Trước đây tôi từng nghĩ cây cảnh trong nhà chỉ có nhiệm vụ… trông cho đẹp rồi chết bi thảm sau vài tuần tôi quên tưới nước.

Cho đến khi tôi đọc được một nghiên cứu của cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ vào cuối thập niên 1980 — đúng vậy, chính là cơ quan nghiên cứu không gian — về khả năng của một số loài cây trong việc hấp thụ độc tố trong những buồng kín.

Không phải khoa học viễn tưởng. Là khoa học thật. Và điều bất ngờ là: cây lan ý trong nhà bạn chẳng khác nào một chiếc máy lọc không khí thầm lặng, không cần cắm điện. Hóa ra, có những loài cây không chỉ đứng yên cho đẹp. Chúng hút các chất ô nhiễm như formaldehyde (từ gỗ ép, thảm trải sàn, sơn móng tay), benzene (từ chất tẩy rửa, nhựa, vải tổng hợp), hay trichloroethylene (từ mực in, dung môi tẩy sơn) qua lá và rễ — rồi âm thầm phân giải chúng. Không tiếng quạt. Không lõi lọc thay thế. Chỉ là quang hợp đang làm việc “tăng ca”.

Làm sao một chiếc lá trở thành cỗ máy giải độc?

Không có phép màu ở đây. Chỉ là sinh học, kèm thêm một chút vi sinh học. Phiên bản ngắn gọn như sau:

Cây “thở” qua những lỗ nhỏ li ti trên lá gọi là khí khổng. Chúng hút không khí vào — kèm theo cả những chất độc hại. Khi đã vào trong, các độc tố được dẫn xuống rễ. Và chính tại đây, đội dọn dẹp thực sự xuất hiện: hệ vi sinh vật trong đất.

Những sinh vật tí hon này “xử lý” các hóa chất như formaldehyde, biến chúng thành những hợp chất vô hại — thậm chí thành chất dinh dưỡng cho cây. Đổi lại, cây tiết đường vào đất để nuôi vi sinh vật. Một mối quan hệ cộng sinh đúng nghĩa, diễn ra ngay dưới mặt đất.

Các thử nghiệm cho thấy, trong một không gian kín, một số loài cây có thể loại bỏ tới 87% hợp chất hữu cơ bay hơi chỉ trong 24 giờ. Không phải kiểu “có cũng được”. Mà là “cây dương xỉ của bạn đang làm việc chăm chỉ hơn cả hệ thống điều hòa”.

5 “nhà vô địch” lọc không khí (và đặt ở đâu cho hiệu quả)

Không phải cây nào cũng làm việc hiệu quả như nhau. Một số loài vượt trội hẳn trong việc loại bỏ độc tố. Dưới đây là những cái tên nổi bật — và vị trí lý tưởng cho chúng:

1. Cây lan chi – Gần như không thể “giết chết”. Rất hợp với phòng ngủ. Hấp thụ formaldehyde và xylene. Một nghiên cứu cho thấy nó loại bỏ tới 95% khí carbon monoxide trong buồng kín. Treo lên, để đó, và nó vẫn sống khỏe.

2. Lan ý – Thanh lịch, hơi “đa cảm”, rất thích phòng tắm. Hấp thụ ammonia (từ chất tẩy rửa), benzene và formaldehyde. Điểm cộng: cây sẽ “báo hiệu” khi khát nước bằng cách rũ lá đầy kịch tính. Tưới nước là lại tươi tỉnh ngay.

3. Cây lưỡi hổ – Nhân viên ca đêm. Hiếm hoi ở chỗ nhả oxy vào ban đêm. Lý tưởng cho phòng ngủ. Xử lý tốt formaldehyde, benzene và trichloroethylene. Tưới mỗi tháng một lần. Có khi còn ít hơn.

4. Dương xỉ Boston – Rất thích độ ẩm. Hợp với bếp hoặc khu giặt giũ. “Đánh” formaldehyde cực tốt. Chỉ cần đừng để đất khô — cây này khá “nhạy cảm” nếu bạn quên tưới.

