Hãy tưởng tượng bạn đang đứng giữa một khu rừng xanh mướt, xung quanh là những tán cây cao vút và thảm thực vật rậm rạp.

Những loài cây này không chỉ mang đến không khí trong lành và vẻ đẹp tự nhiên, mà còn giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong việc điều hòa chu trình carbon của Trái Đất.

Thông qua một loạt các quá trình phức tạp, thực vật hấp thụ, lưu trữ và giải phóng carbon, góp phần ổn định khí hậu toàn cầu. Nhưng chính xác thì cây cối tham gia vào “bài toán carbon” này như thế nào, và vì sao điều đó lại quan trọng đến vậy?

Quang hợp – bước khởi đầu của chu trình carbon

Trung tâm của chu trình carbon chính là quá trình quang hợp, trong đó thực vật hấp thụ khí carbon dioxide từ khí quyển và chuyển hóa thành glucose – một dạng năng lượng thiết yếu cho sự sống. Trong quá trình này, cây cối sử dụng ánh sáng mặt trời, nước và carbon dioxide để tạo ra các hợp chất đường phục vụ cho sinh trưởng, đồng thời giải phóng oxy như một sản phẩm phụ.

Về bản chất, thực vật hoạt động như những “bể chứa carbon”, liên tục rút carbon dioxide ra khỏi bầu khí quyển và lưu giữ chúng trong các mô sống. Rừng, đặc biệt là rừng mưa nhiệt đới, đóng vai trò vô cùng to lớn khi hấp thụ một lượng carbon khổng lồ mỗi năm. Càng nhiều cây xanh, khả năng cô lập carbon càng lớn, từ đó giúp làm giảm nồng độ carbon trong khí quyển.

Gợi ý hành động:

Nếu bạn muốn góp phần hỗ trợ chu trình carbon ngay trong không gian sống của mình, hãy cân nhắc trồng cây hoặc các loại cây bụi lớn. Đặc biệt, cây thân gỗ có khả năng lưu trữ carbon trong thời gian rất dài.

Lưu trữ carbon trong sinh khối thực vật

Sau khi hấp thụ carbon dioxide thông qua quang hợp, thực vật lưu trữ carbon trong sinh khối của chúng, bao gồm lá, thân, rễ và hoa. Lượng carbon này có thể tồn tại trong cây nhiều năm, hàng chục năm, thậm chí hàng thế kỷ, tùy thuộc vào từng loài. Chẳng hạn, cây thân gỗ lưu trữ carbon trong thớ gỗ, và những cây càng lớn thì càng tích trữ được nhiều carbon trong suốt vòng đời của mình.

Vì vậy, rừng không chỉ quan trọng ở khả năng hấp thụ carbon mà còn ở vai trò lưu trữ lâu dài. Khi rừng bị chặt phá hoặc tàn phá, lượng carbon từng được giữ lại trong cây sẽ bị giải phóng trở lại khí quyển, góp phần làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu.

Gợi ý hành động:

Để giảm dấu chân carbon cá nhân, hãy ưu tiên sử dụng các sản phẩm gỗ có nguồn gốc bền vững và ủng hộ các chương trình trồng rừng, tái tạo hệ sinh thái nhằm khôi phục khả năng lưu trữ carbon.

Giải phóng carbon – hô hấp và phân hủy

Dù hấp thụ và lưu trữ carbon, thực vật cũng đồng thời giải phóng một phần carbon trở lại môi trường. Cây cối “hô hấp” thông qua quá trình hô hấp tế bào, trong đó chúng sử dụng oxy và thải ra carbon dioxide. Quá trình này diễn ra liên tục cả ngày lẫn đêm, dù dễ nhận thấy hơn vào ban đêm hoặc mùa đông khi quang hợp bị suy giảm.

Phân hủy cũng là một con đường giải phóng carbon. Khi thực vật chết và phân rã, các vi sinh vật sẽ phân giải sinh khối, đưa carbon trở lại đất và khí quyển. Đây là một quá trình tự nhiên, nhưng sẽ trở nên đáng lo ngại nếu lượng carbon lớn bị giải phóng trong thời gian ngắn, chẳng hạn khi rừng bị cháy hoặc hệ sinh thái bị xáo trộn mạnh.

Gợi ý hành động:

Thay vì đưa rác hữu cơ thực vật ra bãi chôn lấp, việc ủ phân compost sẽ giúp giữ carbon lại trong đất, nơi nó có thể tiếp tục nuôi dưỡng các thế hệ cây trồng mới.

