Cá voi lưng gù, tên khoa học là Megaptera novaeangliae, là một sinh vật khổng lồ hùng vĩ sải bước trên những vùng biển rộng lớn.
Cá voi lưng gù trưởng thành có thể dài hơn mười mét và nặng gần 30 tấn.
Mặc dù có kích thước đồ sộ, cá voi lưng gù lại thể hiện lòng vị tha đáng ngạc nhiên, đặc biệt là trong các tương tác với cá voi sát thủ (Orcinus orca).
Trong khi người ta có thể mong đợi cá voi lưng gù thể hiện thái độ điềm tĩnh và vô tư khi di chuyển trên đại dương, nhiều quan sát cho thấy một khía cạnh khác trong hành vi của chúng.
Trái với dự đoán, cá voi lưng gù đã được chứng kiến chủ động can thiệp vào các tình huống cá voi sát thủ săn mồi, thể hiện xu hướng đáng chú ý là bảo vệ và giúp đỡ các động vật có vú biển khác.
Robert L. Pitman, cùng với một nhóm các nhà nghiên cứu từ Trung tâm Khoa học Ngư nghiệp Tây Nam ở California, đã bắt đầu một nghiên cứu toàn diện để làm sáng tỏ sự phức tạp trong các tương tác giữa cá voi lưng gù và cá voi sát thủ. Kết quả nghiên cứu của họ, được công bố trên tạp chí "Marine Mammal Science", đã làm sáng tỏ động lực cơ bản của những cuộc gặp gỡ này.
Trái ngược với bản chất hiền lành của cá voi lưng gù, cá voi sát thủ là loài ăn thịt hung dữ, nổi tiếng với chiến lược săn mồi hợp tác gợi nhớ đến bầy sói. Những loài săn mồi đầu bảng này nhắm đến nhiều loại con mồi khác nhau, bao gồm cá và các loài động vật có vú biển như hải cẩu, sư tử biển, và thậm chí cả cá voi con.
Pitman và các đồng nghiệp đã phân tích tỉ mỉ 115 trường hợp xung đột được ghi nhận giữa cá voi lưng gù và cá voi sát thủ từ năm 1951 đến năm 2012. Những ghi chép này, được tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau trên toàn thế giới, đã cung cấp những hiểu biết sâu sắc về động cơ và hành vi của cả hai loài trong những cuộc chạm trán này.
Điều đáng ngạc nhiên là, nghiên cứu cho thấy trong 95% trường hợp được ghi nhận, cá voi lưng gù đã can thiệp để bảo vệ con mồi là động vật có vú khỏi sự săn mồi của cá voi sát thủ. Đáng chú ý, cá voi lưng gù đã khởi xướng 57% các cuộc xung đột này.
Chúng thể hiện cách tiếp cận chủ động, thường di chuyển những quãng đường đáng kể để can thiệp vào hoạt động săn mồi của cá voi sát thủ.
Một quan sát đặc biệt nổi bật liên quan đến việc cá voi lưng gù đến giúp đỡ một con cá voi xám mẹ và con đang bị một nhóm cá voi sát thủ tấn công. Các lời kể của nhân chứng mô tả cách cá voi lưng gù tập hợp lại hiện trường, xua đuổi hiệu quả những kẻ tấn công và đảm bảo sự sống còn của những con cá voi xám đang gặp nguy hiểm.
Trong một trường hợp khác, cá voi lưng gù đã can thiệp để bảo vệ một con cá voi xám con khỏi bị tách khỏi mẹ và bị cá voi sát thủ dìm chết. Những hành động vị tha này nhấn mạnh bản năng bảo vệ và tính chất hợp tác của cá voi lưng gù, chúng sử dụng kích thước và sức mạnh to lớn của mình để bảo vệ các loài động vật có vú biển dễ bị tổn thương.
Các nhà nghiên cứu suy đoán rằng cá voi lưng gù dựa vào thính giác nhạy bén của chúng để phát hiện hành vi săn mồi của cá voi sát thủ, thúc đẩy chúng can thiệp và bảo vệ con mồi tiềm năng. Cá voi sát thủ, đặc biệt là những con săn mồi các loài động vật có vú biển ở Bắc Thái Bình Dương, thể hiện một kiểu im lặng trong giai đoạn rình mồi, sau đó là phát ra tiếng kêu khi bắt đầu tấn công.
Hành vi vị tha của cá voi lưng gù đối với các loài động vật có vú biển khác, đặc biệt là khi có sự hiện diện của cá voi sát thủ, làm nổi bật sự năng động phức tạp của hệ sinh thái đại dương.
Những quan sát này cung cấp những hiểu biết có giá trị về hành vi xã hội và vai trò sinh thái của cá voi lưng gù, nhấn mạnh tầm quan trọng của chúng trong việc duy trì sự cân bằng và hài hòa trong môi trường biển.
