Mọi người thường vội vã đi qua các phòng trưng bày, chỉ dừng lại khi có một tác phẩm nào đó thật ồn ào hoặc kịch tính đủ sức kéo ánh nhìn. Thế nhưng, có những bức tranh lại đòi hỏi điều ngược lại.

“Uống trà cùng các em nhỏ” của Max Silbert không cạnh tranh để giành sự chú ý của bạn. Bức tranh lặng lẽ chờ đợi.

Khi bạn dành cho nó vài phút thong thả, không vội vàng, tác phẩm bắt đầu giải quyết một vấn đề rất quen thuộc với nhiều người đi bảo tàng: làm thế nào để kết nối cảm xúc với một tác phẩm trông có vẻ bình thường ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Được vẽ bằng sơn dầu trên toan, bức tranh hiện được lưu giữ tại Phòng trưng bày Josef Mensing ở Hamm-Rhynern, Đức. Silbert, hoạt động vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, đã dành phần lớn sự nghiệp của mình cho những cảnh sinh hoạt gia đình thân mật. Tác phẩm này là một ví dụ tiêu biểu cho mối quan tâm đó, đồng thời mang đến một bài học thực tế về cách quan sát chậm rãi và sâu sắc những khoảnh khắc đời thường được ghi lại trên toan vẽ.

Một khung cảnh được xây dựng từ đời sống thường nhật

Ngay từ cái nhìn đầu tiên, bố cục của bức tranh mang lại cảm giác rất quen thuộc. Một nhóm trẻ em quây quần quanh chiếc bàn được dọn sẵn cho buổi uống trà. Không có cử chỉ hoành tráng, không ánh sáng kịch tính, cũng không chuyển động mang tính sân khấu. Thay vào đó, Silbert sắp xếp các nhân vật để ánh mắt người xem di chuyển chậm rãi từ khuôn mặt này sang khuôn mặt khác, từ đôi tay cầm tách trà, từ nếp vải quần áo đến mặt bàn.

Sự quen thuộc này là chủ ý của họa sĩ. Silbert sáng tác trong giai đoạn nhiều nghệ sĩ quan tâm đến đời sống gia đình thường ngày hơn là những đề tài anh hùng ca hay lịch sử. Bằng cách lựa chọn một khoảnh khắc yên bình trong gia đình, ông mời gọi người xem nhận ra những điều họ đã từng trải qua. Chính sự nhận ra đó trở thành điểm khởi đầu. Khi bạn cảm thấy thoải mái với đề tài, bạn sẽ cởi mở hơn trong việc chú ý đến các chi tiết nhỏ.

Cách Silbert dẫn dắt ánh nhìn của người xem

Một cách hữu ích để tiếp cận bức tranh là quan sát cách Silbert điều hướng ánh nhìn của bạn. Ông làm điều này thông qua những tương phản tinh tế, chứ không phải bằng hiệu ứng mạnh.

Gương mặt của các em nhỏ được chiếu sáng dịu nhẹ, nổi bật vừa đủ trên nền màu trầm phía sau. Biểu cảm của các em bình thản và tập trung, gợi cảm giác chú tâm hơn là đang “diễn” cho người xem. Bộ ấm chén trên bàn đóng vai trò như một điểm tựa thị giác, giúp toàn bộ khung cảnh trở nên cân bằng và vững vàng. Không chi tiết nào kéo ánh mắt quá mạnh về một hướng, tạo nên cảm giác ổn định và hài hòa.

Khi xem tranh trực tiếp, bạn có thể thử một bài tập đơn giản sau:

1. Đứng lùi lại khoảng hai mét để nhìn toàn bộ bố cục.

2. Tiến lại gần hơn và chỉ tập trung vào đôi tay trong giây lát.

3. Cuối cùng, nhìn lại các gương mặt và cảm nhận xem ấn tượng của bạn thay đổi ra sao.

Cách xem này giúp phá vỡ thói quen lướt nhanh và biến việc ngắm tranh thành một quá trình chủ động.

Những điều bức tranh nói ra mà không cần kể chuyện

Không giống những tác phẩm nặng tính tự sự, “Uống trà cùng các em nhỏ” không tự giải thích mình. Không có mở đầu rõ ràng, cũng không có kết thúc cụ thể. Chính sự mơ hồ ấy lại là sức mạnh của bức tranh. Tác phẩm ghi lại một khoảng dừng, chứ không phải một sự kiện.