Lưu trữ carbon trong đất – kho dự trữ thầm lặng

Không chỉ thực vật, đất cũng là một kho lưu trữ carbon khổng lồ. Rễ cây không chỉ giúp cây bám trụ mà còn đóng góp vào việc tích tụ carbon trong đất. Khi thực vật phân hủy hoặc tiết ra chất hữu cơ qua rễ, carbon được “khóa” lại trong đất trong thời gian dài.

Thực tế, đất có thể chứa nhiều carbon hơn cả khí quyển và toàn bộ sinh khối thực vật cộng lại. Những loại đất khỏe mạnh, được quản lý tốt có thể trở thành các bể chứa carbon hiệu quả, trong khi đất bị xáo trộn – như đất nông nghiệp thâm canh hoặc đất đô thị hóa – lại có xu hướng giải phóng carbon.

Gợi ý hành động:

Để tăng khả năng lưu trữ carbon trong đất, hãy áp dụng các phương pháp canh tác hoặc làm vườn không cày xới sâu, đồng thời bổ sung chất hữu cơ như phân compost để giữ carbon ổn định trong đất.

Biến đổi khí hậu và vai trò của thực vật

Mối quan hệ giữa thực vật và chu trình carbon trở nên đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Thực vật giúp điều hòa lượng carbon dioxide, nhưng khi nhiệt độ toàn cầu gia tăng, chúng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức mới. Nhiệt độ cao, hạn hán hoặc nắng nóng cực đoan có thể làm suy giảm khả năng hấp thụ carbon của cây cối.

Bên cạnh đó, khi rừng bị cháy hoặc các hệ sinh thái bị phá vỡ, lượng carbon từng được lưu trữ trong thực vật sẽ nhanh chóng quay trở lại khí quyển, làm gia tăng tốc độ nóng lên toàn cầu. Ngược lại, những nỗ lực phục hồi rừng và hệ sinh thái thực vật lại đóng vai trò then chốt trong việc giảm nhẹ biến đổi khí hậu thông qua việc tăng cường khả năng cô lập carbon.

Gợi ý hành động:

Ủng hộ các dự án bảo tồn và phục hồi thiên nhiên, như trồng cây, bảo vệ rừng hiện có và cải tạo đất suy thoái, là những cách thiết thực để tăng lưu trữ carbon và chống biến đổi khí hậu.

Tác động của con người – chúng ta có thể giúp hay gây hại

Hoạt động của con người, từ phá rừng đến nông nghiệp công nghiệp, có ảnh hưởng sâu sắc đến chu trình carbon. Việc chuyển đổi rừng sang đất canh tác hoặc xây dựng khiến một lượng lớn carbon tích trữ bị giải phóng vào khí quyển, trong khi các phương thức canh tác thiếu bền vững làm suy thoái đất và giảm khả năng lưu trữ carbon.

Tuy nhiên, con người cũng có thể trở thành một phần của giải pháp. Đầu tư vào các phương thức sử dụng đất bền vững như trồng rừng, nông lâm kết hợp hay nông nghiệp tái sinh có thể cải thiện đáng kể khả năng cô lập carbon.

Gợi ý hành động:

Những lựa chọn bền vững trong đời sống hằng ngày, như giảm tiêu thụ thịt, ủng hộ nông nghiệp bền vững và hạn chế lãng phí, đều góp phần làm giảm phát thải carbon và hỗ trợ các hệ thống thực vật điều hòa khí hậu.

Thực vật là những “nhân tố chủ chốt” trong chu trình carbon của Trái Đất, vừa là nơi hấp thụ vừa là nguồn phát thải carbon. Thông qua quang hợp và sinh khối, cây cối giúp điều chỉnh lượng carbon dioxide trong khí quyển, từ đó đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nhẹ biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, khi các hệ sinh thái thực vật bị phá vỡ, lượng carbon này có thể nhanh chóng quay trở lại không khí, làm trầm trọng thêm hiện tượng nóng lên toàn cầu. Bằng những lựa chọn ủng hộ sự phát triển của cây xanh, phục hồi hệ sinh thái suy thoái và thúc đẩy các thực hành bền vững, mỗi người trong chúng ta đều có thể góp phần ổn định chu trình carbon và bảo vệ khí hậu của hành tinh.