Khi đi dạo trong rừng, bạn có thể bắt gặp một con chim đang đứng bất động giữa không trung hoặc một con sóc lao nhanh qua đường.

Bạn nghĩ mình đã nhìn thấy chúng kịp thời—nhưng nếu thị lực của chúng vượt trội hơn bạn rất nhiều thì sao?

Mắt của động vật được cấu tạo để sinh tồn theo những cách thường vượt trội hơn thị giác của con người. Từ việc phát hiện chuyển động trong bóng tối gần như hoàn toàn đến việc nhìn thấy những màu sắc mà chúng ta thậm chí không thể tưởng tượng nổi, sự đa dạng của thị giác động vật thật đáng kinh ngạc.

Hiểu được điều này có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách động vật định hướng, săn mồi và giao tiếp.

Thị lực ban đêm: Nhìn trong bóng tối

Một số loài động vật phát triển mạnh khi mặt trời lặn, di chuyển tự do trong khi con người mò mẫm trong bóng tối. Mắt của chúng thích nghi với môi trường ánh sáng yếu nhờ các tế bào đặc biệt gọi là tế bào que, rất nhạy cảm với ánh sáng yếu.

Mèo và cú

Mèo có thể nhìn thấy trong điều kiện ánh sáng yếu hơn con người sáu lần. Giác mạc lớn và lớp phản chiếu phía sau võng mạc, được gọi là tapetum lucidum, phản chiếu ánh sáng trở lại qua võng mạc để có cơ hội phát hiện thứ hai. Tương tự, cú có đôi mắt rất lớn so với kích thước đầu, cho phép chúng phát hiện con mồi ngay cả trong những đêm không trăng.

Nếu bạn chụp ảnh động vật hoang dã lúc hoàng hôn, sử dụng ánh sáng đỏ thay vì ánh sáng trắng sẽ cho phép bạn quan sát các loài động vật như hươu hoặc cáo mà không làm chúng giật mình. Điều này bắt chước sự phụ thuộc của chúng vào ánh sáng xung quanh hơn là ánh sáng mạnh.

Thị lực màu vượt xa khả năng của con người

Trong khi con người nhìn thấy cầu vồng màu đỏ, xanh lá cây và xanh dương, nhiều loài động vật cảm nhận màu sắc theo những cách xa lạ với chúng ta. Chim, ong và một số loài cá có thể phát hiện ánh sáng cực tím, mở ra một quang phổ mà mắt chúng ta không thể nhìn thấy.

Ong và hoa

Ong bị thu hút bởi các hoa văn tia cực tím trên hoa, đóng vai trò như những đường dẫn hướng khi hạ cánh. Những dấu hiệu này hướng dẫn chúng đến mật hoa, giúp quá trình thụ phấn hiệu quả hơn. Thế giới vô hình này là một hình thức giao tiếp giữa các loài.

Người làm vườn có thể thu hút các loài thụ phấn bằng cách trồng những bông hoa có cánh phản chiếu tia cực tím. Ngay cả khi chúng ta không thể nhìn thấy các hoa văn này, ong vẫn có thể, giúp cải thiện quá trình thụ phấn tự nhiên của hoa.

Phát hiện chuyển động và săn mồi

Các loài động vật cần tồn tại trong môi trường năng động thường dựa vào việc phát hiện chuyển động nhanh hơn con người. Mắt của chúng được điều chỉnh để nhận thấy những thay đổi nhỏ trong khung cảnh.

Chuồn chuồn và đại bàng

Chuồn chuồn có thể theo dõi chuyển động nhanh của muỗi giữa không trung, sử dụng mắt kép với hàng ngàn thấu kính để phát hiện chuyển động. Mặt khác, đại bàng phát hiện con mồi từ độ cao hàng trăm mét, nhờ vào các tế bào võng mạc dày đặc giúp chúng có thị lực đáng kinh ngạc. Khi đi bộ đường dài hoặc ngắm chim, hãy chú ý đến những chuyển động nhỏ trong lá hoặc cỏ. Hiểu rằng động vật phản ứng với cả những chuyển động nhỏ nhất có thể cải thiện cơ hội phát hiện động vật hoang dã của bạn.

Tầm nhìn 360 độ và chuyên biệt

Một số động vật không chỉ nhìn thẳng về phía trước mà còn có tầm nhìn toàn cảnh hoặc phân tách, cho phép chúng có một trường nhìn rộng lớn.

Thỏ và tắc kè

Mắt của thỏ nằm ở hai bên đầu, cho phép chúng nhìn gần như 360 độ xung quanh. Tắc kè có thể di chuyển từng mắt độc lập, quét tìm cả kẻ săn mồi và con mồi cùng một lúc.

Nghiên cứu tương tác giữa kẻ săn mồi và con mồi trong các phim tài liệu về tự nhiên thường cho thấy cách đôi mắt góc rộng này ảnh hưởng đến hành vi. Quan sát thỏ phát hiện nguy hiểm từ xa có thể giúp các nhiếp ảnh gia động vật hoang dã dự đoán các mô hình di chuyển.

Thích nghi với nước và không khí

Động vật sống trong nước hoặc ở vùng cao có mắt được điều chỉnh tinh tế cho môi trường của chúng. Ánh sáng bị bẻ cong khác nhau trong không khí và nước, vì vậy thị giác phải điều chỉnh cho phù hợp.

Cá và chim săn mồi

Cá thường có thủy tinh thể hình cầu giúp bù lại sự khúc xạ của nước, cho phép chúng nhìn rõ dưới nước. Chim săn mồi, như chim ưng, có giác mạc phẳng được tối ưu hóa cho thị lực sắc nét ở khoảng cách xa, hoàn hảo để phát hiện các động vật nhỏ từ trên cao.

Các nhà thiết kế bể cá sử dụng ánh sáng góc cạnh và độ trong của nước để mô phỏng thị giác tự nhiên của cá. Quan sát những thiết lập này có thể giúp hiểu rõ hơn về cách các loài cảm nhận môi trường xung quanh và tương tác với môi trường của chúng.

Tầm nhìn của chúng ta chỉ là một cách nhìn thế giới, bị giới hạn trong một lát cắt hẹp của thực tại. Động vật đã tiến hóa đôi mắt để sinh tồn, săn bắn, giao tiếp, và thậm chí cả để chiêm ngưỡng vẻ đẹp tiềm ẩn. Dành một chút thời gian để quan sát cách chúng cảm nhận môi trường xung quanh có thể làm sâu sắc thêm mối liên hệ của chúng ta với thiên nhiên và khơi gợi sự tò mò về cuộc sống vượt ra ngoài kinh nghiệm của con người.

Lần tới khi bạn nhìn thấy một con chim đang bay hoặc một con cá đang lướt dưới mặt nước, hãy nghĩ về những gì chúng nhìn thấy—và thế giới của chúng hẳn phải khác biệt như thế nào.