Bạn có bao giờ thấy một vận động viên chạm mũi giày ba lần, nảy bóng vài nhịp hoặc hít thở thật sâu trước khi bước ra sân chưa?
Trông có vẻ như một thói quen “kỳ quặc”, nhưng những nghi thức trước trận này không chỉ là mê tín—chúng là công cụ mạnh mẽ giúp tăng tự tin và mài sắc sự tập trung.
Vì sao thói quen lại quan trọng?
Con người phát triển tốt khi có những khuôn mẫu lặp lại. Những hành vi quen thuộc và có thể dự đoán được sẽ làm giảm cảm giác bất định, từ đó kéo căng thẳng và lo âu xuống. Với vận động viên, các tình huống áp lực cao rất dễ kích hoạt hồi hộp, khiến phong độ bị ảnh hưởng. Một thói quen trước trận nhất quán sẽ “bật tín hiệu” cho não bộ rằng đã đến lúc chuyển sang chế độ thi đấu, tạo cảm giác chủ động, kiểm soát và sẵn sàng.
Tạo “neo” tinh thần
1. Làm dịu tâm trí
Thói quen đóng vai trò như một chiếc neo tinh thần. Chẳng hạn, một cầu thủ bóng rổ nảy bóng theo một chuỗi nhất định trước cú ném phạt có thể tự kéo mình về trạng thái cân bằng. Sự lặp lại ấy giúp tâm trí dồn vào nhiệm vụ trước mắt, thay vì bị cuốn theo những tiếng ồn, ánh nhìn hay yếu tố gây xao nhãng xung quanh.
2. Tăng cảm giác tự tin
Làm đúng những bước quen thuộc trước khi thi đấu củng cố cảm giác “mình đã chuẩn bị kỹ”. Khi vận động viên tin vào thói quen của mình, họ cũng tin vào chính mình. Chỉ một chút cảm giác chủ động đó thôi cũng có thể nâng tự tin, giúp ra quyết định tỉnh táo hơn dưới áp lực.
Các thành phần của một thói quen hiệu quả
1. Khởi động thể chất
Khởi động đúng cách giúp cơ thể vào guồng và báo cho não bộ biết “đã đến giờ thi đấu”. Các động tác giãn cơ, tăng độ linh hoạt, hoặc những bài khởi động đặc thù theo môn thể thao sẽ nâng mức sẵn sàng và giảm nguy cơ chấn thương.
2. Chuẩn bị tinh thần
Hình dung, hít thở sâu, hay những câu khẳng định tích cực giúp vận động viên “diễn tập” các tình huống quan trọng trong đầu. Việc hình dung thành công có thể kích hoạt các đường dẫn thần kinh tương tự như khi thực hiện thật, khiến kỹ năng trở nên tự động và mượt mà hơn khi vào trận.
3. Thời điểm nhất quán
Thói quen phát huy hiệu quả nhất khi được lặp lại đều đặn. Chỉ cần thay đổi nhỏ cũng có thể làm sứt mẻ cảm giác kiểm soát. Vì vậy, nhiều vận động viên giữ nguyên một trình tự trước mỗi buổi tập lẫn trận đấu để tạo sự ổn định và dễ dự đoán.
Thói quen tác động đến phong độ như thế nào?
1. Giảm lo âu trước trận
Một chuỗi hành động quen thuộc cho não bộ “điểm bám” để tập trung, kéo sự chú ý ra khỏi các suy nghĩ hồi hộp. Nhờ đó, căng thẳng được hạ nhiệt, cơ thể dễ giữ bình tĩnh hơn trước giờ G.
2. Cải thiện tập trung và khả năng ra quyết định
Khi sự chú ý được “neo” lại, vận động viên dễ sống trong khoảnh khắc hiện tại. Thay vì lo lắng về kết quả hay ám ảnh lỗi vừa mắc, họ có thể tập trung vào việc thực thi kỹ năng một cách hiệu quả và chính xác.
3. Củng cố những thói quen tích cực
Theo thời gian, thói quen tạo ra mối liên kết chặt giữa “chuẩn bị” và “thể hiện”. Vận động viên dần gắn nghi thức của mình với cảm giác thành công, tạo một cú hích tâm lý ngay trước và cả trong lúc thi đấu.
Ví dụ từ các vận động viên thật
• Một tay vợt nảy bóng ba lần trước khi giao bóng.
• Một vận động viên chạy nước rút luôn nghe cùng một danh sách nhạc trước mỗi cuộc đua.
• Một vận động viên thể dục dụng cụ thực hiện chuỗi giãn cơ cố định và hình dung động tác trước khi bước vào bài biểu diễn.
Những nghi thức này không chỉ là thói quen mà đó là các hành động có chủ đích nhằm chuẩn bị cả tâm trí lẫn cơ thể cho trạng thái thi đấu tối ưu.
Mẹo xây dựng thói quen của riêng bạn
1. Bắt đầu nhỏ: chọn một hoặc hai hành động đóng vai trò “tín hiệu” sẵn sàng.
2. Giữ sự nhất quán: lặp lại thói quen trước mỗi buổi tập và mỗi lần thi đấu.
3. Kết hợp cả tinh thần lẫn thể chất: ghép hình dung, câu khẳng định tích cực và khởi động vào cùng một trình tự.
4. Điều chỉnh từ từ: khi đã quen, hãy tinh gọn và tối ưu để thói quen hiệu quả hơn.
Không chỉ là tự tin
Thói quen không chỉ giúp tăng tự tin mà nó còn nâng khả năng phục hồi tinh thần. Khi mọi thứ trong trận đấu diễn ra không như ý, thói quen có thể đóng vai trò như một nút “khởi động lại”, giúp vận động viên lấy lại bình tĩnh và nhịp điệu. Đó là cách tinh tế để giữ quyền chủ động ngay cả khi yếu tố bên ngoài trở nên khó lường.
Điều rút ra
Thói quen trước trận không đơn thuần là những hành động “lạ đời” mà đó là các công cụ có cấu trúc giúp chuẩn bị tinh thần và thể chất. Bằng cách giảm lo âu, tăng tập trung và củng cố tự tin, chúng mang lại lợi thế tâm lý rõ rệt. Dù là nảy bóng, hình dung khoảnh khắc thành công hay khởi động theo một trình tự nhất định, sức mạnh của sự nhất quán có thể thay đổi phong độ theo hướng tích cực.
Lần tới khi thấy một vận động viên thực hiện “nghi thức” của mình, hãy nhớ: đó không phải mê tín mà là sự chuẩn bị có cơ sở khoa học, bồi đắp tự tin từng bước một.
