Một đàn voi chậm rãi băng qua thảo nguyên, những chú voi con được “kẹp” an toàn giữa các bà mẹ và những cô dì trong đàn. Khung cảnh tưởng như bất biến với thời gian, nhưng hiểm nguy đang rình rập sau đường chân trời.
Những kẻ săn trộm có vũ trang, có tổ chức đã lần theo dấu chân những “gã khổng lồ” ấy không phải vì thức ăn hay mưu sinh, mà vì cặp ngà.
Và chính cặp ngà đó nuôi dưỡng một thị trường ngầm toàn cầu buôn bán ngà voi—một guồng máy đen tối đã khiến hàng nghìn con voi gục xuống, đồng thời làm rung chuyển cả những hệ sinh thái vốn mong manh.
Cơ chế của nạn săn trộm
Săn trộm hiếm khi là hành động đơn lẻ của một kẻ thợ săn. Thay vào đó, nó thường do các nhóm tội phạm có tổ chức thực hiện, coi ngà voi như một thứ hàng cấm sinh lời. Được trang bị súng trường và thiết bị hiện đại, chúng có thể xóa sổ cả một gia đình voi chỉ trong một cuộc tấn công.
Sự tàn nhẫn không dừng lại ở mạng sống bị cướp đi. Những voi con bị bỏ lại thường không thể sống sót khi không còn sự che chở của đàn. Các cộng đồng sống gần vùng phân bố của voi cũng phải gánh chịu hậu quả, khi những băng nhóm có vũ trang đụng độ kiểm lâm, gieo rắc nỗi sợ hãi và bất ổn.
Với những người ở tầng đáy của chuỗi này, đôi khi đó là câu chuyện sinh tồn—những phận đời túng quẫn bị dụ dỗ bởi khoản tiền “nhanh và dễ”. Nhưng phía trên họ là các đầu nậu, kẻ môi giới và đường dây buôn lậu—những kẻ hưởng lợi thật sự, biến cặp ngà thành món hàng giá trị cao trên chợ đen.
Mạng lưới chợ đen
Ngà voi không tự nhiên “lọt” qua các cảng biển. Việc vận chuyển của nó được tổ chức chặt chẽ, dựa vào các tuyến đường bí mật và những mắt xích tham nhũng. Một khi ngà rời khỏi châu Phi, chúng đi qua nhiều lớp tay buôn, thợ chạm khắc và trung gian trước khi đến tay người mua cuối cùng.
Thị trường này trị giá hàng tỷ đô la, được xem là một trong những nền kinh tế ngầm lớn của thế giới, ngang hàng với ma túy và vũ khí. Điều khiến nó đặc biệt nguy hiểm là mối liên hệ với các mạng lưới tội phạm rộng hơn. Lợi nhuận từ buôn lậu ngà voi thường được dùng để tài trợ cho các nhóm vũ trang, tiếp thêm lửa cho bất ổn ở những nơi rất xa thảo nguyên—nơi voi đang gục ngã.
Cái giá mà loài voi phải trả
Tác động lên quần thể voi là vô cùng khốc liệt. Trong thập niên 1980, số lượng voi sụt giảm nhanh đến mức nhiều khu vực mất đi phần lớn đàn voi. Dù đã có các lệnh cấm quốc tế, nạn săn bắn trái phép vẫn tiếp diễn cho đến hôm nay.
Voi không chỉ là những “biểu tượng” đáng yêu để con người ngắm nhìn—chúng là loài then chốt của hệ sinh thái. Những bước chân của voi định hình cảnh quan: tạo khoảng trống trong rừng, mở lối qua những vùng rậm rạp, phát tán hạt giống đi hàng chục cây số. Khi voi biến mất, cả hệ sinh thái đổi khác, kéo theo ảnh hưởng đến vô số loài khác và cả các cộng đồng địa phương vốn phụ thuộc vào môi trường khỏe mạnh để sinh sống.
Nỗ lực chặn đứng đường dây
Cuộc chiến chống săn trộm và buôn bán ngà voi ngày càng tinh vi và quyết liệt hơn. Các tổ chức bảo tồn, chính phủ và cộng đồng đang phối hợp trên nhiều mặt trận:
1. Tuần tra chống săn trộm:
Kiểm lâm sử dụng máy bay không người lái, định vị GPS và chó nghiệp vụ để phát hiện ngà voi. Công việc này vô cùng nguy hiểm, nhưng cứu được cả mạng sống của voi lẫn con người.
2. Siết chặt pháp luật:
Nhiều quốc gia đã cấm buôn bán ngà voi trong nước, bịt các “kẽ hở” từng bị bọn buôn lậu lợi dụng.
3. Chiến dịch nâng cao nhận thức:
Giảm nhu cầu đồng nghĩa cắt đứt động cơ thúc đẩy săn trộm. Sức ép của dư luận đã khiến thị trường ngà voi ở một số nơi thu hẹp đáng kể.
4. Gắn kết cộng đồng địa phương:
Tạo sinh kế thay thế như việc làm từ du lịch sinh thái hoặc công việc liên quan đến bảo tồn—giúp người dân trở thành đồng minh thay vì đối đầu trong việc bảo vệ voi.
Mỗi biện pháp như vậy đều góp phần bào mòn chuỗi cung ứng toàn cầu, dù cuộc chiến này vẫn còn rất dài.
Bạn có thể làm gì?
Thật dễ để nghĩ rằng buôn bán ngà voi là điều xa xôi, nhưng mỗi cá nhân đều có thể góp phần:
- Tuyệt đối không mua sản phẩm từ ngà voi, dù nhỏ đến đâu hay được gắn mác “đồ cổ”.
- Ủng hộ các tổ chức tài trợ cho kiểm lâm, bảo vệ sinh cảnh và lên tiếng vì loài voi.
- Chia sẻ câu chuyện phơi bày sự tàn nhẫn và cái giá của ngà voi—nhận thức là vũ khí mạnh để triệt tiêu nhu cầu.
Ngay cả hành động nhỏ cũng có ý nghĩa, bởi thị trường ngà voi phát triển nhờ sự im lặng và bí mật. Khi ánh sáng soi vào, quyền lực của nó sẽ suy giảm.
Một suy ngẫm cuối cùng
Hình ảnh của voi đáng lẽ phải gắn với sức mạnh và sự bền bỉ—không phải mất mát. Thế nhưng, mỗi cặp ngà bị biến thành món đồ trang trí đều mang theo một câu chuyện của đau đớn và hủy diệt.
Đứng lên chống lại buôn bán ngà voi không chỉ là cứu loài voi. Đó còn là phá vỡ các mạng lưới tội phạm, bảo vệ những hệ sinh thái mong manh, và gìn giữ một trong những loài biểu tượng nhất của Trái Đất cho các thế hệ tương lai. Câu hỏi không còn là liệu chúng ta có đủ khả năng để chấm dứt buôn bán ngà voi hay không mà là liệu chúng ta có đủ khả năng để không làm điều đó hay không.
