Những giai đoạn chuyển tiếp là một phần tất yếu của quá trình trưởng thành—bắt đầu đi học, chuyển nhà, kết bạn mới, hay nói lời tạm biệt với những người bạn cũ.
Với trẻ em, những khoảnh khắc này có thể giống như đang đứng trên một nền đất chao đảo: nếp sinh hoạt thay đổi, những gương mặt quen thuộc dần xa, và thử thách mới liên tiếp xuất hiện.
Chuẩn bị cho con đối diện với những bước ngoặt của cuộc đời không có nghĩa là bạn phải “san phẳng” mọi gập ghềnh trên đường. Điều quan trọng là giúp con xây dựng sự linh hoạt, tinh thần lạc quan và niềm tin—những kỹ năng sẽ đồng hành cùng con ở mọi chặng đời. Hãy cùng tìm hiểu cách bạn có thể giúp con đối mặt với những thay đổi lớn bằng sự can đảm và tò mò tích cực.
Giúp trẻ hiểu và thích nghi với thay đổi
Mỗi lần chuyển tiếp đều khởi đầu bằng cảm xúc—có khi là háo hức, có khi là lo sợ. Vai trò của bạn là giúp con xử lý những cảm xúc ấy một cách an toàn và vững vàng.
Bắt đầu trò chuyện từ sớm
Khi có thể, hãy nói về những thay đổi sắp tới trước khi chúng diễn ra. Dù là chuyển nhà, đổi trường hay thay đổi trong gia đình, việc cho trẻ thời gian chuẩn bị về mặt cảm xúc sẽ tạo khác biệt rất lớn. Hãy dùng ngôn ngữ đơn giản, chân thật và giải thích điều gì sẽ thay đổi—và điều gì vẫn giữ nguyên. Trẻ thường thấy yên tâm khi mọi thứ có thể dự đoán được, vì vậy hãy nhấn mạnh những “mỏ neo” quen thuộc như: “Cuối tuần con vẫn gặp bạn”, hoặc “Nghi thức trước khi ngủ của con vẫn như cũ.”
Lắng nghe và công nhận cảm xúc
Những giai đoạn chuyển tiếp có thể khơi lên lo lắng, buồn bã, thậm chí là tức giận. Hãy khuyến khích con nói ra cảm nhận của mình, đừng vội vàng “sửa” cảm xúc ấy. Những câu đơn giản như “Nghe có vẻ khó thật” hoặc “Mẹ/Ba hiểu vì sao con thấy như vậy” sẽ thể hiện sự đồng cảm và giúp con cảm thấy được lắng nghe. Nhiều khi, điều con cần nhất chỉ là một khoảng không gian để bộc lộ cảm xúc trước khi sẵn sàng bước tiếp.
Tạo cảm giác con có quyền chủ động
Trẻ đối diện với thay đổi tốt hơn khi cảm thấy mình được tham gia. Hãy cho con những lựa chọn trong quá trình chuyển tiếp: chọn balô mới, sắp xếp góc phòng mới, hay chọn món đồ chơi sẽ mang theo khi đi xa. Những quyết định nhỏ này giúp con cảm thấy có “quyền kiểm soát” trong một tình huống vốn dễ khiến con choáng ngợp.
Giữ nếp sinh hoạt ổn định
Trong những thay đổi lớn, thói quen hằng ngày giống như “neo cảm xúc” cho trẻ. Hãy duy trì giờ ăn, nghi thức trước khi ngủ và các hoạt động cuối tuần càng đều đặn càng tốt. Những nhịp điệu quen thuộc nhắc con rằng dù có điều gì đó đang dịch chuyển, thế giới của con vẫn có sự ổn định và được chăm sóc.
Làm gương về sự bình tĩnh và tích cực
Trẻ thường “bắt chước” cảm xúc của người lớn. Nếu bạn thể hiện sự bình tĩnh và lạc quan, con cũng sẽ tiếp nhận điều đó. Hãy trung thực nếu bạn cũng thấy hồi hộp, nhưng đi kèm lời trấn an như: “Mẹ/Ba cũng hơi lo một chút, nhưng mẹ/bа tin là mình sẽ cùng nhau xoay xở ổn thôi.” Bằng chính thái độ của mình, bạn đang dạy con về sự bền bỉ.