Silbert tránh xa những cảm xúc cường điệu. Thay vào đó, ông thể hiện sự hiện diện chung. Những đứa trẻ ở bên nhau nhưng không tạo dáng. Ngôn ngữ cơ thể của các em gợi cảm giác quen thuộc, lặp lại, chứ không phải một nghi thức đặc biệt. Sự bình thường yên tĩnh này thường chạm đến người xem rất mạnh, bởi nó phản chiếu đời sống gia đình thực tế rõ nét hơn nhiều so với những cảnh lý tưởng hóa.

Với khán giả ngày nay, điều này mang lại cảm giác gần gũi bất ngờ. Nhiều người hiện đại gặp khó khăn trong việc chậm lại hoặc chia sẻ thời gian không bị sắp đặt. Bức tranh trở thành một lời nhắc rằng ý nghĩa không phải lúc nào cũng đến từ những dịp đặc biệt. Đôi khi, nó đến từ những khoảnh khắc giản dị, lặp đi lặp lại.

Gợi ý thực tế khi xem tranh tại phòng trưng bày

Nếu bạn có dịp ghé thăm Phòng trưng bày Josef Mensing, hãy dự định dành cho bức tranh này nhiều thời gian hơn bạn tưởng. Mười phút hoàn toàn không phải là quá lâu.

Một vài gợi ý thực tế:

1. Ghé thăm vào buổi sáng sớm, khi không gian còn yên tĩnh.

2. Đứng hơi lệch khỏi trung tâm thay vì đứng thẳng chính diện; cách này thường giúp thấy rõ hơn chiều sâu của nét cọ.

3. Cho đôi mắt thời gian thích nghi với gam màu dịu trước khi đưa ra nhận xét.

Phòng trưng bày không yêu cầu vé riêng cho từng tác phẩm, và giá vé vào cửa thường khá thấp, nhiều khi dưới 10 đô la Mỹ tùy theo triển lãm. Giờ mở cửa thường theo khung giờ ban ngày, nhưng việc kiểm tra trước thông tin luôn là điều nên làm.

Vì sao bức tranh này vẫn có ý nghĩa hôm nay

Những tác phẩm như thế này rất dễ bị bỏ qua vì chúng không lên tiếng. Thế nhưng, chúng mang đến điều mà nhiều người xem đang cần: sự cho phép để chậm lại. Bức tranh của Silbert không đòi hỏi phải được diễn giải. Nó thưởng cho sự chú tâm.

Với các bậc cha mẹ, người chăm sóc, hay bất kỳ ai đang suy ngẫm về các mối quan hệ gia đình, tác phẩm có thể khơi gợi những câu hỏi lặng lẽ. Chúng ta chia sẻ thời gian bên nhau mà không bị xao nhãng bao lâu một lần? Những nghi thức nhỏ bé hàng ngày đã định hình mối quan hệ ra sao qua năm tháng? Những câu hỏi ấy xuất hiện tự nhiên, không bị họa sĩ áp đặt.

Ở góc độ giáo dục, bức tranh cũng là một công cụ giảng dạy hữu ích. Nó cho thấy cách bố cục, sự tiết chế màu sắc và lựa chọn đề tài có thể tạo chiều sâu cảm xúc mà không cần đến sự phức tạp. Với sinh viên mỹ thuật, đôi khi sự tiết chế này còn mang lại nhiều bài học hơn cả những màn phô diễn ngoạn mục.

Khi rời khỏi bức tranh để bước sang căn phòng kế tiếp, hình ảnh ấy thường vẫn đọng lại trong ký ức. Không phải vì nó gây sốc hay choáng ngợp, mà vì nó gần gũi với đời sống thực. Lần tới khi bạn ngồi quanh một chiếc bàn với những người khác, cùng làm một việc gì đó quen thuộc và tưởng chừng chẳng có gì đáng kể, rất có thể bạn sẽ nhìn khoảnh khắc ấy khác đi. Sự thay đổi trong nhận thức đó tuy nhỏ, nhưng chính là điều mà những tác phẩm như thế này âm thầm mang lại.