Bạn đã bao giờ tự hỏi một đôi giày chạy bộ đã đi một chặng đường dài thế nào—từ những đế giày phẳng, đơn giản đến các “kỳ quan” công nghệ cao giúp nâng hiệu suất như hiện nay?
Đó là hành trình đầy đổi mới, nghiên cứu và không ít lần thử–sai. Dù bạn tập trên đường piste hay chỉ chạy quanh khu phố, đôi giày bạn mang ảnh hưởng rất lớn đến cách bạn chuyển động.
Hãy cùng nhìn lại quá trình tiến hóa thú vị của giày chạy bộ và lý do chúng trở thành một phần không thể thiếu của hiệu năng thể thao.
Những ngày đầu: đơn giản và thực dụng
Giày chạy bộ không phải lúc nào cũng có thiết kế gọn đẹp và êm ái như bây giờ. Vào đầu thế kỷ 20, người chạy thường mang bất cứ đôi giày nào họ có—có thể là bốt da hoặc giày vải cơ bản. Bước chuyển đáng kể đầu tiên xuất hiện vào năm 1917, khi đội điền kinh Mỹ bắt đầu mang giày đế cao su để tăng độ bám. Nhưng ngay cả khi đó, vẫn chưa có các tính năng như nâng đỡ vòm chân hay lớp đệm êm. Thời kỳ này đề cao tính tiện dụng. Mục tiêu đơn giản là giúp người chạy có thứ gì đó đủ dễ chịu để bảo vệ bàn chân, đồng thời có độ bám nhất định. Dẫu vậy, người chạy vẫn phải chịu cảm giác khó chịu do giày cứng, kém linh hoạt và không thoáng khí.
Thập niên 1970: khai sinh giày chạy bộ hiện đại
Bước sang thập niên 1970, phong trào chạy bộ bùng nổ, kéo theo làn sóng đổi mới mạnh mẽ trong thiết kế giày. Hai thương hiệu tiêu biểu là Nike và Adidas bắt đầu thử nghiệm vật liệu và cấu trúc mới, tạo nên bước ngoặt cho thị trường. Mẫu “Waffle Trainer” ra mắt năm 1974 của Nike thường được xem như dấu mốc khởi đầu của giày chạy bộ hiện đại. Đế “waffle” do đồng sáng lập Nike—Bill Bowerman—thiết kế, giúp tăng độ bám và độ linh hoạt, hỗ trợ sải chân mượt mà hơn. Cùng thời điểm đó, nhiều hãng khác cũng đưa vào giày lớp đệm và phần nâng đỡ vòm chân để giảm lực tác động lên khớp. Người chạy bắt đầu có những đôi giày “đúng nhu cầu”, thay vì chỉ chọn theo tiện có. Các mẫu như “Boston Super” của Adidas và “Cortez” của Nike trở nên phổ biến nhờ cân bằng được sự thoải mái và hiệu năng.
Thập niên 1980–1990: lớp đệm trở thành yếu tố then chốt
Khi công nghệ phát triển, giày chạy tiếp tục tiến hóa trong thập niên 1980 và 1990. Trọng tâm chuyển sang đệm êm và hấp thụ lực. Những hãng tiên phong như Asics và Brooks bắt đầu đưa các lớp đệm gel hoặc đệm khí vào phần đế, giúp giảm đáng kể áp lực lên bàn chân và đầu gối. Người chạy—đặc biệt là những ai tập cho marathon—nhận thấy lớp đệm tăng thêm giúp giảm nguy cơ chấn thương và tạo cảm giác dễ chịu hơn trong các buổi chạy dài. Thời kỳ này cũng chứng kiến sự bùng nổ của giày chạy chuyên biệt. Các dòng giày được thiết kế cho từng kiểu bàn chân và dáng chạy: người có xu hướng sụp vào trong khi tiếp đất thường cần giày có tính năng ổn định; trong khi người có xu hướng nghiêng ra ngoài cần giày êm hơn và linh hoạt hơn.
Từ thập niên 2000 đến nay: kỷ nguyên công nghệ cao
Bước vào thế kỷ 21, giày chạy bộ đã trở thành thiết bị hiệu năng cao thực thụ. Nhờ tiến bộ về vật liệu và cơ sinh học, giày ngày nay không chỉ nhằm tạo cảm giác êm. Các mẫu mới sở hữu vật liệu siêu nhẹ, đế giữa đàn hồi tốt, và phần thân giày thoáng khí được tối ưu để thích nghi với nhu cầu của người chạy hiện đại. Một điểm nhấn nổi bật là sự xuất hiện của “giày thông minh”. Một số hãng phát triển giày có cảm biến tích hợp để theo dõi dáng chạy, điểm tiếp đất và nhiều chỉ số khác. Dữ liệu này có thể đồng bộ với ứng dụng điện thoại để đưa ra phản hồi theo thời gian thực, giúp người chạy điều chỉnh kỹ thuật và nâng hiệu quả tập luyện. Bên cạnh đó, các thương hiệu lớn như Nike và Adidas cũng phối hợp với giới nghiên cứu để tạo ra những đôi giày tối ưu hoàn trả năng lượng và độ ổn định của bàn chân. Dù bạn cần giày siêu nhẹ cho chạy tốc độ hay một lựa chọn êm ái cho cự ly dài, giờ đây thị trường đều có sản phẩm phù hợp cho từng kiểu người chạy.
Tương lai còn nhiều đột phá
Giày chạy bộ đã đi một quãng đường rất xa: từ những đôi giày da đơn giản đến các thiết kế thông minh, tập trung vào hiệu suất như hiện nay. Khi vật liệu mới và công nghệ tiếp tục mở rộng giới hạn của điều có thể, chúng ta chỉ có thể tưởng tượng thế hệ giày tiếp theo sẽ đưa người chạy đi xa đến đâu.
Dù bạn chạy để thư giãn hay là một vận động viên dày dạn, khó có thể phủ nhận những đổi mới này đã tác động mạnh mẽ đến hiệu năng thể thao—và tương lai vẫn hứa hẹn còn “sáng” hơn nữa.