Xây dựng sức bật tinh thần cho những chuyển tiếp trong tương lai
Khi con học được cách vượt qua một thay đổi, bạn có thể giúp con nhận ra rằng khả năng thích nghi là kỹ năng dùng suốt đời. Giai đoạn này tập trung vào việc giúp con tìm thấy ý nghĩa, sự tự tin và thậm chí là chút hào hứng trước những điều chưa biết.
Nhìn lại những lần con đã thích nghi tốt
Hãy nhắc con nhớ những lần con từng thích nghi thành công—bắt đầu đi học, học một sở thích mới, hay làm quen với một người bạn mới. Cùng con nói về điều đã giúp con vượt qua. Điều này tăng khả năng tự nhận thức và củng cố niềm tin: “Con đã làm được trước đây, con sẽ làm được lần nữa”.
Khuyến khích con tự tìm cách giải quyết
Khi vấn đề xuất hiện, hãy dẫn dắt con nghĩ ra hướng giải quyết thay vì đưa đáp án ngay lập tức. Bạn có thể hỏi những câu mở như: “Điều gì sẽ giúp chuyện này dễ hơn?” hoặc “Lần sau mình có thể làm khác đi một chút như thế nào?” Cách này dạy con đối mặt với sự bất định bằng sự sáng tạo thay vì nỗi sợ.
Biến thay đổi thành điều bình thường qua câu chuyện
Sách và phim là công cụ tuyệt vời để nói về những giai đoạn chuyển tiếp. Những câu chuyện về nhân vật chuyển nhà, trưởng thành hay bắt đầu một điều mới có thể khơi gợi sự thấu cảm và giúp con hiểu hơn về cảm xúc. Sau đó, hãy hỏi con con để ý điều gì, hoặc con nghĩ nhân vật cảm thấy ra sao. Điều này không chỉ tăng trí tuệ cảm xúc mà còn cho con thấy: ai cũng có lúc phải thay đổi.
Ghi nhận sự trưởng thành và can đảm
Sau khi thay đổi diễn ra, hãy dành thời gian ghi nhận cách con đã thích nghi. Dù là hoàn thành tuần đầu ở trường mới hay quen dần với lịch sinh hoạt mới, hãy ăn mừng những bước tiến ấy. Một món quà nhỏ của gia đình hoặc lời khen chân thành “Con làm tốt lắm” có thể khiến con thấy tự hào và vững tin hơn.
Nuôi dưỡng tư duy phát triển
Hãy giúp con nhìn thay đổi không chỉ là mất mát, mà còn là cơ hội. Những câu như “Mỗi khởi đầu mới đều có điều thú vị” hoặc “Mỗi lần như vậy con lại học thêm kỹ năng mới” có thể chuyển góc nhìn từ sợ hãi sang khả năng. Dần dần, con sẽ không còn xem chuyển tiếp là chướng ngại—mà là lời mời để lớn lên.
Thay đổi là điều không thể tránh, nhưng cách trẻ trải nghiệm nó sẽ định hình sự tự tin của con trong nhiều năm về sau. Khi bạn chuẩn bị cho con một cách nhẹ nhàng, giữ nếp sinh hoạt ổn định và nuôi dưỡng sức bật tinh thần, bạn giúp con hiểu rằng mỗi kết thúc cũng là một khởi đầu. Những chuyển tiếp sẽ còn đến—trường học mới, bạn bè mới, thử thách mới nhưng với sự đồng hành của bạn, con sẽ đón nhận từng bước bằng sự can đảm, linh hoạt và hy vọng.
Vì thế, khi một thay đổi lớn lại gõ cửa, đừng vội “làm phẳng” tất cả để con khỏi chông chênh. Hãy đứng cạnh con, lắng nghe, và nhắc con rằng mỗi bước tiến lên—kể cả những bước còn run rẩy—đều đang giúp con mạnh mẽ hơn từng ngày.
