Hãy tưởng tượng bạn nhận được hỗ trợ tài chính trực tiếp từ ngân hàng trung ương của quốc gia mình—ngay lập tức, an toàn và không cần trung gian. Ý tưởng này, từng chỉ mang tính lý thuyết, đang ngày càng trở nên hiện thực hơn với sự phát triển của các hệ thống tài chính kỹ thuật số.

Các khoản thanh toán trực tiếp từ ngân hàng trung ương đến người dân, thường được liên kết với tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), có thể định hình lại cách chính phủ hỗ trợ người dân và định hình lại cấu trúc xã hội của nền kinh tế.

Một cách thức mới để cung cấp hỗ trợ tài chính

Theo truyền thống, các khoản thanh toán của chính phủ—như tiền hỗ trợ kinh tế, lương hưu hoặc trợ cấp phúc lợi—phải trải qua nhiều khâu, bao gồm các ngân hàng thương mại và hệ thống hành chính. Quá trình này có thể chậm, tốn kém và đôi khi không hiệu quả. Thanh toán trực tiếp từ ngân hàng trung ương nhằm mục đích đơn giản hóa hệ thống này. Bằng cách sử dụng các nền tảng kỹ thuật số, tiền có thể được chuyển ngay lập tức cho cá nhân, giảm thiểu sự chậm trễ và các rào cản hành chính. Điều này tạo ra một cách thức hiệu quả và nhanh chóng hơn để cung cấp hỗ trợ tài chính, đặc biệt là trong trường hợp khẩn cấp.

Thúc đẩy hòa nhập tài chính

Một trong những tác động xã hội mạnh mẽ nhất của thanh toán trực tiếp là cải thiện hòa nhập tài chính. Hàng triệu người trên toàn thế giới vẫn chưa có tài khoản ngân hàng hoặc có tài khoản ngân hàng nhưng không đầy đủ, thiếu khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính truyền thống. Thanh toán trực tiếp từ ngân hàng trung ương—đặc biệt là thông qua ví điện tử—có thể cung cấp cho những cá nhân này quyền truy cập ngay lập tức vào các nguồn tài chính mà không cần tài khoản ngân hàng thông thường. Sự thay đổi này có thể trao quyền cho các nhóm dân cư chưa được phục vụ đầy đủ, cho phép họ tham gia đầy đủ hơn vào nền kinh tế. Nó cũng làm giảm sự phụ thuộc vào các hệ thống tài chính phi chính thức, vốn thường đi kèm với rủi ro và chi phí cao hơn.

Tăng cường khả năng phục hồi kinh tế

Thanh toán trực tiếp có thể đóng vai trò quan trọng trong các cuộc khủng hoảng kinh tế. Trong các sự kiện như đại dịch hoặc thiên tai, chính phủ cần hành động nhanh chóng. Các hệ thống truyền thống có thể mất hàng tuần hoặc hàng tháng để phân phối viện trợ, nhưng thanh toán trực tiếp kỹ thuật số có thể chuyển tiền gần như ngay lập tức. Tốc độ này có thể giúp ổn định các hộ gia đình, duy trì tiêu dùng và ngăn ngừa suy thoái kinh tế sâu hơn. Bằng cách đảm bảo rằng sự hỗ trợ đến được với người dân khi họ cần nhất, thanh toán trực tiếp tăng cường khả năng phục hồi cả ở cấp cá nhân và quốc gia.

Nhận định của chuyên gia

Eswar Prasad, một nhà kinh tế học, cho biết rằng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành có thể cải thiện đáng kể khả năng tiếp cận tài chính và hiệu quả thanh toán, và các hệ thống như vậy có thể cho phép chính phủ cung cấp hỗ trợ có mục tiêu trực tiếp cho các hộ gia đình, giảm thất thoát và cải thiện hiệu quả chính sách. Quan điểm của ông nhấn mạnh một lợi thế quan trọng: sự chính xác trong chính sách kinh tế, nơi hỗ trợ đến đúng người vào đúng thời điểm.

Thay đổi mối quan hệ giữa công dân và nhà nước

Các khoản thanh toán trực tiếp từ ngân hàng trung ương cũng định hình lại mối quan hệ giữa chính phủ và công dân. Khi hỗ trợ tài chính được chuyển trực tiếp, nó tạo ra mối liên hệ rõ ràng và tức thời hơn giữa các thể chế công và cá nhân. Điều này có thể làm tăng niềm tin vào hệ thống chính phủ—đặc biệt nếu các khoản thanh toán minh bạch, đáng tin cậy và dễ tiếp cận. Tuy nhiên, mối quan hệ gần gũi hơn này cũng đặt ra những câu hỏi quan trọng về quyền riêng tư, việc sử dụng dữ liệu và vai trò của ngân hàng trung ương trong đời sống tài chính hàng ngày.

Rủi ro và mối quan ngại cần xem xét

Mặc dù lợi ích rất đáng kể, nhưng cũng có những thách thức. Một mối quan ngại là quyền riêng tư dữ liệu. Hệ thống thanh toán kỹ thuật số yêu cầu thu thập và quản lý thông tin tài chính, cần được bảo vệ khỏi việc lạm dụng hoặc vi phạm. Một vấn đề khác là tác động tiềm tàng đối với các ngân hàng truyền thống. Nếu người dân phụ thuộc nhiều vào tài khoản hoặc ví điện tử của ngân hàng trung ương, các ngân hàng thương mại có thể mất tiền gửi, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng cho vay của họ. Ngoài ra, việc đảm bảo quyền truy cập bình đẳng vào các công cụ kỹ thuật số là rất quan trọng. Nếu không có cơ sở hạ tầng và giáo dục phù hợp, một số bộ phận dân cư vẫn có thể bị bỏ lại phía sau.

Một bước tiến tới hệ thống phúc lợi thông minh hơn

Các khoản thanh toán trực tiếp mở ra cánh cửa cho các chương trình phúc lợi có mục tiêu và thích ứng hơn. Chính phủ có thể thiết kế các hệ thống tự động điều chỉnh các khoản thanh toán dựa trên sự thay đổi thu nhập, tình trạng việc làm hoặc điều kiện kinh tế. Điều này sẽ làm cho hỗ trợ xã hội đáp ứng tốt hơn và hiệu quả hơn, giảm cả tình trạng thanh toán thiếu và thanh toán thừa. Các hệ thống như vậy cũng có thể giảm chi phí hành chính, giải phóng nguồn lực cho các dịch vụ công cộng khác.

Ý tưởng về việc thanh toán trực tiếp từ ngân hàng trung ương đến người dân không chỉ đơn thuần là một bước nâng cấp công nghệ mà còn báo hiệu một sự thay đổi trong cách thức xã hội hỗ trợ các thành viên của mình. Đối với Lykkers, sự phát triển này cho thấy một tương lai nơi các hệ thống tài chính nhanh hơn, toàn diện hơn và đáp ứng tốt hơn các nhu cầu thực tế. Nhưng nó cũng nhắc nhở chúng ta rằng sự đổi mới phải được cân bằng với trách nhiệm, đảm bảo rằng hiệu quả không phải trả giá bằng quyền riêng tư hoặc sự công bằng. Khi tài chính kỹ thuật số tiếp tục phát triển, một điều rõ ràng là: mối liên hệ giữa tiền bạc, công nghệ và xã hội đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết – và tác động của nó sẽ được mọi người cảm nhận.