Bạn lại đang lướt. Lại nữa. Vai bạn co lên sát tai. Hơi thở nông và ngắn. Không khí thì sao? Đặc quánh. Cũ kỹ. Như thể bạn đã hít đi hít lại cùng một làn không khí từ sáng đến giờ.

Rồi bạn liếc sang bên cạnh và nó ở đó. Chậu cây lưỡi hổ nhỏ trên kệ. Lá bám bụi, chậu đặt lệch. Nhưng vẫn sống. Lặng lẽ làm phần việc của mình.

Hóa ra, nó không chỉ để trang trí. Nó đang hoạt động. Lọc không khí. Làm dịu tâm trạng. Đóng vai một “nhà trị liệu thầm lặng” có rễ.

Thật ra cây trong nhà đang làm gì khi bạn căng thẳng?

• Chúng hấp thụ chất độc. Các nghiên cứu khoa học cho thấy một số cây trồng trong nhà có khả năng hấp thụ các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi như benzen, formaldehyde và xylene trong điều kiện thí nghiệm được kiểm soát, với mức hấp thụ đo được trong vài giờ đến vài ngày trong môi trường kín. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu — trong đó có nhóm tác giả của một bài tổng quan năm 2019 đăng trên Tạp chí Khoa học Phơi nhiễm & Dịch tễ Môi trường — cũng nhấn mạnh rằng dù cây có khả năng này trong phòng thí nghiệm, tác động thực tế của chúng lên chất lượng không khí trong nhà vẫn rất hạn chế so với việc thông gió và trao đổi không khí.

• Chúng tăng độ ẩm. Không khí khô gây rát họng, khô da, kích ứng xoang. Cây giải phóng hơi nước qua lá. Một nghiên cứu cho thấy các căn phòng có cây có độ ẩm cao hơn khoảng 10–15% — đủ để giảm các triệu chứng khó chịu thường gặp vào mùa lạnh.

• Chúng tác động lên não bạn — theo hướng tích cực. Một nghiên cứu thực tế đăng trên HortTechnology quan sát nhân viên văn phòng tại Nhật Bản, những người đặt các chậu cây nhỏ trên bàn làm việc và dành ra những “khoảng nghỉ thiên nhiên” kéo dài ba phút để nhìn hoặc chăm sóc cây khi cảm thấy mệt mỏi. Kết quả cho thấy sự tương tác ngắn ngủi này liên quan đến việc giảm đáng kể mức độ lo âu và, ở một số người, nhịp tim lúc nghỉ cũng giảm xuống. Điều đó cho thấy chỉ cần tiếp xúc rất ngắn với mảng xanh cũng có thể giúp hạ căng thẳng nơi làm việc.

Đây không phải phép màu. Đó là sinh học gặp gỡ bản năng yêu sự sống — khuynh hướng tự nhiên khiến con người bị thu hút bởi những gì đang sống.

3 loại cây “hai trong một” (không khí + tâm trạng)

1. Cây lưỡi hổ (Sansevieria)

Là “nhân viên ca đêm” của thế giới cây cảnh. Loại cây này nhả oxy vào ban đêm (điều mà đa số cây khác không làm), hấp thụ khí cacbonic khi bạn ngủ, và gần như không thể chăm sai. Có một người phụ nữ đặt cây lưỡi hổ trong phòng ngủ sau khi bác sĩ gợi ý về “không khí sạch hơn để ngủ ngon hơn”. Cô ấy nói rằng mình đã thôi không còn tỉnh giấc lúc ba giờ sáng trong trạng thái hoảng loạn.

2. Lan ý (Spathiphyllum)

Có khả năng lọc amoniac, benzen và bào tử nấm mốc. Và còn gì nữa? Những bông hoa trắng nở ra trông như một cái thở dài bằng thị giác. Các nhà nghiên cứu tại một bệnh viện đại học đã đặt lan ý trong phòng hồi phục của bệnh nhân. Các y tá ghi nhận bệnh nhân yêu cầu thuốc giảm đau ít hơn và mỉm cười nhiều hơn. Trùng hợp ư? Có thể. Nhưng đó là một sự trùng hợp khá đẹp.

3. Cây kim tiền (Zamioculcas zamiifolia)

Phát triển tốt ngay cả khi bị “bỏ bê”. Ưa ánh sáng đèn huỳnh quang. Hoàn hảo cho văn phòng không cửa sổ hoặc góc tối. Một công ty công nghệ đã thay một nửa đồ trang trí bàn làm việc bằng cây kim tiền. Bộ phận nhân sự theo dõi số ngày nghỉ ốm trong sáu tháng: giảm 18%. Nhân viên nói rằng họ “cảm thấy nhẹ nhõm hơn” khi bước vào văn phòng. Không hề nói quá.

Làm sao để cây phát huy tác dụng hơn (mà không làm hại chúng)?

Bạn không cần một khu rừng. Bạn cần chiến lược.

• Đặt cây ở nơi bạn nhìn nhiều nhất.

Bàn làm việc. Tủ đầu giường. Quầy bếp. Nơi mắt bạn thường xuyên dừng lại chính là vị trí lý tưởng. Chỉ cần nhìn thấy là não đã được “đặt lại”. Mười giây cũng đủ.

• Lau lá mỗi tháng một lần.

Bụi bẩn làm tắc các lỗ trao đổi của lá. Dùng khăn ẩm lau nhẹ. Cây thở tốt hơn. Và bạn cũng vậy.

• Chỉ tưới khi đất khô.

Tưới quá tay giết cây nhiều hơn là bỏ quên. Hãy thọc ngón tay xuống đất khoảng hai đốt. Nếu khô thì tưới. Nếu chưa, cứ chờ. Cây sẽ biết ơn bạn. (Và thảm nhà bạn cũng thế.)

• Nói chuyện với cây. Thật đấy.

Không phải vì cây “thích”. Mà vì bạn cần. Nói “chào nhé” khi tưới nước giúp hệ thần kinh của bạn dịu lại. Một nhà trị liệu còn khuyên điều này cho các thân chủ hay lo âu. “Nếu bạn có thể chăm sóc thứ này,” cô nói, “bạn cũng có thể chăm sóc chính mình.”

Điều kỳ diệu thật sự không nằm ở lá mà ở bạn

Cây không “chữa khỏi” lo âu. Nhưng chúng tạo ra những khoảng dừng, làm mềm các cạnh sắc của cảm xúc, và mang đến một sự đồng hành thầm lặng, đòi hỏi rất ít chỉ chút nước, chút ánh sáng và không gian để lớn lên. Có một người đã thay thói quen lướt tin tiêu cực bằng những “giờ kiểm tra cây”: năm phút tưới nước, lau lá, ngắm mầm non và dần dần, những vòng xoáy lo âu ngắn lại, hơi thở sâu hơn. Bạn không cần bàn tay xanh hay bậu cửa đầy cây cối; bạn chỉ cần một sinh thể đang sống để nhắc rằng sự hồi phục không phải lúc nào cũng ồn ào — đôi khi, nó lặng lẽ bung ra một chiếc lá mới, trong lúc bạn đang học cách thở lại.