Chúng ta đều biết rằng việc quản lý cảm xúc là một phần rất quan trọng của quá trình trưởng thành. Tuy nhiên, nhiều bậc cha mẹ lại thấy mình mắc kẹt trong những bài diễn thuyết bất tận khi con cái mất kiểm soát, mà kết quả thu được lại rất ít – thậm chí còn gặp nhiều phản kháng hơn.
Trẻ em không phải sinh ra đã biết cách quản lý cảm xúc. Cảm xúc của chúng có thể thay đổi nhanh chóng, và nếu không được hướng dẫn, chúng có thể cảm thấy choáng ngợp hoặc bị hiểu lầm.
Hôm nay, chúng tôi muốn chia sẻ bốn cách thực tế hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ bảo trẻ phải làm gì. Những phương pháp này giúp trẻ nhận biết cảm xúc của mình, bình tĩnh lại và phát triển khả năng phục hồi cảm xúc, điều sẽ có lợi cho chúng suốt đời.
1. Chấp nhận cảm xúc của con
Khi trẻ bộc phát cảm xúc, bản năng đầu tiên của chúng ta có thể là lập tức trấn an chúng. Nhưng điều thực sự hữu ích là trước tiên phải chấp nhận cảm xúc của chúng. Điều này không có nghĩa là chúng ta tán thành sự bộc phát đó—mà có nghĩa là chúng ta thừa nhận và hiểu lý do đằng sau nó.
Ví dụ, hãy tưởng tượng một đứa trẻ cảm thấy buồn sau khi nhận điểm thấp trong bài kiểm tra. Thay vì nói, “Đừng khóc, đó chỉ là bài kiểm tra thôi,” chúng ta có thể ngồi xổm xuống, nhìn vào mắt chúng và nói, “Mẹ biết con thất vọng vì bài kiểm tra này không được như con mong đợi. Mẹ thấy con buồn như thế nào.”
Kiểu thừa nhận này cho trẻ biết cảm xúc của chúng được nhìn nhận và có giá trị. Chúng cảm thấy được thấu hiểu thay vì bị phán xét, điều này làm giảm sự chống đối và khiến chúng cởi mở hơn với sự hướng dẫn. Ngay cả những câu nói đơn giản như “Không sao cả nếu con cảm thấy buồn” cũng có thể mang lại cho trẻ cảm giác an toàn về mặt cảm xúc.
2. Hướng dẫn trẻ thể hiện cảm xúc
Nhiều trẻ chưa có từ ngữ để diễn tả cảm xúc của mình. Khi cảm xúc dâng trào, chúng có thể hành động bộc phát hoặc thu mình lại vì thất vọng. Chúng ta có thể hướng dẫn trẻ thể hiện cảm xúc theo cách phù hợp với chúng.
Ví dụ, nếu một đứa trẻ tức giận sau một cuộc tranh cãi với bạn bè, chúng ta có thể nhẹ nhàng hỏi: “Trái tim con có đang như một ngọn lửa nhỏ không? Con có thể cho mẹ biết là vì đồ chơi của con bị lấy mất hay vì điều gì đó mà ai đó nói đã làm con buồn không?”
Chúng tôi cũng có thể cung cấp giấy, bút màu hoặc nhãn dán để các em vẽ hoặc viết ra cảm xúc của mình. Có thể các em sẽ vẽ một đám mây giông, một con nhím gai hoặc một mặt trời giận dữ. Những hoạt động sáng tạo này giúp trẻ sắp xếp cảm xúc và hiểu rõ hơn về trạng thái nội tâm của mình. Bằng cách cung cấp cho trẻ những công cụ để thể hiện bản thân, chúng ta dạy cho các em rằng cảm xúc là tự nhiên và có thể kiểm soát được.
3. Sử dụng sự phân tâm để chuyển hướng sự chú ý
Đôi khi trẻ em bị mắc kẹt trong những cảm xúc tiêu cực và không thể dễ dàng vượt qua. Sử dụng sự phân tâm một cách khéo léo có thể giúp chúng chuyển hướng sự tập trung và bình tĩnh lại.
Ví dụ, nếu một đứa trẻ đang buồn vì không thể chơi trò chơi điện tử, chúng ta có thể nói, “Mẹ vừa tìm thấy một cuốn truyện tranh phiêu lưu trên bàn. Nó chứa đầy những kho báu ẩn giấu và những câu chuyện kỳ diệu. Con muốn xem trước không? Nó có thể còn thú vị hơn cả trò chơi bây giờ đấy.”
Hoặc, nếu trẻ lo lắng về cuộc hẹn với bác sĩ, chúng ta có thể chơi trò chơi dán sticker hoặc một hoạt động nhỏ mà trẻ thích. Ngay cả một sự thay đổi nhỏ trong việc tập trung cũng có thể giúp trẻ tạm thời thoát khỏi những cảm xúc quá tải, giảm căng thẳng và giúp trẻ lấy lại kiểm soát tâm trạng của mình.
Việc đánh lạc hướng không có nghĩa là phớt lờ cảm xúc—đó là một giải pháp tạm thời giúp trẻ bình tĩnh lại để sau đó trẻ có thể xử lý cảm xúc hiệu quả hơn.
4. Làm gương về quản lý cảm xúc lành mạnh
Trẻ em có bản năng bắt chước, và cách chúng ta xử lý cảm xúc có ảnh hưởng rất lớn đến chúng. Khi chúng ta giữ bình tĩnh và lý trí trong những tình huống căng thẳng, trẻ em sẽ nhận thấy và học hỏi.
Ví dụ, nếu gặp phải trở ngại trong công việc, thay vì bực bội, chúng ta có thể nói: “Hôm nay mình gặp chút khó khăn, nhưng nổi nóng sẽ chẳng giúp ích gì. Mình sẽ dành chút thời gian để bình tĩnh suy nghĩ và tìm ra giải pháp.”
Bằng cách thể hiện sự kiên nhẫn, khả năng giải quyết vấn đề và suy nghĩ bình tĩnh, chúng ta cho trẻ thấy những cách thức tích cực để quản lý cảm xúc của chính mình. Theo thời gian, trẻ sẽ học cách tiếp cận thử thách với một tư duy cân bằng và có thể xử lý tốt hơn sự thất vọng, bực bội hoặc lo lắng.
Lời kết
Giúp trẻ quản lý cảm xúc cần sự kiên nhẫn, nhất quán và sáng tạo. Những bài giảng đơn giản hiếm khi có hiệu quả. Thay vào đó, việc sử dụng sự chấp nhận, hướng dẫn biểu đạt, đánh lạc hướng và làm gương sẽ cung cấp cho trẻ những công cụ để xử lý cảm xúc một cách thành công.
Khi chúng ta áp dụng những chiến lược này một cách nhất quán, trẻ sẽ dần dần phát triển sự tự tin trong việc xử lý cảm xúc của mình. Chúng có thể đối mặt với những thử thách mà không cảm thấy quá tải và xây dựng nền tảng vững chắc cho khả năng phục hồi và sức khỏe tinh thần.
Bằng cách hỗ trợ trẻ theo cách này, chúng ta không chỉ giúp chúng cảm thấy được thấu hiểu trong khoảnh khắc mà còn trang bị cho chúng những kỹ năng suốt đời để quản lý căng thẳng, thất vọng và chán nản. Chúng ta chứng kiến chúng trưởng thành thành những cá nhân có thể vượt qua những thăng trầm của cuộc sống một cách dễ dàng hơn, với sự tò mò và khả năng tự chủ cao hơn.
