Hãy tưởng tượng bạn đang đứng giữa một khu rừng yên ắng, cố lắng tai nghe tiếng hót của một loài chim từng rất quen thuộc ở nơi này. Sự im lặng bỗng trở nên nặng nề, như thể có điều gì đó đã bị lấy mất.
Đó chính là thực tế khi một loài sinh vật biến mất khỏi tự nhiên. Trên khắp thế giới, vô số loài động vật đang chênh vênh bên bờ tuyệt chủng.
Nhưng hy vọng vẫn còn, bởi những nỗ lực toàn cầu—có khi táo bạo, có khi âm thầm đang tạo ra khác biệt thật sự trong việc cứu các loài nguy cấp.
Vì sao hành động toàn cầu quan trọng
Các loài nguy cấp không hề “nhận biết” biên giới. Chim di cư bay qua đại dương, cá voi bơi trong vùng biển quốc tế, còn voi có thể di chuyển qua nhiều quốc gia. Bảo vệ chúng đòi hỏi sự hợp tác vượt xa phạm vi của một nước. Không một quốc gia đơn lẻ nào có thể cứu một loài phải di chuyển hàng ngàn ki-lô-mét mỗi năm. Vì vậy, các thỏa thuận và liên minh quốc tế là trái tim của công tác bảo tồn hiện nay.
Một ví dụ rất mạnh mẽ là Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp, với mục tiêu kiểm soát việc mua bán sản phẩm từ động vật hoang dã trên toàn cầu. Bằng cách cấm hoặc siết chặt giao dịch ngà voi, chim cảnh quý hiếm hay các loài bò sát hiếm, công ước này giúp giảm áp lực lên những quần thể đang mong manh. Tuy nhiên, quy định thôi vẫn chưa đủ. Sự bảo vệ thực chất còn cần công việc thực địa, giáo dục cộng đồng và sự tham gia của người dân địa phương.
Những câu chuyện hồi sinh truyền cảm hứng
Dù tin tức về nguy cơ tuyệt chủng thường chiếm “tâm điểm”, vẫn có những cuộc hồi sinh đáng kinh ngạc cho thấy hành động toàn cầu có thể làm được gì.
1. Cá voi phục hồi mạnh mẽ: Sau nhiều thế kỷ bị săn bắt thương mại khiến số lượng suy giảm nghiêm trọng, các lệnh cấm quốc tế đã tạo cơ hội để cá voi lưng gù và cá voi xám phục hồi đáng kể. Ngày nay, một số quần thể đã trở lại mức khỏe mạnh.
2. Rùa biển được bảo vệ: Việc phối hợp tuần tra bờ biển, bảo vệ bãi đẻ và áp dụng quy định nghề cá ở nhiều khu vực trên thế giới đã giúp một số loài rùa biển từng bước rời khỏi “bờ vực”.
3. Gấu trúc lớn “lội ngược dòng”: Từng là biểu tượng toàn cầu của nguy cơ tuyệt chủng, nhờ bảo vệ sinh cảnh cẩn trọng và các chương trình nhân giống hợp tác quốc tế, loài này đã được ghi nhận tiến triển tích cực, không còn nằm trong nhóm bị đe dọa nghiêm trọng như trước.
Mỗi câu chuyện như vậy đều chứng minh rằng khi các quốc gia, nhà khoa học và cộng đồng cùng đồng lòng, các loài vẫn có thể phục hồi, ngay cả sau những giai đoạn suy giảm nặng nề.
Những thách thức chúng ta đang đối mặt
Tất nhiên, bảo tồn ở quy mô toàn cầu không hề dễ. Các loài nguy cấp thường phải chịu nhiều mối đe dọa chồng chéo:
1. Mất nơi sống: Nông nghiệp mở rộng, đường sá và đô thị hóa “nuốt” dần rừng và vùng đất ngập nước. Không có sinh cảnh an toàn, động vật đơn giản là không thể tồn tại.
2. Biến đổi khí hậu: Mực nước biển dâng và thời tiết biến động làm xáo trộn nơi sinh sản, đường di cư và nguồn thức ăn.
3. Buôn bán trái phép: Dù có luật, chợ đen về thú nuôi lạ, lông thú hiếm và các bộ phận động vật hoang dã vẫn tồn tại, đẩy nhiều loài đến gần tuyệt chủng hơn.
Những vấn đề này có thể khiến ta thấy choáng ngợp, nhưng thừa nhận rõ chúng chính là bước đầu tiên để tìm lời giải.
Chúng ta có thể làm gì với tư cách cá nhân
Hành động toàn cầu nghe có vẻ rất lớn, nhưng mỗi cá nhân đều có vai trò. Những thay đổi nhỏ có thể tạo hiệu ứng lan tỏa:
1. Ủng hộ các tổ chức uy tín: Quyên góp hoặc tình nguyện cho các nhóm bảo tồn giúp cung cấp nguồn lực cho kiểm lâm, nhà khoa học và những người làm giáo dục cộng đồng tại hiện trường.
2. Chọn sản phẩm bền vững: Tìm các chứng nhận thân thiện môi trường trên gỗ, hải sản và đồ dùng gia đình để đảm bảo chúng không được khai thác bằng cách gây hại đến thiên nhiên và động vật hoang dã.
3. Giảm rác thải nhựa: Nhiều loài sinh vật biển nhầm nhựa là thức ăn. Dùng túi và chai tái sử dụng giúp giảm trực tiếp mối đe dọa này.
4. Lan tỏa nhận thức: Chia sẻ những câu chuyện đáng tin cậy về bảo tồn sẽ truyền cảm hứng cho người khác, tạo nên một văn hóa quan tâm và hành động.
Khi đủ nhiều người cùng thực hiện những bước nhỏ, tác động sẽ nhân lên thành một sức mạnh lớn.
Suy ngẫm cuối cùng
Sự im lặng của một loài chim biến mất, hay việc không còn thấy rùa biển trên bãi cát, không phải là điều tất yếu. Trên khắp thế giới, những con người và tổ chức kiên trì đang làm việc để câu chuyện đi theo hướng khác. Họ cho chúng ta thấy tuyệt chủng không phải “định mệnh”—đó là một thách thức mà chúng ta có thể cùng nhau đối mặt và chiến đấu.
Lần tới khi bạn nghe một bản ghi tiếng cá voi, nhìn một chú rùa con bò về phía đại dương, hay xem hình ảnh của một loài từng bị cho là đã biến mất, hãy nhớ rằng: những chiến thắng ấy đến từ tinh thần hợp tác toàn cầu. Bảo vệ các loài nguy cấp không chỉ là cứu động vật mà đó còn là gìn giữ vẻ đẹp, sự cân bằng và điều kỳ diệu của thế giới mà tất cả chúng ta đang cùng sẻ chia.