5. Cau cảnh – Dáng cao, lá mềm, thích ánh sáng gián tiếp. Hiệu quả trong việc loại bỏ benzene và trichloroethylene. Đặt gần máy in hoặc góc làm việc tại nhà là lý tưởng.

Vị trí đặt cây quan trọng hơn bạn nghĩ

Đặt dương xỉ vào một góc tối? Nó có thể sống, nhưng khả năng lọc không khí sẽ giảm đáng kể. Các loài cây này cần đủ ánh sáng để “vận hành” hệ thống giải độc của mình. Không phải nắng gắt trực tiếp — chỉ cần ánh sáng gián tiếp ổn định.

• Gần máy in hoặc thiết bị điện tử: cau cảnh hoặc lưỡi hổ.

• Bên cạnh đồ nội thất mới hay thảm mới: lan ý hoặc lan chi.

• Trong phòng tắm: dương xỉ Boston hoặc lan ý — chúng mê hơi nước.

• Đầu giường ngủ: lưỡi hổ. Gần như là một “quầy oxy” yên lặng khi bạn ngủ.

Đừng mong phép màu (nhưng hãy chờ kết quả)

Một chậu cây không thể cứu cả căn phòng vừa sơn mới, đầy đồ gỗ ép. Bạn cần số lượng. Khuyến nghị từ nghiên cứu là: ít nhất một cây cho mỗi 9–10 mét vuông. Nghĩa là với căn hộ khoảng 50 mét vuông, bạn nên có khoảng năm cây hoạt động hiệu quả.

Có thể phối hợp nhiều loại, đặt lên kệ, gom thành cụm ở các góc phòng. Và không — cây không thay thế máy lọc không khí nếu bạn bị dị ứng nặng hay hen suyễn. Nhưng chúng giúp giảm độc tố nền. Và làm được điều đó trong khi vẫn đẹp mắt. Đôi bên cùng có lợi.

Giữ cây sống = giữ khả năng lọc không khí

Cây chết thì không lọc được gì. Cây yếu thì lọc rất kém. Hãy giữ chúng khỏe mạnh:

• Tưới nước khi lớp đất mặt khô khoảng một đốt ngón tay.

• Lau lá mỗi tháng bằng khăn ẩm — bụi bẩn làm bít khí khổng.

• Xoay chậu vài tuần một lần để cây nhận ánh sáng đều.

• Thay chậu mỗi 1–2 năm. Rễ cần không gian phát triển và đó là nơi một nửa “phép màu” diễn ra.

Vì sao chuyện này không chỉ là “không khí sạch”?

Ít độc tố hơn thì thở dễ hơn — điều đó rõ ràng. Nhưng còn một tác động phụ ít ai nhắc tới: sự hiện diện. Khi bạn chăm sóc một sinh thể có “chăm sóc lại” bạn (bằng cách lọc không khí, làm dịu không gian, và thỉnh thoảng tha thứ cho sự lơ đãng của bạn), cách bạn sống trong ngôi nhà cũng thay đổi.

Bạn chú ý đến ánh sáng hơn.

Dừng lại để tưới cây.

Cảm nhận độ ẩm trong không khí.

Nhớ mở cửa sổ.

Không khí trong lành hơn, tâm trí dịu lại, không gian yên tĩnh hơn — tất cả từ một thứ có giá còn rẻ hơn một bữa ăn mang về.

Bắt đầu nhỏ thôi. Hít thở nhẹ nhàng hơn.

Bạn không cần biến nhà mình thành rừng. Hãy bắt đầu với một chậu. Một cây lưỡi hổ cạnh giường. Một chậu lan chi treo gần bàn làm việc. Quan sát nó. Tưới nước khi thấy khát. Lau lá khi bụi bám. Sau vài tuần, có thể bạn sẽ nhận ra cơn đau đầu ít xuất hiện hơn. Hoặc bạn ngủ sâu hơn. Hoặc đơn giản là cảm thấy… nhẹ nhõm. Đó không phải hiệu ứng tâm lý. Đó là cây của bạn, đang âm thầm biến không khí bẩn thành oxy và sự bình yên. Vậy thì — chất độc đầu tiên bạn muốn chậu cây tiếp theo của mình “ăn” là gì?