Trong suốt hàng thế kỷ, con người đã tìm đến động vật để được vỗ về và bầu bạn. Thế nhưng, mối gắn kết ấy không dừng lại ở tình bạn đơn thuần.

Nhiều nghiên cứu hiện nay cho thấy động vật có thể giữ vai trò quan trọng trong các bối cảnh trị liệu—đặc biệt với trẻ em rối loạn phổ tự kỷ và những người đang vật lộn với lo âu.

Hiểu được cách động vật góp phần nâng đỡ cảm xúc và nhận thức sẽ giúp ta nhìn rõ hơn sợi dây liên kết sâu sắc giữa con người và thế giới muôn loài.

Hiểu về trị liệu có hỗ trợ động vật

Trị liệu có hỗ trợ động vật là một hình thức can thiệp có cấu trúc, đưa động vật tham gia vào chương trình trị liệu nhằm cải thiện sức khỏe thể chất, cảm xúc và kỹ năng xã hội. Liệu pháp này dựa trên tương tác tự nhiên giữa người và động vật—những tương tác có thể giúp giảm căng thẳng, khuyến khích giao tiếp và nuôi dưỡng cảm giác an toàn.

Lợi ích sinh lý:

Tương tác với động vật được ghi nhận có thể làm giảm nồng độ cortisol, hạ huyết áp và tăng giải phóng oxytocin—“hormone gắn kết”—từ đó thúc đẩy thư giãn và điều hòa cảm xúc.

Nâng đỡ cảm xúc:

Động vật mang đến sự đồng hành không phán xét, giúp con người cảm thấy được chấp nhận và an tâm. Điều này đặc biệt ý nghĩa với trẻ tự kỷ—những em có thể gặp khó khăn khi đọc tín hiệu xã hội—hoặc với người rối loạn lo âu—những người thường xuyên rơi vào trạng thái lo lắng quá mức hay hoảng sợ.

Tăng cường sự tham gia hành vi:

Làm việc cùng động vật khuyến khích khả năng tập trung, kiên nhẫn và hoàn thành nhiệm vụ. Các hoạt động có hướng dẫn như chải lông, cho ăn hay quan sát động vật có thể giúp hình thành thói quen, đồng thời củng cố các hành vi tích cực.

Maggie O’Haire, Phó Giáo sư chuyên ngành tương tác người–động vật, cho rằng động vật có thể mang lại một dạng hỗ trợ xã hội độc đáo, giúp “làm dịu” tác động sinh lý và tâm lý của căng thẳng.

Động vật giúp trẻ tự kỷ như thế nào?

Trẻ tự kỷ thường đối mặt với những thách thức trong tương tác xã hội, giao tiếp và điều hòa cảm xúc. Động vật có thể đóng vai trò như “chất xúc tác” xã hội, giúp các em dễ kết nối hơn và phát triển những kỹ năng thiết yếu.

Giao tiếp phi ngôn ngữ:

Nhiều trẻ phản hồi với ngôn ngữ cơ thể, âm thanh và sự hiện diện của động vật một cách tự nhiên hơn so với con người. Đây có thể là chiếc cầu nối để các em luyện tập cử chỉ, giao tiếp bằng mắt và nhận diện cảm xúc.

Giảm quá tải giác quan:

Không ít trẻ tự kỷ nhạy cảm với kích thích giác quan. Những con vật có hành vi điềm tĩnh, dễ đoán mang lại cảm giác êm dịu, giúp giảm căng thẳng và hạn chế tình trạng bị “quá tải”.

Tăng động lực xã hội:

Chăm sóc một con vật hoặc tham gia các hoạt động trị liệu có hướng dẫn có thể giúp trẻ hứng thú hơn với việc tương tác, làm theo chỉ dẫn và tham gia vào các buổi trị liệu.

Động vật hỗ trợ người bị lo âu ra sao?

Rối loạn lo âu thường đi kèm với lo lắng quá mức, căng thẳng kéo dài và đôi khi xuất hiện triệu chứng thể chất như tim đập nhanh hoặc cơ bắp co cứng. Động vật có thể giúp làm dịu những biểu hiện này thông qua sự nâng đỡ về cảm xúc và hành vi.

Thúc đẩy thư giãn:

Chỉ cần quan sát hoặc chạm vào một con vật cũng có thể giúp nhịp thở chậm lại, tim đập đều hơn, tạo cảm giác “neo” để người đang lo âu quay về trạng thái ổn định.

Mang đến sự nhất quán và dễ đoán:

Động vật thường sống theo lịch trình và thói quen khá ổn định. Việc tương tác với chúng có thể tạo cảm giác vững vàng—một điểm tựa đặc biệt an ủi với người hay bất an.

Khuyến khích chánh niệm: Động vật sống trọn trong hiện tại. Khi ở bên chúng, con người dễ tập trung vào “ngay lúc này”, nhờ đó giảm tình trạng suy nghĩ miên man và những ý nghĩ xâm nhập.

Khoa học phía sau sự kết nối

Nhiều nghiên cứu khoa học đang dần lý giải vì sao tương tác giữa người và động vật lại hiệu quả đến vậy. Bên cạnh việc điều hòa oxytocin và cortisol, các kết quả còn cho thấy việc tương tác với động vật có thể làm tăng dopamine và serotonin—những chất dẫn truyền thần kinh gắn chặt với cảm giác dễ chịu và khả năng điều hòa tâm trạng.

Phát triển não bộ và nhận thức xã hội:

Với trẻ tự kỷ, những trải nghiệm tích cực lặp đi lặp lại cùng động vật có thể hỗ trợ củng cố các đường dẫn thần kinh liên quan đến sự đồng cảm, hiểu biết xã hội và giao tiếp.

Tăng sức bền cảm xúc:

Với người mắc lo âu, việc gắn bó với động vật có thể củng cố cơ chế đối phó, rèn luyện tính kiên nhẫn, kỹ năng giải quyết vấn đề và quản lý căng thẳng trong một môi trường ít áp lực.

Động vật không chỉ là bạn đồng hành mà chúng còn là “đối tác” đầy mạnh mẽ trong các can thiệp trị liệu. Nhờ giúp giảm căng thẳng, cải thiện điều hòa cảm xúc và nuôi dưỡng kỹ năng xã hội, động vật có thể tạo nên tác động tích cực rõ rệt lên cuộc sống của trẻ tự kỷ và những người đang sống chung với lo âu. Sợi dây cảm xúc hình thành giữa người và động vật cho thấy khả năng đặc biệt của muôn loài trong việc mang lại sự an ủi, nâng đỡ và ổn định.

Việc thấu hiểu và tích hợp trị liệu có hỗ trợ động vật mở ra một hướng tiếp cận tự nhiên, dựa trên bằng chứng, nhằm nâng cao sức khỏe tinh thần và chất lượng sống—đồng thời hé lộ những cách sâu sắc mà con người và động vật có thể cùng nhau chữa lành.