cấu trúc này có nghĩa là đối với hầu hết các ngân hàng quốc tế, việc nắm giữ và chuyển đô la chỉ đơn giản là vấn đề hiệu quả kỹ thuật.
Yếu tố niềm tin
Về bản chất, tính thanh khoản được xây dựng dựa trên niềm tin. Thế giới tin tưởng rằng ngân hàng trung ương sẽ duy trì một chính sách tiền tệ minh bạch và có thể dự đoán được. Họ tin tưởng rằng đồng tiền sẽ không bị mất giá chỉ sau một đêm do sự thay đổi đột ngột trong lãnh đạo hoặc sự sụp đổ của hệ thống pháp luật. “Tấm chăn an ninh” về mặt tâm lý này cho phép đồng đô la lưu thông ở những nơi mà đồng tiền địa phương đang suy yếu hoặc không ổn định. Ở nhiều nơi trên thế giới, đô la là “đồng tiền thứ hai” không chính thức, được sử dụng cho mọi thứ từ giao dịch bất động sản đến tiết kiệm dài hạn.
Barry Eichengreen, một nhà kinh tế chuyên về hệ thống tiền tệ quốc tế, cho biết sự thống trị của đô la vẫn tồn tại không chỉ vì quy mô kinh tế, mà còn vì chưa có loại tiền tệ thay thế nào có thể sao chép được chiều sâu, tính hợp pháp và niềm tin thể chế làm nền tảng cho vai trò toàn cầu của đồng đô la.
Tóm lại, sức mạnh tuyệt đối của đồng đô la Mỹ đến từ sự kết hợp độc đáo giữa chiều sâu thị trường khổng lồ, vai trò của nó trong thương mại hàng hóa thiết yếu và hệ thống ngân hàng toàn cầu coi nó là chuẩn mực mặc định. Nó là trụ cột của nền kinh tế toàn cầu, mang lại cảm giác trật tự trong một thế giới đầy biến động. Trong khi các loại tiền tệ khác có thể tăng giảm mức độ phổ biến, nền tảng cấu trúc và tâm lý của đồng đô la đảm bảo rằng nó vẫn là công cụ có tính thanh khoản cao nhất, và do đó là công cụ mạnh mẽ nhất trong bộ công cụ tài chính toàn cầu. Sự thống trị của nó không chỉ được xây dựng trên sự giàu có, mà còn trên nhu cầu phổ quát về một phương tiện đáng tin cậy mà mọi người, ở mọi nơi, đều sẵn sàng chấp nhận.
